Các bệnh võng mạc thường gặp và cách phòng ngừa hiệu quả

Võng mạc là lớp mô thần kinh mỏng nằm ở đáy mắt, giữ vai trò tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu thị giác lên não. Khi cấu trúc này bị tổn thương, khả năng nhìn sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp, từ mờ mắt nhẹ cho đến mất thị lực không hồi phục. Đáng lo ngại là nhiều bệnh lý tại võng mạc diễn tiến âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng. 

Các bệnh võng mạc thường gặp

Nhóm bệnh võng mạc bao gồm nhiều bệnh lý khác nhau, có thể liên quan đến tuổi tác, bệnh nền toàn thân, yếu tố di truyền hoặc chấn thương. Mỗi bệnh có cơ chế tổn thương và mức độ nguy hiểm riêng, đòi hỏi cách theo dõi và điều trị phù hợp.

Bong võng mạc

Bong võng mạc là tình trạng lớp võng mạc cảm thụ tách khỏi lớp biểu mô sắc tố bên dưới, làm gián đoạn quá trình nuôi dưỡng tế bào thần kinh thị giác.

Người bị cận thị nặng, thoái hóa võng mạc chu biên, chấn thương mắt hoặc đã từng phẫu thuật nội nhãn có nguy cơ cao mắc bệnh. Triệu chứng thường khởi phát đột ngột với hiện tượng chớp sáng, ruồi bay tăng nhanh hoặc cảm giác có màn tối che khuất một phần tầm nhìn. Bong võng mạc là tình trạng cấp cứu nhãn khoa, cần can thiệp sớm để tránh mù lòa vĩnh viễn.

Bệnh võng mạc tiểu đường

Bệnh võng mạc tiểu đường xảy ra do tổn thương mạch máu võng mạc ở người mắc đái tháo đường lâu năm hoặc kiểm soát đường huyết kém.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng. Khi tiến triển, người bệnh có thể thấy mờ mắt, ruồi bay hoặc giảm thị lực trung tâm. Các biến chứng nặng bao gồm xuất huyết võng mạc, phù hoàng điểm và bong võng mạc kéo theo. 

Bệnh võng mạc tăng huyết áp

Tăng huyết áp kéo dài gây biến đổi cấu trúc thành mạch võng mạc, làm giảm tưới máu và gây tổn thương thần kinh thị giác.

Dấu hiệu thường được phát hiện khi soi đáy mắt với hình ảnh hẹp mạch, xuất tiết bông, xuất huyết hình ngọn lửa hoặc phù gai thị. Mức độ tổn thương võng mạc phản ánh mức độ nặng của bệnh tăng huyết áp toàn thân và có giá trị tiên lượng tim mạch.

Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non

Bệnh võng mạc ở trẻ sinh non là hậu quả của sự phát triển mạch máu võng mạc không hoàn chỉnh.

Trẻ sinh non nhẹ cân, cần thở oxy kéo dài có nguy cơ cao mắc bệnh. Nếu không được tầm soát và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành bong võng mạc và mù lòa. 

Viêm võng mạc sắc tố

Viêm võng mạc sắc tố là nhóm bệnh di truyền ảnh hưởng đến tế bào cảm thụ ánh sáng của võng mạc.

Bệnh thường khởi phát bằng triệu chứng quáng gà, giảm thị lực ngoại vi và dần tiến triển thành thị lực đường hầm. Hiện nay chưa có phương pháp điều trị triệt để, tuy nhiên theo dõi sớm giúp làm chậm tiến triển và hỗ trợ thích nghi thị giác cho người bệnh.

U nguyên bào võng mạc

U nguyên bào võng mạc là ung thư mắt hiếm gặp, chủ yếu xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi.

Dấu hiệu điển hình là ánh đồng tử trắng khi chụp ảnh hoặc lác mắt bất thường. Nếu phát hiện sớm, khả năng bảo tồn tính mạng và thị lực cho trẻ rất cao. Trường hợp muộn có thể đe dọa tính mạng do di căn.

Tắc động mạch trung tâm võng mạc

Tắc động mạch trung tâm võng mạc là tình trạng cấp cứu gây mất thị lực đột ngột, thường liên quan đến xơ vữa động mạch hoặc bệnh tim mạch.

Người bệnh mất thị lực nhanh chóng, không đau. Đây được xem là dạng đột quỵ tại mắt và cần đánh giá toàn diện nguy cơ tim mạch đi kèm.

Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc

Tắc tĩnh mạch võng mạc làm cản trở dòng máu thoát khỏi võng mạc, gây phù và xuất huyết lan tỏa.

Biến chứng thường gặp là phù hoàng điểm và tăng nhãn áp thứ phát. Điều trị kịp thời giúp giảm nguy cơ mất thị lực kéo dài.

Thoái hóa võng mạc

Thoái hóa võng mạc xảy ra khi các tế bào thần kinh võng mạc bị lão hóa hoặc tổn thương kéo dài.

