Ngứa do suy thận là gì? Dấu hiệu và cách cải thiện an toàn

Nhiều người bệnh và gia đình thường chủ quan khi thấy ngứa da, cho rằng chỉ do dị ứng hoặc thời tiết. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, ngứa kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo suy thận. Hiểu đúng về ngứa do suy thận sẽ giúp người đọc nhận biết sớm, chăm sóc phù hợp và chủ động trao đổi với nhân viên y tế.

Ngứa do suy thận là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm

Ngứa do suy thận là một triệu chứng thường gặp ở người mắc bệnh thận mạn, xảy ra khi chức năng lọc của thận suy giảm, khiến chất độc và sản phẩm chuyển hóa tích tụ trong máu, từ đó gây kích thích các đầu mút thần kinh cảm giác ở da.

Tình trạng ngứa do suy thận có những đặc điểm khá điển hình, giúp phân biệt với các dạng ngứa da thông thường khác.

• Ngứa kéo dài, tái đi tái lại, không xác định được nguyên nhân rõ ràng.
• Ngứa không kèm phát ban đặc trưng, da có thể bình thường hoặc chỉ xuất hiện vết trầy xước do gãi.
• Cảm giác ngứa thường nặng hơn vào ban đêm, gây khó ngủ.
• Có thể ngứa toàn thân hoặc khu trú ở lưng, tay, chân, da đầu hoặc vùng mặt.

So với ngứa do dị ứng, côn trùng đốt hay bệnh da liễu, ngứa do suy thận thường ít đáp ứng với thuốc bôi thông thường, có xu hướng dai dẳng và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, giấc ngủ cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Ngứa do suy thận thường gặp ở ai?

Triệu chứng này thường xảy ra nhiều hơn ở các nhóm người sau, do thận đã suy giảm khả năng lọc và đào thải chất độc ra khỏi cơ thể:

• Người mắc bệnh thận mạn tính giai đoạn tiến triển, đặc biệt là giai đoạn 4 - 5.
• Người đang chạy thận nhân tạo hoặc lọc màng bụng kéo dài.
• Người có tiền sử đái tháo đường hoặc tăng huyết áp lâu năm, đây là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận mạn.

Theo nhiều nghiên cứu, khoảng 40 - 60% bệnh nhân suy thận giai đoạn nặng hoặc đang chạy thận gặp tình trạng ngứa da với mức độ khác nhau. Ở một số nhóm bệnh nhân, tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.

Vì sao suy thận gây ngứa da?

Ngứa da ở người suy thận không phải là triệu chứng ngẫu nhiên mà xuất phát từ nhiều rối loạn phức tạp trong cơ thể khi chức năng lọc và thải độc của thận suy giảm.

Tích tụ chất độc trong máu

Khi thận hoạt động kém, các chất cặn bã không được đào thải hiệu quả sẽ dần tích tụ và ảnh hưởng trực tiếp đến da.

• Urê, creatinin và nhiều độc tố khác tồn đọng trong máu;
• Các chất này kích thích đầu dây thần kinh dưới da;
• Gây cảm giác ngứa âm ỉ hoặc ngứa dữ dội, thường tăng về đêm.

Rối loạn cân bằng khoáng chất

Suy thận làm xáo trộn nghiêm trọng sự cân bằng khoáng chất và hormone trong cơ thể, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe làn da.

• Tăng phốt pho máu, rối loạn canxi và tăng hormone tuyến cận giáp (PTH);
• Làm thay đổi cấu trúc và chức năng da;
• Khiến da trở nên nhạy cảm, dễ kích ứng và ngứa kéo dài.

Da khô do giảm tiết mồ hôi và bã nhờn

Tình trạng da khô là yếu tố rất phổ biến, góp phần làm cơn ngứa ở người suy thận trở nên nặng nề hơn.

• Tuyến mồ hôi và tuyến bã nhờn hoạt động kém;
• Da khô, bong tróc, mất lớp bảo vệ tự nhiên;
• Đặc biệt thường gặp ở bệnh nhân chạy thận do thay đổi cân bằng dịch và hoạt động tuyến da trong quá trình lọc máu.

Phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể

Ngoài các yếu tố trên, tình trạng viêm mạn tính cũng đóng vai trò quan trọng trong cơ chế gây ngứa.

• Cơ thể người suy thận mạn tồn tại tình trạng viêm kéo dài;
• Giải phóng các chất trung gian như cytokine và histamin;
• Làm tăng cảm giác ngứa và khiến triệu chứng khó kiểm soát hơn.

