Virus Hanta nguy hiểm thế nào? Bộ Y tế khuyến cáo mới nhất

Virus Hanta là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm có nguồn gốc từ các loài gặm nhấm, đặc biệt là chuột, và có thể lây sang người qua không khí nhiễm mầm bệnh. Dù hiếm gặp, loại virus này lại có khả năng gây tổn thương phổi, thận và nhiều cơ quan quan trọng, khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào tình trạng nguy kịch nếu không được phát hiện kịp thời.

Virus Hanta nguy hiểm thế nào?

Virus Hanta (Hantavirus) là nhóm virus lưu hành ở chuột và các loài gặm nhấm, lây sang người chủ yếu qua bụi khí nhiễm phân, nước tiểu hoặc nước bọt của động vật mang mầm bệnh.

Điều đáng sợ ở Hanta là bệnh thường khởi phát rất giống cúm như sốt, đau mỏi người, nhức đầu, buồn nôn… nên dễ bị chủ quan. Nhưng chỉ sau vài ngày, người bệnh có thể chuyển sang khó thở dữ dội, tụt huyết áp, suy hô hấp cấp và sốc tuần hoàn.

Theo WHO và CDC, hội chứng phổi do virus Hanta (HPS) tại châu Mỹ có tỷ lệ tử vong cao, thường dao động khoảng 35 - 40%, và có thể lớn hơn với những chủng độc lực mạnh nếu không được hồi sức tích cực kịp thời.

Hiện nay, y học vẫn chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được chứng minh hiệu quả rộng rãi, cũng chưa có vắc xin phòng bệnh phổ biến cho cộng đồng; điều trị chủ yếu vẫn là phát hiện sớm và hỗ trợ hồi sức tích cực.

Nói cách khác, Hanta là loại virus tuy hiếm nhưng rất nguy hiểm. Ban đầu nó dễ bị nhầm với cảm cúm thường, nhưng khi biến chứng thì có thể đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn.

Vì sao virus Hanta đang được thế giới đặc biệt cảnh báo?

Đầu tháng 5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phát đi cảnh báo sau khi ghi nhận một chùm ca viêm hô hấp cấp nghi liên quan virus Hanta trên tàu du lịch quốc tế MV Hondius hành trình qua Nam Đại Tây Dương. Đến ngày 4/5, đã có 7 trường hợp mắc bệnh được phát hiện, gồm 2 ca xác định, 5 ca nghi ngờ, trong đó 3 người tử vong và 1 bệnh nhân nguy kịch.

Điều khiến sự kiện này trở nên đáng lo ngại là Hanta vốn là virus hiếm gặp, chủ yếu lây từ chuột sang người, nhưng lần này lại xuất hiện trong môi trường khép kín trên tàu du lịch và WHO không loại trừ khả năng đã có lây truyền hạn chế giữa người với người, tình huống rất hiếm từng được ghi nhận với một số chủng Andes virus.

Dù WHO hiện đánh giá nguy cơ lan rộng ra cộng đồng toàn cầu ở mức thấp, tổ chức này vẫn yêu cầu các quốc gia tăng cường giám sát triệu chứng hô hấp bất thường, truy vết yếu tố dịch tễ liên quan gặm nhấm và chuẩn bị phương án phát hiện sớm các ca nghi ngờ, bởi đây là loại bệnh có thể diễn tiến cực nhanh với tỷ lệ tử vong cao khi bùng phát biến chứng phổi cấp.

Virus Hanta lây sang người bằng cách nào?

Khác với nhiều virus đường hô hấp thông thường, virus Hanta không lây chủ yếu qua giao tiếp xã hội mà thường xâm nhập vào cơ thể người qua nguồn lây từ chuột:

• Hít phải bụi chứa virus từ phân, nước tiểu chuột: Đây là con đường phổ biến nhất. Khi quét dọn nhà kho, tầng hầm, khu vực lâu ngày có chuột trú ẩn, chất thải khô bị phát tán thành bụi mịn chứa virus.
• Tiếp xúc trực tiếp với chuột hoặc ổ chuột: Virus có thể xâm nhập khi tay chạm vào nước tiểu, phân, nước bọt chuột rồi vô tình đưa lên mắt, mũi, miệng.
• Bị chuột cắn: Một số trường hợp ghi nhận lây truyền qua vết cắn trực tiếp.
• Lây từ người sang người rất hiếm: WHO cho biết y văn thế giới có ghi nhận nhưng không phổ biến, chủ yếu vẫn là lây từ loài gặm nhấm sang người.