Bệnh thường tiến triển âm thầm, được phát hiện tình cờ khi khám mắt định kỳ. Người cận thị nặng và người cao tuổi là nhóm nguy cơ cao.

Phù võng mạc

Phù võng mạc là tình trạng tích tụ dịch bất thường trong các lớp võng mạc, gây giảm thị lực.

Nguyên nhân có thể do viêm, chấn thương hoặc bệnh lý mạch máu. Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân nền và mức độ tổn thương.

Hắc võng mạc trung tâm thanh dịch

Bệnh đặc trưng bởi hiện tượng bong thanh dịch khu trú ở vùng hoàng điểm.

Người bệnh thường than phiền nhìn mờ trung tâm hoặc hình ảnh méo mó. Bệnh có xu hướng tự hồi phục nhưng dễ tái phát nếu stress kéo dài.

Bệnh võng mạc thai nghén

Bệnh xuất hiện ở phụ nữ mang thai bị tiền sản giật hoặc sản giật. Tổn thương mạch máu võng mạc có thể hồi phục sau sinh, tuy nhiên trường hợp nặng cần theo dõi sát để tránh biến chứng thị giác.

Màng trước võng mạc

Màng xơ hình thành trên bề mặt võng mạc gây co kéo và biến dạng hoàng điểm.

Bệnh thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, có thể cần phẫu thuật khi ảnh hưởng thị lực.

Lỗ hoàng điểm

Lỗ hoàng điểm gây mất thị lực trung tâm rõ rệt. Người bệnh khó đọc chữ hoặc nhìn chi tiết. Phẫu thuật sớm giúp cải thiện tiên lượng thị lực.

Thoái hóa điểm vàng

Thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác và yếu tố di truyền. Bệnh làm suy giảm thị lực trung tâm trong khi thị lực ngoại vi vẫn được bảo tồn. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người cao tuổi.

Rách võng mạc

Rách võng mạc thường xảy ra sau bong dịch kính hoặc chấn thương. Nếu không điều trị, vết rách có thể tiến triển thành bong võng mạc. Phát hiện sớm giúp điều trị bằng laser hiệu quả.

Triệu chứng cảnh báo tổn thương võng mạc cần đi khám ngay

Tổn thương võng mạc có thể tiến triển âm thầm nhưng khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần đi khám ngay để tránh nguy cơ mất thị lực không hồi phục. 

Dưới đây là các dấu hiệu cần đi khám ngay lập tức:

• Chớp sáng (photopsias): Cảm giác các tia sáng lóe lên ở góc mắt hoặc toàn bộ trường nhìn, thường liên quan đến võng mạc bị kéo căng hoặc có nguy cơ rách.
• Ruồi bay (floaters) xuất hiện nhiều và đột ngột: Nhìn thấy các đốm đen, sợi mảnh hoặc hình mạng nhện lơ lửng di chuyển theo ánh nhìn.
• Màn che hoặc bóng tối trong tầm nhìn: Cảm giác như có tấm rèm che phủ một phần tầm nhìn và lan dần vào trung tâm, là dấu hiệu điển hình của bong võng mạc.
• Thị lực giảm nhanh hoặc mờ đột ngột: Suy giảm thị lực trong thời gian ngắn, không cải thiện khi nghỉ ngơi.
• Mất thị lực một phần: Không nhìn thấy một vùng nhất định của khung cảnh như phía trên, phía dưới hoặc một góc nhìn.
• Nhìn méo mó: Các đường thẳng trở nên cong hoặc gợn sóng, cho thấy tổn thương vùng hoàng điểm.
• Sau chấn thương mắt: Dù không đau, mọi va đập mạnh vào mắt đều cần được kiểm tra để loại trừ tổn thương võng mạc tiềm ẩn.

Cách phòng ngừa các bệnh võng mạc thường gặp

Phòng ngừa bệnh võng mạc đòi hỏi sự kết hợp giữa lối sống lành mạnh và theo dõi y tế định kỳ.

Lối sống và dinh dưỡng

Chế độ ăn giàu vitamin A, C, E, omega-3, lutein giúp bảo vệ võng mạc. Không hút thuốc, tập thể dục đều đặn và kiểm soát tốt bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp là yếu tố quan trọng.

Bảo vệ mắt

Đeo kính chống tia UV, kính bảo hộ khi lao động nguy cơ cao và hạn chế tiếp xúc ánh sáng xanh quá mức giúp giảm tổn thương võng mạc.

Thăm khám định kỳ

Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm tổn thương, đặc biệt ở người trên 50 tuổi, người cận thị nặng hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh võng mạc.

Bệnh võng mạc là nhóm bệnh lý đa dạng với mức độ nguy hiểm cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc chủ động theo dõi thị lực, duy trì lối sống khoa học và khám mắt định kỳ là chìa khóa quan trọng giúp bảo vệ đôi mắt và duy trì chất lượng sống lâu dài.