Bão cytokine là gì? Triệu chứng và nguy cơ ở bệnh nhân COVID-19

Trong bối cảnh đại dịch, việc hiểu rõ cơ chế miễn dịch bất thường này giúp người đọc nhận diện sớm các dấu hiệu nguy hiểm. Điều này cũng hỗ trợ quá trình theo dõi và điều trị trở nên chủ động hơn. Bài viết dưới đây sẽ phân tích cụ thể về nguyên nhân, triệu chứng và mức độ nguy hiểm của bão cytokine.

Bão cytokine là gì? Nguyên nhân gây ra bão cytokine

Cytokine là các protein đóng vai trò truyền tín hiệu trong hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại virus, vi khuẩn và nhiều tác nhân gây bệnh khác. Tuy nhiên, khi cơ chế điều hòa miễn dịch bị rối loạn, lượng cytokine có thể tăng quá mức trong thời gian ngắn và gây phản ứng viêm lan rộng và được gọi là bão cytokine.

Tình trạng này không chỉ tấn công tác nhân gây bệnh mà còn gây tổn thương trực tiếp lên phổi, tim, gan, thận và nhiều cơ quan khác. Nếu không được can thiệp kịp thời, người bệnh có thể suy đa cơ quan và diễn tiến nặng nhanh chóng.

Một trong những nguyên nhân thường được nhắc đến là nhiễm virus đường hô hấp, đặc biệt ở các trường hợp bệnh diễn tiến nặng. Phản ứng viêm mất kiểm soát cũng có thể xuất hiện ở người bị cúm nặng, nhiễm khuẩn huyết hoặc một số bệnh tự miễn.

Một số liệu pháp điều trị miễn dịch trong ung thư cũng có thể kích hoạt phản ứng viêm quá mạnh của cơ thể. Ngoài ra, người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc mắc bệnh nền mạn tính thường có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.

Nhận biết các triệu chứng bão cytokine thường gặp

Các triệu chứng của bão cytokine thường mang tính toàn thân, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan cùng lúc. Việc nhận biết sớm giúp bác sĩ đánh giá mức độ nặng và quyết định can thiệp tích cực kịp thời.

Sốt cao, mệt mỏi và đau nhức toàn thân

Sốt cao là triệu chứng rất thường gặp trong bão cytokine, có thể sốt liên tục hoặc dao động, thường kèm rét run. Người bệnh cảm thấy mệt rã rời, kiệt sức, khó thực hiện các hoạt động thường ngày dù rất nhẹ.

Nhiều trường hợp kèm đau đầu, đau cơ, đau khớp lan tỏa, ăn uống kém do chán ăn hoặc buồn nôn. Những biểu hiện này có thể giống một đợt nhiễm virus nặng nhưng thường dai dẳng và ngày càng nặng hơn nếu không được xử trí.

Khó thở, ho và các dấu hiệu suy hô hấp

Ở nhiều bệnh nhân, bão cytokine biểu hiện nổi bật bằng khó thở tăng dần, thở nhanh, cảm giác hụt hơi ngay cả khi nghỉ ngơi. Ho có thể khan hoặc kèm đờm, đôi khi kèm đau ngực khi thở sâu do phổi bị tổn thương.

Khó thở đi kèm tình trạng SpO₂ giảm, môi và đầu chi tím tái là dấu hiệu cảnh báo suy hô hấp, cần được theo dõi sát và hỗ trợ y tế kịp thời. Trong các trường hợp nặng, người bệnh có thể cần hỗ trợ oxy hoặc can thiệp hô hấp để hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Nhịp tim nhanh, tụt huyết áp và chóng mặt

Phản ứng viêm toàn thân trong bão cytokine có thể làm nhịp tim tăng nhanh, người bệnh cảm thấy hồi hộp, trống ngực. Một số trường hợp huyết áp giảm, người bệnh choáng váng, xây xẩm, thậm chí ngất.

