Xét nghiệm hs-CRP là gì? Chỉ số hs-CRP bao nhiêu là bình thường?

C-reactive protein (CRP) là protein tăng nồng độ trong máu khi cơ thể bị viêm, nhiễm trùng, nhồi máu cơ tim, phẫu thuật hoặc chấn thương. Ở mức thấp và kéo dài, viêm góp phần vào xơ vữa và hẹp mạch máu do tích tụ cholesterol và các lipid khác. Xét nghiệm hs-CRP đo chính xác các mức CRP thấp này, giúp dự đoán nguy cơ phát triển bệnh tim mạch.

Xét nghiệm hs-CRP là gì? Ý nghĩa của xét nghiệm hs-CRP

Để hiểu hs-CRP, trước tiên chúng ta cần biết về CRP (C-reactive protein - Protein phản ứng C). Đây là một loại protein do gan sản xuất ra và giải phóng vào máu mỗi khi cơ thể gặp phải tình trạng viêm, nhiễm trùng, hoặc tổn thương mô (như sau phẫu thuật, chấn thương). Hiện nay, y khoa sử dụng hai loại xét nghiệm CRP cho các mục đích hoàn toàn khác nhau:

• Xét nghiệm CRP tiêu chuẩn: Dùng để tìm kiếm các đợt "bùng phát" viêm nhiễm nặng nề (phạm vi đo thường từ 10 - 1000 mg/L).
• Xét nghiệm hs-CRP (High-sensitivity CRP): Chữ "hs" là viết tắt của độ nhạy cao. Xét nghiệm này giống như một chiếc kính lúp, cho phép bác sĩ nhìn thấy những đốm lửa viêm nhiễm cực kỳ nhỏ, âm ỉ bên trong cơ thể với phạm vi đo cực thấp (từ 0,3 - 10 mg/L).

Nghiên cứu khoa học đã chứng minh quá trình xơ vữa động mạch (tình trạng mỡ bám vào thành mạch máu) thực chất là một quá trình viêm mạn tính. Tình trạng viêm nhẹ kéo dài này sẽ làm cho các mảng bám mỡ máu trở nên lỏng lẻo, dễ vỡ. Khi mảng bám vỡ ra, cục máu đông sẽ hình thành và gây bít tắc, dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Do đó, bằng cách dùng xét nghiệm hs-CRP để đo lường mức độ "viêm nhẹ" này, bác sĩ có thể dự đoán được nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim hay đột quỵ ngay cả khi bạn hoàn toàn khỏe mạnh và chưa có bất kỳ triệu chứng nào.

Khi nào cần thực hiện xét nghiệm hs-CRP?

Xét nghiệm hs-CRP được dùng để đánh giá nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Kết quả của xét nghiệm giúp bác sĩ đưa ra các biện pháp phòng ngừa, giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng liên quan.

Những đối tượng thường được chỉ định thực hiện xét nghiệm bao gồm:

• Nam từ 50 tuổi trở lên và nữ từ 60 tuổi trở lên có nguy cơ tim mạch trung bình. Những người được đánh giá có nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở mức trung bình (tỷ lệ rủi ro từ 7.5% đến 20% trong 10 năm tới) dựa trên tuổi tác, huyết áp và mỡ máu. Kết quả hs-CRP sẽ giúp bác sĩ quyết định xem người này có thực sự cần uống thuốc hạ mỡ máu (statin) hay không.
• Nam và nữ lớn tuổi hơn mức trên, có LDL-C dưới 3,33 mmol/L (130 mg/dL) và đáp ứng các tiêu chí khác như không mắc bệnh tim mạch, bệnh thận, tiểu đường hoặc các tình trạng viêm.
• Những người có mức mỡ máu LDL-C bình thường nhưng gia đình có tiền sử mắc bệnh tim mạch sớm.

Xét nghiệm có thể được lặp lại để xác định chính xác tình trạng viêm nhẹ kéo dài. Cụ thể, nếu kết quả hs-CRP > 10 mg/L, nên thực hiện xét nghiệm lại sau khoảng 2 tuần. Người bệnh có thể nhịn ăn hoặc không nhịn ăn, miễn là không có nhiễm trùng hoặc bệnh lý cấp tính.

Chỉ số hs-CRP bao nhiêu là bình thường? Giá trị của xét nghiệm hs-CRP

Dựa trên khuyến cáo chung của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), nồng độ hs-CRP được chia thành 3 nhóm nguy cơ tim mạch như sau:

• Nguy cơ thấp: < 1,0 mg/L.
• Nguy cơ trung bình: 1,0 - 3,0 mg/L.
• Nguy cơ cao: > 3,0 mg/L.

