Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP thể hiện điều gì?

Trong thực hành y khoa, CRP thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ cơ thể đang có viêm nhiễm hoặc cần theo dõi đáp ứng điều trị. Tuy nhiên, CRP không phải là xét nghiệm chẩn đoán bệnh cụ thể. Việc đọc sai hoặc hiểu chưa đầy đủ các chỉ số CRP có thể dẫn đến lo lắng quá mức hoặc bỏ sót vấn đề sức khỏe quan trọng. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu đúng kết quả CRP.

Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP là gì?

Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP đo nồng độ protein C-reactive trong máu (thường tăng khi cơ thể có phản ứng viêm). Chỉ số CRP càng cao cho thấy mức độ viêm trong cơ thể càng nhiều, nhưng không cho biết chính xác nguyên nhân gây viêm.

CRP còn được gọi là protein phản ứng pha cấp, được gan sản xuất và giải phóng vào máu khi cơ thể gặp một số tình trạng sau:

• Bị nhiễm trùng (vi khuẩn, virus).
• Có tổn thương mô (chấn thương, bỏng, phẫu thuật).
• Xuất hiện phản ứng viêm cấp hoặc mạn tính.

Nồng độ CRP có thể tăng chỉ sau 6 - 8 giờ kể từ khi phản ứng viêm bắt đầu và giảm nhanh khi tình trạng viêm được kiểm soát tốt. Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP là chỉ dấu viêm không đặc hiệu, nghĩa là:

• Không chẩn đoán được bệnh cụ thể.
• Không phân biệt được viêm do vi khuẩn, virus hay bệnh tự miễn nếu chỉ dựa vào CRP đơn lẻ.

Do đó, bác sĩ luôn kết hợp CRP với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm khác để đánh giá chính xác.

Chỉ số CRP bình thường và các mức tăng thường gặp

Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP thường được phân loại theo mức độ như sau (có thể thay đổi nhẹ tùy phòng xét nghiệm):

• Nồng độ CRP mức bình thường (<5 mg/L): Nhỏ hơn 5 mg/L (một số nơi dùng mốc nhỏ hơn 10 mg/L). Mức này gợi ý không có viêm hoặc chỉ viêm rất nhẹ. Đây là kết quả phổ biến ở người khỏe mạnh hoặc đang hồi phục sau bệnh nhẹ.
• Nồng độ CRP tăng nhẹ (5 - 40 mg/L): Nồng độ CRP tăng nhẹ trong khoảng 5 - 40 mg/L thường gặp ở những tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng mức độ nhẹ. Mức này có thể xuất hiện khi cơ thể bị cảm cúm, viêm họng, viêm xoang, các phản ứng viêm mức độ thấp, hoặc sau chấn thương nhẹ và các phẫu thuật nhỏ. Thông thường, đây chưa phải là mức nguy hiểm, tuy nhiên người bệnh vẫn cần theo dõi sát các triệu chứng đi kèm như sốt, đau, mệt mỏi, vì nếu không được kiểm soát kịp thời, tình trạng viêm có thể tiến triển nặng hơn.
• CRP tăng vừa (40 - 100 mg/L): Điều này thường gợi ý tình trạng nhiễm trùng nặng hơn hoặc viêm mạn tính đang hoạt động, như viêm khớp dạng thấp hay lupus ban đỏ hệ thống. Mức CRP này cũng có thể gặp trong các trường hợp tổn thương mô tương đối lớn. Lúc này, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá toàn diện, kết hợp triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm khác để xác định chính xác nguyên nhân.
• CRP tăng rất cao (>100 mg/L): Thường liên quan đến nhiễm trùng nặng hoặc nhiễm trùng huyết, các bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi nặng, viêm màng não, hoặc viêm tụy cấp nặng (CRP ≥ 150 mg/L có giá trị tiên lượng mức độ nặng). Đây là mức cảnh báo nguy hiểm, người bệnh cần được thăm khám và can thiệp y tế sớm để hạn chế nguy cơ biến chứng.

CRP và hs-CRP khác nhau thế nào?

Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP có hai dạng chính:

• CRP thông thường (Standard CRP): Dùng để đánh giá các tình trạng như viêm cấp tính, nhiễm trùng, theo dõi đáp ứng điều trị (ví dụ sau phẫu thuật hoặc dùng kháng sinh).
• CRP siêu nhạy (hs-CRP): Đo được nồng độ CRP rất thấp (dưới 10 mg/L), chỉ số này dùng để đánh giá nguy cơ tim mạch, không dùng trong viêm cấp.

