WHO đánh giá nguy cơ virus Hanta lây lan trong cộng đồng từ ổ dịch mới

Thông tin về ổ dịch Hantavirus liên quan đến tàu du lịch khiến nhiều người lo lắng virus Hanta có thể lan rộng. Tuy nhiên, nguy cơ cộng đồng cần được nhìn nhận dựa trên đường lây thực tế, mức độ tiếp xúc và khuyến cáo y tế chính thống.

WHO đánh giá nguy cơ virus Hanta lây lan trong cộng đồng từ ổ dịch mới ra sao?

Theo thông tin được công bố, cụm ca Hantavirus liên quan đến tàu du lịch MV Hondius ghi nhận 8 trường hợp được báo cáo, trong đó có 3 trường hợp tử vong, 5 trường hợp đã được xác nhận nhiễm hantavirus tính đến ngày 07/05/2026. Một số ca có biểu hiện hô hấp nặng, diễn tiến nhanh đến viêm phổi, suy hô hấp cấp và sốc. Dù vậy, WHO hiện đánh giá nguy cơ đối với dân số toàn cầu từ sự kiện này là thấp.

Đánh giá này dựa trên đặc điểm lây truyền của virus Hanta. Phần lớn ca nhiễm Hantavirus ở người lây truyền qua tiếp xúc với động vật gặm nhấm nhiễm virus, đặc biệt là phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chuột. Riêng chủng Andes virus liên quan ổ dịch này có thể gây lây truyền hạn chế giữa người với người trong tiếp xúc gần và kéo dài, nhưng WHO hiện vẫn đánh giá nguy cơ lan rộng trong cộng đồng là thấp.

Tuy nhiên, nguy cơ thấp không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan. Hantavirus vẫn có thể gây bệnh nặng, nhất là khi xuất hiện hội chứng phổi do virus Hanta hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng thận sau khi "tiếp xúc gần với ca bệnh hoặc môi trường nhiễm chất bài tiết của chuột" do chủng Andes virus liên quan ổ dịch hiện nay có thể ây truyền hạn chế giữa người với người trong tiếp xúc gần và kéo dài. Người dân nên theo dõi thông tin từ nguồn y tế chính thống, hiểu đúng đường lây và chủ động giữ vệ sinh môi trường sống để giảm nguy cơ phơi nhiễm.

Virus Hanta lây qua đường nào và có dễ lây từ người sang người không?

Virus Hanta chủ yếu lây từ động vật gặm nhấm sang người, trong đó chuột là ổ chứa quan trọng. Người có thể nhiễm bệnh khi hít phải bụi hoặc khí dung có chứa virus từ phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh. Nguy cơ cũng có thể xảy ra khi chạm vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng hoặc bị chuột cắn.

Một số hoạt động dễ làm tăng nguy cơ phơi nhiễm gồm dọn nhà kho, vệ sinh nơi bỏ lâu ngày, làm việc ở nông trại, cắm trại tại khu vực có chuột hoặc xử lý rác thải có dấu hiệu phân chuột. Nếu quét khô hoặc làm bụi bốc lên, các hạt bụi nhỏ chứa virus có thể phát tán vào không khí và đi vào đường hô hấp.

Về khả năng lây từ người sang người, phần lớn Hantavirus không lây dễ dàng qua tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, lây truyền hạn chế từng được ghi nhận với Andes virus, một chủng Hantavirus cụ thể, thường trong bối cảnh tiếp xúc gần. 

Vì vậy, virus Hanta chủ yếu lây từ chuột sang người, còn nguy cơ lây giữa người với người được xem là hiếm nhưng vẫn cần theo dõi trong các ổ dịch.

Bệnh do virus Hanta nguy hiểm như thế nào?

Dù nguy cơ lây lan rộng trong cộng đồng được đánh giá thấp, bệnh do virus Hanta vẫn có thể diễn tiến nặng ở một số trường hợp. Đáng chú ý là hội chứng phổi do Hantavirus, có thể khởi phát giống nhiễm virus thông thường nhưng sau đó tiến triển nhanh đến tổn thương phổi, khó thở, tụt huyết áp hoặc suy hô hấp.

Các điểm nguy hiểm cần lưu ý gồm:

• Dễ bị nhầm với bệnh thông thường ở giai đoạn đầu: Người bệnh có thể sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu, ớn lạnh, chóng mặt, buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc đau bụng.
• Có thể chuyển nặng ở giai đoạn sau: Một số trường hợp có thể xuất hiện ho, khó thở, tức ngực, suy kiệt hoặc dấu hiệu suy hô hấp.
• Thời gian ủ bệnh khá dao động: Triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 2 đến 4 tuần sau phơi nhiễm, nhưng cũng có thể sớm hơn hoặc muộn hơn tùy trường hợp.
• Yếu tố dịch tễ rất quan trọng: Người từng dọn dẹp khu vực có chuột, vào nhà kho lâu ngày không sử dụng, làm việc ở nơi có nhiều động vật gặm nhấm hoặc tiếp xúc gần với ca nghi ngờ cần theo dõi sức khỏe kỹ hơn.
• Không nên tự chẩn đoán tại nhà: Sốt hoặc đau cơ đơn thuần chưa đủ để kết luận nhiễm Hantavirus. Tuy nhiên, nếu triệu chứng xuất hiện sau phơi nhiễm với chuột, đặc biệt kèm khó thở, ho tăng, đau ngực, lơ mơ hoặc mệt nhiều, người bệnh nên đến cơ sở y tế sớm.