Nếu tụt huyết áp kéo dài, các cơ quan như não, thận có thể thiếu máu và tổn thương. Đây là lý do bão cytokine thường được xem là tình trạng cấp cứu nội khoa, cần điều trị tại bệnh viện.

Triệu chứng tiêu hóa và thần kinh

Không ít bệnh nhân bão cytokine có buồn nôn, ói, tiêu chảy, đau bụng hoặc chán ăn kéo dài. Những triệu chứng này khiến người bệnh suy kiệt nhanh hơn, dễ rối loạn điện giải.

Hệ thần kinh cũng có thể bị ảnh hưởng, thể hiện qua tình trạng đau đầu, lơ mơ, lú lẫn, khó tập trung, thậm chí co giật hoặc rối loạn ý thức. Đây là các dấu hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh trung ương cần được đánh giá khẩn.

Ai có nguy cơ bị bão cytokine?

Không phải mọi người nhiễm bệnh đều gặp bão cytokine, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn. Những người mắc bệnh nền như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, bệnh thận mạn thường dễ diễn tiến nặng hơn nếu bị nhiễm virus gây bão cytokine. Người cao tuổi, đặc biệt trên 60 tuổi, cũng được ghi nhận có nguy cơ cao hơn so với người trẻ.

Ngoài ra, một số bệnh lý rối loạn miễn dịch hoặc ung thư huyết học, đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch hoặc liệu pháp miễn dịch đặc biệt cũng có nguy cơ gặp hội chứng bão cytokine. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận nguy cơ này có thể cao hơn ở nam giới hoặc ở những trường hợp nhiễm virus với phản ứng viêm mạnh, đặc biệt trong COVID-19.

Hội chứng cơn bão cytokine ở bệnh nhân COVID-19

Trong COVID-19, bão cytokine là phản ứng viêm quá mức của hệ miễn dịch, khiến các cytokine tiền viêm như IL-6, IL-1 và TNF-alpha tăng cao bất thường. Tình trạng này làm tổn thương lan tỏa ở phổi cùng nhiều cơ quan khác, đồng thời khiến diễn tiến bệnh trở nên nghiêm trọng hơn trong thời gian ngắn.

Khi phản ứng viêm mất kiểm soát xảy ra, các phế nang trong phổi bị viêm và chứa nhiều dịch, làm giảm khả năng trao đổi oxy. Người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào suy hô hấp cấp, SpO₂ giảm mạnh, khó thở tăng dần và cần hỗ trợ oxy hoặc thở máy nếu tổn thương phổi lan rộng.

Ngoài phổi, bão cytokine ở bệnh nhân COVID-19 còn ảnh hưởng đến tim, gan, thận và hệ tuần hoàn. Mức độ tổn thương có thể khác nhau tùy theo thể trạng, bệnh nền và khả năng đáp ứng miễn dịch của từng người bệnh. Một số trường hợp xuất hiện rối loạn đông máu, hình thành huyết khối hoặc suy đa tạng, làm tăng nguy cơ tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Ở một số trường hợp, tình trạng viêm có thể tiến triển nhanh chỉ sau vài ngày khởi phát bệnh, khiến sức khỏe người bệnh xấu đi rõ rệt trong thời gian ngắn. Vì vậy, việc theo dõi sát diễn tiến và can thiệp điều trị kịp thời đóng vai trò rất quan trọng trong hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Bão cytokine là tình trạng hệ miễn dịch phản ứng quá mức, có thể xảy ra trong nhiều bệnh cảnh khác nhau nhưng được chú ý đặc biệt ở bệnh nhân COVID-19 do nguy cơ suy đa cơ quan và tử vong cao. Hiểu rõ dấu hiệu nhận biết, nhóm nguy cơ và mức độ ảnh hưởng giúp người bệnh và gia đình nhận biết sớm, can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng và cải thiện tiên lượng điều trị.