Viêm họng nhiễm khuẩn là bị gì? Triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa

Viêm họng là bệnh lý thường gặp, đặc biệt khi thời tiết chuyển mùa và không khí lạnh xuất hiện. Trong đó, viêm họng do vi khuẩn có thể diễn tiến phức tạp, gây ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được điều trị kịp thời. Đặc biệt, liên cầu khuẩn nhóm A có thể gây ra những biến chứng liên quan đến tai, xoang, khớp, van tim và thận. Hiểu rõ triệu chứng, con đường lây truyền và cách điều trị giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Viêm họng nhiễm khuẩn là bị gì?

Viêm họng nhiễm khuẩn là tình trạng vi khuẩn xâm nhập và gây viêm tại vùng họng hoặc amidan. Tác nhân thường gặp là Streptococcus pyogenes, còn gọi là liên cầu khuẩn nhóm A.

Sau khi xâm nhập, vi khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn ở amidan hoặc niêm mạc họng. Người bệnh thường xuất hiện đau họng đột ngột, sốt và khó nuốt. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 - 15 tuổi. Những người có hệ miễn dịch suy yếu cũng có nguy cơ mắc bệnh.

Viêm họng nhiễm khuẩn lây truyền qua những con đường nào?

Liên cầu khuẩn nhóm A có khả năng lây truyền nhanh từ người bệnh sang người khác. Sự lây nhiễm thường xảy ra khi tiếp xúc gần hoặc sử dụng chung đồ dùng với người mắc bệnh.

Các con đường lây truyền thường gặp gồm:

• Tiếp xúc gần: Ở gần người bệnh khi họ ho hoặc hắt hơi có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây lan.
• Dùng chung thức ăn, nước uống: Sử dụng chung đồ ăn hoặc nước uống với người nhiễm khuẩn có thể làm tăng nguy cơ lây truyền.
• Tiếp xúc với đồ vật nhiễm khuẩn: Tay chạm vào tay nắm cửa, mặt bàn, ghế, bàn phím máy tính có chứa vi khuẩn rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng.

Do đó, vệ sinh tay thường xuyên và hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh là những biện pháp cần thiết để phòng ngừa lây nhiễm.

Triệu chứng viêm họng nhiễm khuẩn gồm những gì?

Các biểu hiện của bệnh có thể khác nhau giữa từng người. Ở trẻ em, những dấu hiệu thường gặp là đau họng, sốt, sưng hạch cổ và xuất hiện đốm trắng trong họng.

Xuất hiện đốm trắng trong họng

Liên cầu khuẩn có thể gây hình thành các đốm hoặc vệt trắng ở họng và hai bên amidan. Amidan có thể sưng đỏ, khiến người bệnh cảm thấy đau rát hoặc ngứa ngáy cổ họng.

Sốt

Người bệnh thường có thể sốt trên 38°C. Tuy nhiên, một số trường hợp không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ. Vì vậy, cần theo dõi nhiệt độ cùng những triệu chứng khác để nhận biết tình trạng bệnh.

Sưng hạch cổ

Hạch bạch huyết là nơi tập trung các tế bào bạch huyết, có vai trò tấn công và tiêu diệt vi khuẩn xâm nhập. Khi cơ thể bị viêm, hạch gần vị trí nhiễm khuẩn có thể sưng đau. Trong trường hợp nhiễm khuẩn vùng họng, người bệnh có thể xuất hiện hạch bạch huyết sưng đau ở cổ.

Đau họng, khó nuốt

Đau họng do liên cầu khuẩn có thể dữ dội và kéo dài. Một số trường hợp, cơn đau khiến người bệnh khó nuốt thức ăn, chán ăn hoặc buồn nôn. Ở trẻ nhỏ, cha mẹ có thể nhận thấy trẻ ăn uống kém hơn bình thường do đau khi nuốt.

Phát ban

Một số người bệnh có thể xuất hiện phát ban tại vùng cổ hoặc ngực, sau đó lan đến những vùng ít vận động của cơ thể. Khi sờ vào vùng da phát ban, có thể cảm nhận các hạt nổi li ti. Nếu phát ban lan rộng toàn thân, cần theo dõi chặt chẽ và đưa người bệnh đi khám.

Những triệu chứng khác

Ngoài các biểu hiện trên, người bệnh có thể gặp:

• Đau dạ dày;
• Đau cơ và cứng cơ;
• Khó thở, thở gấp;
• Nước tiểu đậm màu sau khoảng 1 tuần viêm họng.

Đặc biệt, nước tiểu đậm màu cần được chú ý vì có thể liên quan đến biến chứng khi thận bị sưng do liên cầu khuẩn.

Bệnh có thể gây ra những biến chứng nào?

Viêm họng do vi khuẩn có thể diễn tiến nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời hoặc sử dụng kháng sinh không đúng cách. Theo tài liệu tham khảo, bệnh chiếm khoảng 5–10% các trường hợp viêm họng, trong khi viêm họng do virus chiếm khoảng 40–80%.

Mặc dù ít phổ biến hơn, bệnh do vi khuẩn có thể nghiêm trọng hơn và hay tái phát. Một số biến chứng có thể gặp gồm:

Nhiễm trùng tai, viêm xoang và viêm amidan

Tình trạng nhiễm khuẩn không được kiểm soát tốt có thể dẫn đến nhiễm trùng tai, viêm xoang hoặc viêm amidan. Những biến chứng này khiến bệnh diễn tiến phức tạp hơn và gây thêm nhiều triệu chứng khó chịu.

Sốt thấp khớp

Sốt thấp khớp là biến chứng nghiêm trọng của nhiễm khuẩn liên cầu, có thể ảnh hưởng đến khớp và van tim.