Ngứa do suy thận ảnh hưởng như thế nào đến người bệnh?

Ngứa do suy thận không chỉ gây khó chịu trên da mà còn ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày và tinh thần của người bệnh.

Nguy cơ tổn thương da

Khi ngứa kéo dài, người bệnh thường có xu hướng gãi nhiều để giảm khó chịu.

• Da dễ bị trầy xước, xây xát;
• Vùng da gãi nhiều trở nên sậm màu, dày và khô hơn;
• Vết trầy lâu lành, gây thêm bất tiện trong sinh hoạt.

Ảnh hưởng đến giấc ngủ và tâm lý

Cảm giác ngứa thường xuất hiện nhiều vào buổi tối hoặc ban đêm, khiến người bệnh khó nghỉ ngơi trọn vẹn.

• Khó ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc thường xuyên tỉnh giấc;
• Cơ thể mệt mỏi, uể oải vào ban ngày;
• Dễ cáu gắt, căng thẳng, tâm trạng không ổn định.

Giảm chất lượng cuộc sống

Ngứa kéo dài khiến người bệnh luôn trong trạng thái khó chịu, ảnh hưởng đến nhiều mặt của cuộc sống.

• Sinh hoạt hằng ngày bị gián đoạn;
• Khó tập trung vào công việc hoặc các hoạt động thường ngày;
• Cảm giác mệt mỏi, chán nản kéo dài, làm giảm chất lượng sống.

Cách cải thiện ngứa do suy thận an toàn và hỗ trợ

Ngứa do suy thận là tình trạng mạn tính, cần được kiểm soát lâu dài bằng nhiều biện pháp kết hợp, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định y tế.

Chăm sóc da đúng cách

Việc bảo vệ và phục hồi hàng rào da giúp giảm khô da - nguyên nhân hàng đầu gây ngứa ở người suy thận.

• Tắm nhanh bằng nước ấm vừa phải, tránh nước quá nóng vì dễ làm da khô hơn.
• Sử dụng xà phòng dịu nhẹ, không mùi hoặc sản phẩm thay thế xà phòng.
• Dưỡng ẩm hằng ngày ngay sau khi tắm, khi da còn ẩm, bằng kem không hương liệu hoặc chất làm mềm da phù hợp.
• Mặc quần áo cotton thoáng mát, giữ môi trường ngủ mát mẻ, đặc biệt vào ban đêm.
• Cắt móng tay ngắn để hạn chế trầy xước và nhiễm trùng da do gãi.

Tuân thủ điều trị bệnh thận

Kiểm soát tốt bệnh nền là yếu tố then chốt giúp giảm ngứa từ bên trong cơ thể.

• Uống thuốc đúng và đủ theo chỉ định của bác sĩ, bao gồm thuốc gắn phốt pho nếu được kê đơn.
• Tái khám định kỳ để theo dõi các chỉ số như creatinin, phốt pho, canxi.
• Với người chạy thận nhân tạo, cần đảm bảo lịch lọc máu đầy đủ và hiệu quả vì lọc máu không đủ có thể làm ngứa nặng hơn.

Chế độ ăn uống phù hợp

Ăn uống đúng cách giúp hạn chế rối loạn chuyển hóa, nguyên nhân làm ngứa kéo dài ở người suy thận.

• Hạn chế thực phẩm giàu phốt pho theo tư vấn dinh dưỡng như sữa, phô mai, hạt và thực phẩm chế biến sẵn.
• Uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý uống nhiều để tránh phù và quá tải dịch.
• Không tự ý sử dụng thực phẩm chức năng hoặc thảo dược khi chưa hỏi ý kiến nhân viên y tế.

Khi nào cần đi khám?

Việc thăm khám kịp thời giúp kiểm soát ngứa tốt hơn và phòng ngừa biến chứng trên da.

• Ngứa kéo dài nhiều tuần nhưng không cải thiện dù đã chăm sóc da đúng cách.
• Ngứa ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.
• Xuất hiện trầy xước, chảy dịch hoặc dấu hiệu nhiễm trùng da.

Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể chỉ định thêm kem bôi tại chỗ, thuốc uống (như kháng histamin, gabapentin…) hoặc các liệu pháp chuyên sâu hơn để kiểm soát triệu chứng hiệu quả và an toàn.

Ngứa do suy thận là triệu chứng phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua, phản ánh những rối loạn sâu bên trong cơ thể khi chức năng thận suy giảm. Việc nhận biết sớm, chăm sóc da đúng cách và tuân thủ điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Người bệnh và gia đình nên chủ động trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp và an toàn.