Ở những người khỏe mạnh, mức hs-CRP cao phản ánh nguy cơ gia tăng mắc nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tử vong tim đột ngột hoặc bệnh động mạch ngoại vi. Những người có nồng độ hs-CRP cao thường đối mặt với nguy cơ tim mạch lớn hơn so với những người có nồng độ thấp.

Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả hs-CRP

Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm hs-CRP bao gồm:

• Phụ nữ đang mang thai;
• Sử dụng thuốc chống viêm không steroid;
• Sử dụng các liệu pháp thay thế hormone (HRT) ở tuổi mãn kinh;
• Gần đây bị bệnh cấp tính, chấn thương mô, viêm hoặc nhiễm trùng;
• Mắc các bệnh lý viêm tự miễn mạn tính như viêm khớp dạng thấp, lupus;
• Sử dụng thuốc hạ mỡ máu statin (thuốc này có tác dụng làm giảm hs-CRP rất tốt).

Lưu ý: Vì hs-CRP là giá trị nhỏ và có thể thay đổi do nhiều yếu tố, các chuyên gia khuyên rằng để đánh giá nguy cơ tim mạch chính xác, nên thực hiện xét nghiệm 2 lần cách nhau khoảng 2 tuần và lấy giá trị trung bình. Đồng thời, bác sĩ luôn kết hợp hs-CRP với bảng mỡ máu (cholesterol toàn phần, LDL, HDL, triglyceride) nhằm đưa ra đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện và chính xác hơn.

Biện pháp giúp giảm mức hs-CRP

Có một số yếu tố và biện pháp có thể giúp làm giảm mức hs-CRP trong máu, từ đó góp phần giảm nguy cơ viêm mạn tính và bệnh tim mạch.

Thay đổi lối sống

Duy trì chế độ ăn chống viêm với ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ, rau xanh và trái cây tươi, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo bão hòa, có thể góp phần làm giảm nồng độ hs-CRP.

Thực hiện hoạt động thể lực thường xuyên từ 30 - 45 phút mỗi ngày giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, giảm tình trạng viêm và hỗ trợ kiểm soát nồng độ hs-CRP.

Duy trì cân nặng hợp lý, đặc biệt giảm lượng mỡ thừa vùng bụng, có vai trò quan trọng trong việc hạ hs-CRP do mô mỡ là nguồn sản xuất nhiều cytokine gây viêm.

Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết góp phần hạn chế tình trạng viêm mạn tính, từ đó hỗ trợ duy trì nồng độ hs-CRP ở mức thấp.

Ngừng hút thuốc lá giúp giảm viêm nội mô mạch máu và làm giảm nguy cơ gia tăng hs-CRP.

Hạn chế hoặc tránh hoàn toàn rượu bia là biện pháp hữu ích nhằm giảm phản ứng viêm toàn thân và duy trì nồng độ CRP trong giới hạn an toàn.

Sử dụng thuốc

Một số loại thuốc có khả năng làm giảm nồng độ hs-CRP, bao gồm các thuốc chống viêm không steroid như aspirin, ibuprofen, naproxen… (Lưu ý: Không tự ý sử dụng các thuốc giảm đau chống viêm như Ibuprofen hay Naproxen để hạ hs-CRP, vì chúng có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch).

Ngoài ra, các thuốc hạ cholesterol nhóm statin, khi được sử dụng đúng chỉ định của bác sĩ, cũng góp phần làm giảm mức CRP, đồng thời cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Sử dụng thực phẩm chức năng hoặc chất bổ sung theo hướng dẫn y tế

Một số dưỡng chất và hợp chất sinh học có tác dụng giảm viêm và hỗ trợ duy trì mức hs-CRP thấp. Ví dụ, gừng, curcumin, polyphenol từ trà xanh, acid béo omega-3, vitamin C, vitamin D, vitamin E, cùng các khoáng chất như magie và kẽm. Ngoài ra, bổ sung lợi khuẩn cho đường ruột cũng được ghi nhận giúp điều hòa phản ứng viêm của cơ thể. Việc sử dụng các thực phẩm chức năng này nên được cân nhắc và chỉ định bởi bác sĩ, đặc biệt khi người bệnh đang dùng thuốc điều trị hoặc có bệnh nền.

Nhìn chung, sự kết hợp giữa thay đổi lối sống, sử dụng thuốc theo chỉ định và bổ sung các dưỡng chất phù hợp có thể giúp kiểm soát mức hs-CRP hiệu quả, từ đó giảm nguy cơ viêm mạn tính và các bệnh lý tim mạch liên quan.

Bài viết trên đã cung cấp những thông tin quan trọng về xét nghiệm hs-CRP. Đây là công cụ giúp đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim mạch ngay cả ở những người chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Kết quả hs-CRP cũng cho thấy khả năng tái phát của bệnh, từ đó hỗ trợ bác sĩ đưa ra các phương án sàng lọc, phòng ngừa và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, hiệu quả hơn.