Các phương pháp xét nghiệm bất dung nạp lactose hiện nay là gì?

Trên thực tế, các biểu hiện của bất dung nạp lactose dễ nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa thông thường. Vì vậy, chẩn đoán dựa trên triệu chứng đơn thuần có thể chưa đủ cơ sở. Các phương pháp xét nghiệm chuyên biệt đóng vai trò hỗ trợ xác định tình trạng này một cách khách quan hơn.

Xét nghiệm bất dung nạp lactose là gì? 

Xét nghiệm bất dung nạp lactose là các phương pháp kiểm tra khả năng tiêu hóa lactose của cơ thể, trong đó lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa và các sản phẩm từ sữa. Bình thường, cơ thể sản xuất enzyme lactase để phân giải lactose thành các đường đơn giản hơn, giúp ruột hấp thu dễ dàng. Khi cơ thể thiếu enzyme lactase, lactose không được tiêu hóa hoàn toàn mà đi xuống ruột già, nơi vi khuẩn lên men tạo ra khí và các chất gây kích ứng niêm mạc ruột, dẫn đến các triệu chứng khó chịu như đầy hơi, đau bụng và tiêu chảy.

Không phải ai cũng cần làm xét nghiệm bất dung nạp lactose, nhưng một số nhóm đối tượng sau đây nên được kiểm tra để có chẩn đoán rõ ràng:

• Người thường xuyên bị đầy bụng, tiêu chảy hoặc đau quặn bụng sau khi uống sữa hoặc dùng sản phẩm từ sữa.
• Trẻ em có biểu hiện rối loạn tiêu hóa kéo dài và chưa xác định được nguyên nhân cụ thể.
• Người trưởng thành nghi ngờ không dung nạp sữa nhưng chưa từng được bác sĩ chẩn đoán chính thức.
• Người đang cân nhắc thay đổi chế độ ăn lâu dài và muốn xác định rõ nguyên nhân trước khi kiêng khem.

Các phương pháp xét nghiệm bất dung nạp lactose hiện nay

Hiện nay có nhiều phương pháp khác nhau để chẩn đoán bất dung nạp lactose, mỗi phương pháp có nguyên lý và ưu nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào độ tuổi của người bệnh, điều kiện cơ sở y tế và mức độ cần thiết của chẩn đoán.

Test hơi thở Hydro

Test hơi thở Hydro là phương pháp xét nghiệm bất dung nạp lactose phổ biến nhất hiện nay và được sử dụng rộng rãi tại nhiều cơ sở y tế. Nguyên lý hoạt động của phương pháp này khá đơn giản và dễ hiểu. Người bệnh sẽ uống một lượng dung dịch lactose nhất định. Nếu cơ thể không tiêu hóa được lactose, lượng đường này sẽ đi xuống ruột già và bị vi khuẩn lên men, tạo ra khí hydro. Lượng khí hydro trong hơi thở sẽ được đo định kỳ trong vài giờ để xác định mức độ bất dung nạp.

Phương pháp này có nhiều ưu điểm nổi bật, bao gồm tính không xâm lấn, độ chính xác cao và phù hợp cho cả người lớn lẫn trẻ em đã đủ tuổi hợp tác. Đây cũng là phương pháp được nhiều chuyên gia tiêu hóa khuyến nghị sử dụng trong thực hành lâm sàng.

Xét nghiệm dung nạp lactose trong máu

Phương pháp này hoạt động dựa trên nguyên lý đo lượng đường trong máu trước và sau khi người bệnh uống dung dịch lactose. Ở người tiêu hóa bình thường, lactose được phân giải thành đường đơn và hấp thu vào máu, khiến đường huyết tăng lên rõ rệt. Ngược lại, nếu đường huyết không tăng đủ sau khi uống lactose, điều này cho thấy cơ thể không dung nạp lactose.

Hạn chế của phương pháp này là cần lấy máu nhiều lần trong suốt quá trình theo dõi, gây khó chịu hơn so với test hơi thở. Ngoài ra, kết quả cũng có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố như tốc độ làm rỗng dạ dày hoặc tình trạng tiểu đường của người bệnh.

Xét nghiệm phân

Phương pháp này chủ yếu được áp dụng cho trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ chưa đủ tuổi để thực hiện test hơi thở. Khi lactose không được tiêu hóa đầy đủ, vi khuẩn lên men sẽ tạo ra acid lactic, khiến phân có tính acid hơn bình thường. Xét nghiệm phân đo độ acid này để đánh giá gián tiếp khả năng tiêu hóa lactose của trẻ.

Xét nghiệm di truyền

Đây là phương pháp ít phổ biến hơn trong thực hành lâm sàng thông thường. Xét nghiệm này phân tích gen liên quan đến khả năng sản xuất enzyme lactase và thường được sử dụng trong nghiên cứu khoa học hoặc trong các trường hợp đặc biệt khi các phương pháp khác chưa cho kết quả rõ ràng.

Sau khi có kết quả xét nghiệm bất dung nạp lactose nên làm gì?

Kết quả xét nghiệm bất dung nạp lactose dương tính có nghĩa là cơ thể gặp khó khăn trong việc tiêu hóa lactose. Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu là đây không phải bệnh nguy hiểm và không có nghĩa là phải ngừng hoàn toàn việc sử dụng sữa và các sản phẩm từ sữa trong mọi trường hợp. Mức độ bất dung nạp ở mỗi người khác nhau, và nhiều người vẫn có thể dung nạp một lượng nhỏ lactose mà không gặp triệu chứng đáng kể.

Sau khi được chẩn đoán, người bệnh có thể áp dụng một số điều chỉnh thực tế trong sinh hoạt hằng ngày để giảm thiểu triệu chứng mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng:

• Giảm lượng lactose tiêu thụ mỗi ngày thay vì loại bỏ hoàn toàn các sản phẩm từ sữa.
• Lựa chọn các sản phẩm sữa có ghi nhãn không chứa lactose để thay thế.
• Chia nhỏ lượng sữa uống trong ngày thay vì uống một lượng lớn cùng một lúc.
• Kết hợp sữa với các thức ăn khác trong bữa ăn, vì điều này giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và giảm kích ứng ruột.

Một trong những lo ngại lớn nhất khi hạn chế sữa là nguy cơ thiếu hụt một số dưỡng chất quan trọng, đặc biệt là thiếu canxi, vitamin D và protein. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được hướng dẫn tìm nguồn thay thế phù hợp từ các thực phẩm không chứa lactose như rau lá xanh đậm, các loại hạt, đậu phụ và cá có xương ăn được.

Người bệnh nên quay lại gặp bác sĩ nếu các triệu chứng tiêu hóa không cải thiện sau khi đã điều chỉnh chế độ ăn, nếu có hiện tượng sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc nếu trẻ em chậm tăng cân và chậm phát triển thể chất dù đã thực hiện theo hướng dẫn.

Nhìn chung, nắm rõ các phương pháp xét nghiệm bất dung nạp lactose hiện nay là gì giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình chẩn đoán và theo dõi sức khỏe tiêu hóa. Mỗi phương pháp có ưu điểm và hạn chế riêng, phù hợp với từng đối tượng khác nhau. Tham khảo ý kiến bác sĩ giúp lựa chọn hình thức xét nghiệm phù hợp và an toàn.