5 biện pháp Bộ Y tế khuyến cáo để phòng virus Hanta

Trước nguy cơ bệnh do virus Hanta lây từ chuột sang người, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) khuyến cáo người dân chủ động thực hiện nghiêm 5 biện pháp sau:

• Không tiếp xúc trực tiếp với chuột và chất thải của chuột: Tuyệt đối không dùng tay trần chạm vào chuột sống, chuột chết, ổ chuột, phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chuột.
• Vệ sinh khu vực có chuột đúng cách: Khi dọn kho, tầng hầm, nhà bỏ trống hoặc nơi có dấu vết chuột, cần mở cửa thông thoáng, đeo khẩu trang, găng tay và phun dung dịch khử khuẩn trước khi lau dọn.
• Không quét khô hoặc dùng máy hút bụi: Bộ Y tế lưu ý không dùng chổi quét khô, máy hút bụi hay máy thổi tại nơi có phân chuột vì dễ làm bụi chứa virus phát tán trong không khí.
• Rửa tay sạch sau khi xử lý khu vực nguy cơ: Sau khi dọn rác, lau kho, tiếp xúc nơi nghi có chuột, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Chủ động diệt chuột và đi khám sớm khi có triệu chứng: Bịt kín khe hở trong nhà, bảo quản thức ăn, thu gom rác hằng ngày để ngăn chuột xâm nhập. Nếu sau phơi nhiễm xuất hiện sốt, đau đầu, đau cơ, buồn nôn hoặc khó thở, cần đến cơ sở y tế ngay.

Cho đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh virus Hanta trên người, nhưng nguy cơ vẫn tiềm ẩn bởi chuột và các loài gặm nhấm còn hiện diện phổ biến ở nhiều khu dân cư, kho chứa và trang trại.

Những yếu tố như khí hậu nóng ẩm, thói quen quét dọn khô, xử lý phân chuột không đúng cách hoặc thường xuyên tiếp xúc khu vực ô nhiễm có thể làm tăng nguy cơ hít phải bụi chứa mầm bệnh nếu virus xuất hiện trong môi trường. Vì vậy, thay vì hoang mang, điều quan trọng nhất lúc này là chủ động thực hiện nghiêm các biện pháp phòng ngừa mà Bộ Y tế khuyến cáo để hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm.

WHO khuyến nghị gì trước nguy cơ virus Hanta?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định nguy cơ virus Hanta lan rộng ra cộng đồng hiện chưa cao, tuy nhiên các quốc gia vẫn cần chủ động tăng cường giám sát và chuẩn bị ứng phó sớm để tránh bỏ sót ca bệnh nặng.

WHO đưa ra 5 khuyến nghị chính gồm:

• Tăng cường giám sát các ca viêm phổi hoặc suy hô hấp không rõ nguyên nhân.
• Lưu ý đặc biệt những trường hợp diễn tiến nhanh, không đáp ứng với điều trị thông thường.
• Kiểm soát vệ sinh môi trường tại khu dân cư và không gian khép kín như kho bãi, tầng hầm, tàu thuyền, phương tiện vận tải - nơi chuột dễ trú ngụ.
• Rà soát nguồn lây từ động vật gặm nhấm, theo dõi mật độ chuột, dấu vết chất thải và khu vực có nguy cơ phơi nhiễm.
• Nâng cao năng lực xét nghiệm và chẩn đoán, giúp phát hiện sớm virus Hanta trong các ca nghi ngờ để xử trí kịp thời.

WHO cũng nhấn mạnh, cộng đồng không nên hoang mang quá mức nhưng tuyệt đối không chủ quan, bởi Hanta là bệnh hiếm gặp song có thể chuyển nặng rất nhanh nếu phát hiện muộn.

Vậy, virus Hanta nguy hiểm thế nào? Virus Hanta không phải là bệnh truyền nhiễm phổ biến như cúm mùa hay COVID-19, nhưng lại đặc biệt nguy hiểm bởi nguồn lây âm thầm từ chuột, triệu chứng ban đầu dễ bị bỏ qua và diễn tiến có thể trở nặng rất nhanh khi đã tổn thương phổi cấp. Trong bối cảnh hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc Bộ Y tế Việt Nam phát đi khuyến cáo khẩn ngay sau cảnh báo từ Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy đây là mối nguy không thể xem nhẹ. Khi các bệnh lây truyền từ động vật ngày càng xuất hiện khó lường, chủ động phòng ngừa và nhận diện sớm vẫn là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe.