Virus Hanta là gì? Triệu chứng, đường lây truyền và cách phòng ngừa hiệu quả

Trong những năm gần đây, các ca bệnh liên quan đến virus Hanta được ghi nhận tại nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt ở châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Dù tỷ lệ mắc không cao như cúm mùa hay COVID-19, nhưng đây vẫn là tác nhân gây bệnh nguy hiểm vì có thể dẫn đến suy hô hấp hoặc suy thận nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm. Việc tìm hiểu virus Hanta là gì, virus Hanta lây qua đường nào và dấu hiệu nhận biết nhiễm virus Hanta sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Virus Hanta là gì? Nguồn gốc lây nhiễm của virus Hanta

Virus Hanta là gì?

Virus Hanta là một nhóm virus thuộc họ Hantaviridae (thuộc bộ Bunyavirales), lây truyền chủ yếu từ loài gặm nhấm sang người. Virus này tồn tại trong các loài động vật như chuột nhà, chuột đồng, hoặc các loài gặm nhấm khác ở nhiều khu vực trên thế giới. 

Hai bệnh lý chính mà virus Hanta gây ra bao gồm:

• Hội chứng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS): Phổ biến tại châu Á và châu Âu, đặc biệt ở các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nga. Bệnh này tấn công hệ thống mạch máu, dẫn đến tăng tính thấm thành mạch, rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu, xuất huyết và suy thận cấp.
• Hội chứng tim phổi do Hantavirus (HCPS/HPS): Thường gặp ở châu Mỹ, đặc biệt ở Hoa Kỳ và Nam Mỹ. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), HPS có tỷ lệ tử vong khoảng 35 - 38% dù được điều trị hỗ trợ tích cực.

Không giống các bệnh truyền nhiễm khác, virus Hanta hiếm khi lây trực tiếp từ người sang người. Chủ yếu, virus lây lan qua tiếp xúc với phân, nước tiểu, hoặc nước bọt của loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Chỉ một số chủng hiếm, như virus Andes ở Nam Mỹ, được ghi nhận có khả năng lây truyền qua giọt bắn hoặc tiếp xúc gần kéo dài.

Nguồn lây và đường lây nhiễm virus Hanta

Virus Hanta tồn tại chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột nhà, chuột đồng và một số động vật gặm nhấm hoang dã khác. Những động vật này thường mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng bệnh, vì vậy con người có thể vô tình tiếp xúc với nguồn lây mà không nhận biết được.

Virus Hanta lây qua đường nào là thắc mắc được nhiều người quan tâm. Trên thực tế, con người có thể nhiễm bệnh thông qua nhiều hình thức tiếp xúc với môi trường có chứa virus, bao gồm:

• Tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột mang virus.
• Hít phải bụi hoặc khí dung chứa virus phát tán trong không khí, đặc biệt khi dọn dẹp nhà kho, nhà cũ hoặc khu vực có chuột sinh sống.
• Chạm tay vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng.
• Hiếm gặp hơn, virus có thể lây qua vết cắn hoặc vết cào từ chuột nhiễm bệnh.

Nguy cơ nhiễm virus Hanta thường cao hơn ở những môi trường có nhiều loài gặm nhấm hoặc điều kiện vệ sinh kém, chẳng hạn như:

• Nhà ở xuất hiện chuột hoặc có dấu hiệu chuột làm tổ.
• Kho chứa hàng, nhà bỏ hoang hoặc khu vực lâu ngày không được vệ sinh.
• Nông trại, khu vực rừng núi hoặc nơi cắm trại ngoài trời.
• Môi trường nhiều bụi bẩn, ẩm thấp và ít thông thoáng.

Dấu hiệu nhiễm virus Hanta

Nhiễm virus Hanta có thể gây ra các triệu chứng từ nhẹ đến nặng, thậm chí đe doạ đến tính mạng, tùy thuộc vào loại bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 1 - 8 tuần sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh.

Giai đoạn khởi phát

Các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường:

• Sốt cao, rét run kéo dài.
• Đau đầu, đau cơ toàn thân, cảm giác kiệt sức.
• Buồn nôn, nôn mửa, hoặc đau bụng.

Giai đoạn tiến triển

Tùy thuộc vào thể bệnh, các triệu chứng sẽ trở nên nghiêm trọng hơn:

Hội chứng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận:

• Xuất huyết dưới da, chảy máu mũi hoặc tiêu hóa.
• Suy thận cấp, tiểu ít, phù do suy giảm chức năng thận.
• Đau lưng hoặc đau vùng thận.

Hội chứng phổi do virus Hanta:

• Khó thở, ho khan, cảm giác tức ngực.
• Tụt huyết áp nhanh chóng, dẫn đến sốc.
• Suy hô hấp cấp, có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Triệu chứng có thể thay đổi tùy theo cơ địa, độ tuổi, và mức độ phơi nhiễm virus. Trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai, người bị suy giảm miễn dịch, người cao tuổi, hoặc người có bệnh nền thường có nguy cơ biến chứng cao hơn.

Virus Hanta có nguy hiểm không? Có ghi nhận ca nhiễm virus Hanta tại Việt Nam chưa?

Virus Hanta được đánh giá là tác nhân gây bệnh nguy hiểm do có khả năng gây tổn thương phổi, thận và nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Một số trường hợp có thể diễn tiến nhanh đến suy hô hấp hoặc sốc nếu không được cấp cứu kịp thời.

Theo Centers for Disease Control and Prevention, hội chứng phổi do virus Hanta có tỷ lệ tử vong tương đối cao. Vì vậy, việc phát hiện sớm các dấu hiệu nhận biết nhiễm virus Hanta đóng vai trò rất quan trọng trong điều trị và cải thiện tiên lượng.

Bộ Y tế thông báo tới hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc bệnh do hanta virus trên người. Tuy nhiên, một số nghiên cứu tại Việt Nam đã ghi nhận sự lưu hành của Hantavirus trên loài gặm nhấm và phát hiện kháng thể kháng Hantavirus trong huyết thanh người ở một số khu vực. Tuy nhiên, số ca bệnh được công bố không phổ biến như nhiều bệnh truyền nhiễm khác và hiện chưa ghi nhận tình trạng bùng phát diện rộng.

Ai có nguy cơ cao nhiễm virus Hanta?

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ nhiễm virus Hanta cao hơn gồm:

• Người sống hoặc làm việc ở khu vực có nhiều chuột.
• Nông dân hoặc người lao động tại nông trại.
• Công nhân kho bãi.
• Quân nhân đóng quân ở khu vực rừng núi.
• Người thường xuyên dọn dẹp nhà kho, nhà hoang hoặc nơi ít được vệ sinh.

Việc tiếp xúc thường xuyên với môi trường có loài gặm nhấm làm tăng nguy cơ phơi nhiễm virus, đặc biệt khi không sử dụng biện pháp bảo hộ phù hợp.

Cách phòng ngừa nhiễm virus Hanta

Phòng ngừa virus Hanta chủ yếu dựa vào việc kiểm soát môi trường sống và hạn chế tiếp xúc với loài gặm nhấm.

Giữ vệ sinh nhà cửa và kho bãi: Dọn dẹp thường xuyên, loại bỏ rác thải và thức ăn dư thừa để tránh thu hút chuột.

Bịt kín các khe hở: Đóng kín các lỗ nhỏ, khe nứt trong nhà hoặc kho chứa nhằm ngăn chuột xâm nhập.

Kiểm soát chuột an toàn: Có thể sử dụng bẫy hoặc các biện pháp diệt chuột phù hợp, tránh để xác chuột làm ô nhiễm môi trường sống.

Dọn dẹp khu vực có dấu hiệu chuột đúng cách: 

Khi vệ sinh nhà kho, nhà cũ hoặc nơi có phân chuột:

• Mở cửa thông gió ít nhất 30 phút.
• Đeo khẩu trang và găng tay bảo hộ.
• Không quét khô hoặc hút bụi trực tiếp.
• Nên phun ướt khu vực bằng dung dịch khử khuẩn trước khi lau dọn.

Bảo quản thực phẩm đúng cách: Nên lưu trữ thực phẩm trong hộp kín và đặt ở nơi chuột khó tiếp cận.

Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với khu vực nghi có chuột và tránh đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng khi làm việc trong môi trường nguy cơ cao.

Khi nào cần đi khám ngay?

Bạn nên đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ sau khi tiếp xúc với môi trường có chuột:

• Sốt cao kéo dài.
• Khó thở hoặc tức ngực.
• Ho khan liên tục.
• Tiểu ít hoặc phù do chức năng thận suy giảm.
• Đau đầu dữ dội.
• Xuất huyết bất thường.

Đặc biệt, nếu có tiền sử tiếp xúc với khu vực nguy cơ cao trong vòng 1 - 8 tuần trước đó, người bệnh không nên chủ quan vì virus Hanta có thể tiến triển nhanh và gây biến chứng nguy hiểm.

Virus Hanta là tác nhân gây bệnh nguy hiểm lây truyền chủ yếu từ loài gặm nhấm sang người. Dù không phổ biến như nhiều bệnh truyền nhiễm khác, bệnh vẫn có nguy cơ gây biến chứng nặng nếu phát hiện muộn. Hiểu rõ virus Hanta lây qua đường nào, nhận biết sớm các triệu chứng và chủ động phòng tránh sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.