Điều trị hiện chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi sát các biến chứng hô hấp, tim mạch và thận, đặc biệt ở những trường hợp diễn tiến nặng.

Cách phòng ngừa virus Hanta trong sinh hoạt hằng ngày

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được chứng minh hiệu quả rõ ràng và chưa có vắc xin được sử dụng rộng rãi cho hội chứng phổi do hantavirus. Do 1 số nơi vẫn dùng ribavirin điều trị 1 số thể bệnh hantavirus nhất định, dù hiệu quả với hội chứng phổi do hantavirus chưa rõ ràng.

Một số vắc xin bất hoạt phòng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận đã được triển khai hạn chế tại một số quốc gia châu Á như Trung Quốc và Hàn Quốc nhưng hiện chưa có vắc xin hantavirus được sử dụng rộng rãi toàn cầu, đặc biệt với hội chứng phổi ở châu Mỹ. Vì vậy, cách phòng bệnh quan trọng nhất là giảm tiếp xúc với chuột, phân, nước tiểu và nước bọt của chuột.

Người dân có thể chủ động phòng ngừa virus Hanta trong sinh hoạt hằng ngày bằng các cách sau:

• Kiểm soát chuột quanh nơi sống: Bảo quản thực phẩm trong hộp kín, đậy nắp thùng rác, không để thức ăn thừa qua đêm, dọn bớt đồ cũ và bịt kín khe hở chuột có thể chui vào.
• Giữ môi trường sống thông thoáng: Phát quang bụi rậm, dọn rác lá, hạn chế chất đồ lâu ngày trong nhà kho, sân vườn hoặc khu vực ít sử dụng.
• Dọn dẹp đúng cách khu vực nghi có chuột: Không quét khô phân chuột hoặc bụi bẩn ngay lập tức vì có thể làm phát tán hạt bụi chứa virus vào không khí.
• Làm ẩm và khử khuẩn trước khi vệ sinh: Nên mở cửa thông gió, làm ẩm khu vực cần dọn bằng dung dịch khử khuẩn phù hợp, đeo găng tay khi xử lý rác, bẫy chuột hoặc vật dụng nghi nhiễm.
• Rửa tay kỹ sau khi dọn dẹp: Sau khi tiếp xúc với khu vực nghi có chuột, cần rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn uống hoặc chạm tay lên mặt.
• Cẩn trọng khi đi du lịch, cắm trại: Chọn nơi lưu trú sạch sẽ, không để thực phẩm hở, tránh nằm trực tiếp ở khu vực có dấu hiệu chuột và không chạm vào phân hoặc xác động vật gặm nhấm.
• Tìm hỗ trợ khi khu vực nhiễm bẩn nặng: Với nơi có nhiều phân chuột hoặc không gian kín lâu ngày, nên cân nhắc nhờ đơn vị vệ sinh môi trường chuyên nghiệp, nhất là khi không có đủ phương tiện bảo hộ.

Người đọc cần hiểu gì để không hoang mang trước thông tin về ổ dịch virus Hanta?

Thông tin về ổ dịch có ca tử vong dễ gây lo lắng, nhưng cần phân biệt giữa mức độ nguy hiểm của bệnh và khả năng lây lan trong cộng đồng. Với Hantavirus, bệnh có thể diễn tiến nặng ở một số trường hợp, nhưng đường lây chủ yếu vẫn liên quan đến chuột và các chất bài tiết như phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chúng.

Người đọc nên lưu ý rằng: WHO hiện đánh giá nguy cơ toàn cầu từ ổ dịch mới là thấp, đa số chủng virus Hanta không dễ lây qua tiếp xúc thông thường, nhưng vẫn cần theo dõi vì một số chủng như Andes virus từng ghi nhận lây truyền hạn chế giữa người với người trong tiếp xúc gần kéo dài. Vì vậy, người dân cần giữ bình tĩnh, không hoang mang nhưng cũng không chủ quan; đồng thời theo dõi thông tin từ nguồn y tế chính thống, chủ động vệ sinh môi trường sống và đến cơ sở y tế khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như sốt cao đột ngột kèm đau cơ, mệt nhiều, đặc biệt khi xuất hiện thêm khó thở, đau tức ngực, ho tăng dần, chóng mặt hoặc lơ mơ sau khi có tiếp xúc với chuột hoặc môi trường có chuột.

Xem thêm: 

Sốt xuất huyết do virus Hanta là gì?