Theo American Heart Association (AHA):

• hs-CRP < 1 mg/L: Nguy cơ tim mạch thấp.
• hs-CRP từ 1 - 3 mg/L: Nguy cơ tim mạch trung bình.
• hs-CRP từ 3 mg/L trở lên: Nguy cơ tim mạch cao.

Lưu ý quan trọng: hs-CRP chỉ là yếu tố nguy cơ bổ sung, không dùng đơn độc để chẩn đoán hay quyết định điều trị bệnh tim mạch. Nó giúp bác sĩ đánh giá tổng thể nguy cơ cùng với các yếu tố khác như cholesterol, huyết áp.

Những yếu tố có thể làm thay đổi chỉ số CRP

Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố:

Yếu tố bệnh lý

Một số tình trạng bệnh có thể làm chỉ số CRP tăng cao do kích hoạt phản ứng viêm trong cơ thể như:

• Nhiễm trùng cấp/mạn tính.
• Bệnh tự miễn (viêm khớp dạng thấp, lupus…).
• Chấn thương, bỏng, phẫu thuật.
• Một số bệnh ác tính (do phản ứng viêm, không phải công cụ chẩn đoán ung thư).

Yếu tố không do bệnh

Bên cạnh bệnh lý, CRP cũng có thể tăng do các yếu tố sinh lý hoặc lối sống mà không phản ánh tình trạng bệnh cấp tính.

• Béo phì (tăng CRP nền).
• Mang thai giai đoạn cuối.
• Gắng sức thể lực mạnh tạm thời.
• Hút thuốc lá.

Thuốc ảnh hưởng đến CRP

Một số loại thuốc có thể làm thay đổi nồng độ CRP, ảnh hưởng đến việc diễn giải kết quả xét nghiệm.

• Làm giảm CRP: Aspirin, statin, corticosteroid.
• Có thể làm tăng CRP: Liệu pháp hormone, thuốc tránh thai đường uống.

Do đó, khi đọc kết quả, bạn cần cung cấp đầy đủ thông tin cho bác sĩ để được giải thích chính xác.

Khi nhận kết quả CRP bất thường, người bệnh nên làm gì?

Khi các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP bất thường, đặc biệt là CRP tăng cao, người bệnh không nên tự chẩn đoán hay tự ý dùng thuốc, nhất là kháng sinh hoặc thuốc chống viêm, vì có thể làm che lấp triệu chứng và gây sai lệch đánh giá y khoa. Thay vào đó, bạn cần trao đổi sớm với bác sĩ và cung cấp đầy đủ các thông tin quan trọng như triệu chứng hiện tại (sốt, đau, mệt mỏi, sụt cân…), các loại thuốc đang sử dụng cũng như bệnh nền nếu có (ví dụ tiểu đường, bệnh tim mạch, bệnh tự miễn…).

Dựa trên tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm bổ sung như công thức máu để đánh giá bạch cầu và tiểu cầu, xét nghiệm procalcitonin nhằm hỗ trợ phân biệt nhiễm khuẩn với các nguyên nhân viêm khác, hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang, siêu âm, CT để xác định vị trí và mức độ tổn thương.

Nguyên tắc quan trọng cần nhớ là không điều trị dựa trên chỉ số CRP đơn thuần, mà phải điều trị nguyên nhân gây viêm. Khi nguyên nhân được kiểm soát hiệu quả, nồng độ CRP sẽ giảm dần một cách tự nhiên, phản ánh đáp ứng điều trị tốt.

Các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP giúp phản ánh mức độ viêm trong cơ thể, nhưng không chẩn đoán được bệnh cụ thể. CRP càng cao, phản ứng viêm càng mạnh, tuy nhiên việc đánh giá cần dựa trên toàn bộ bối cảnh lâm sàng và các xét nghiệm liên quan. Hiểu đúng các chỉ số trong kết quả xét nghiệm CRP sẽ giúp bạn theo dõi sức khỏe hiệu quả, tránh lo lắng không cần thiết và phối hợp tốt hơn với bác sĩ trong quá trình điều trị.