Viêm cầu thận

Viêm cầu thận cũng là biến chứng nghiêm trọng liên quan đến thận bị sưng. Nước tiểu đậm màu sau viêm họng là dấu hiệu cần được theo dõi kỹ.

Chẩn đoán viêm họng do nhiễm khuẩn bằng cách nào?

Bác sĩ thường bắt đầu chẩn đoán dựa trên triệu chứng và khám lâm sàng. Sau đó, các phương pháp xét nghiệm có thể được thực hiện để xác định sự hiện diện của liên cầu khuẩn nhóm A.

Lấy mẫu dịch từ cổ họng

Bác sĩ lấy mẫu dịch tại vùng cổ họng nhằm kiểm tra sự hiện diện của vi khuẩn Streptococcus pyogenes. Kết quả giúp hỗ trợ xác định tác nhân gây nhiễm khuẩn.

Xét nghiệm kháng nguyên

Xét nghiệm kháng nguyên được thực hiện khi kết quả lấy mẫu dịch cổ họng chưa đáp ứng yêu cầu đánh giá của bác sĩ. Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp chẩn đoán phù hợp.

Điều trị viêm họng do vi khuẩn như thế nào?

Khi được chẩn đoán mắc bệnh, người bệnh có thể được chỉ định sử dụng kháng sinh trong 7 - 10 ngày. Tình trạng bệnh thường cải thiện trong 1 - 2 ngày đầu dùng thuốc, nhưng cần uống đủ liều để đảm bảo tiêu diệt vi khuẩn.

Các nhóm thuốc điều trị được đề cập trong tài liệu gồm:

Thuốc kháng sinh

Kháng sinh là nhóm thuốc chủ yếu, giúp ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn và phòng ngừa biến chứng.

Một số thuốc có thể được sử dụng dưới dạng viên uống hoặc thuốc tiêm:

• Nhóm beta-lactam: Amoxicillin kết hợp axit clavulanic, cephalexin, ceftriaxone.
• Nhóm macrolid: Erythromycin, clarithromycin, azithromycin.

Việc lựa chọn thuốc cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ.

Thuốc giảm đau, hạ sốt

Paracetamol và aspirin được đề cập với tác dụng hỗ trợ giảm đau họng, khó nuốt và sốt. Cần lưu ý không sử dụng aspirin cho trẻ em vì thuốc có thể gây hội chứng Reye, một dạng bệnh lý não - gan nguy hiểm.

Thuốc kháng viêm NSAID

Ibuprofen và diclophenac thuộc nhóm thuốc kháng viêm non-steroid, được sử dụng để giảm các triệu chứng sưng, nóng, đỏ và đau do viêm họng.

Thuốc kháng viêm corticosteroid

Prednisolon, dexamethason và betamethason được đề cập trong điều trị viêm họng nặng. Nhóm thuốc này cần được sử dụng theo đúng chỉ định.

Dung dịch súc miệng và thuốc viên ngậm

Dung dịch súc miệng thường chứa thành phần kháng khuẩn, kháng viêm hoặc gây tê cục bộ, giúp giảm đau và hỗ trợ loại bỏ vi khuẩn khỏi miệng, họng. Thuốc viên ngậm có thể chứa kháng sinh, chất kháng viêm và thành phần gây tê cục bộ, hỗ trợ giảm đau và điều trị nhiễm khuẩn tại vùng miệng, họng.

Những lưu ý khi sử dụng thuốc

Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị để hạn chế tác dụng không mong muốn.

• Không sử dụng aspirin cho trẻ em vì nguy cơ gây hội chứng Reye.
• Không sử dụng aspirin, corticosteroid và thuốc kháng viêm non-steroid ở người có tiền sử viêm loét dạ dày - tá tràng.
• Không tự ý ngừng kháng sinh dù triệu chứng đã cải thiện.
• Tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ để hạn chế tác dụng phụ.

Phòng ngừa và chăm sóc người bệnh tại nhà ra sao?

Bên cạnh điều trị theo hướng dẫn, người bệnh cần chú ý vệ sinh cá nhân, lựa chọn thực phẩm phù hợp và áp dụng các biện pháp hỗ trợ giảm đau họng.

Giữ vệ sinh và hạn chế lây nhiễm

Liên cầu khuẩn có khả năng lây truyền nhanh, vì vậy cần thực hiện các biện pháp sau:

• Rửa tay thường xuyên.
• Che miệng khi ho.
• Không dùng chung đồ dùng với người khác.
• Thay bàn chải đánh răng ngay sau khi phát hiện nhiễm liên cầu khuẩn.

Lựa chọn thực phẩm phù hợp

Người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ nuốt như ngũ cốc, súp, khoai tây nghiền và sữa chua. Đồng thời, nên tránh thức ăn cay hoặc thực phẩm cứng vì có thể gây kích thích vùng họng đang bị viêm.

Hỗ trợ giảm đau họng

Một số biện pháp có thể áp dụng để hỗ trợ giảm cảm giác đau rát:

• Súc miệng bằng nước muối.
• Xông mũi bằng nước ấm vài lần mỗi ngày.
• Chườm ấm vùng cổ họng bằng túi chườm chuyên dụng hoặc khăn thấm nước nóng.

Bổ sung nước đầy đủ

Người bệnh nên uống thêm nước trong ngày. Tuy nhiên, cần tránh đồ uống họ cam, quýt vì có thể gây kích thích vùng họng đang bị viêm.

Viêm họng nhiễm khuẩn có thể gây đau họng, sốt, khó nuốt và dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như sốt thấp khớp hoặc viêm cầu thận. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên sớm đi khám để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời. Việc tuân thủ hướng dẫn sử dụng thuốc, giữ vệ sinh và chăm sóc phù hợp cũng góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng.