Những biểu hiện như mắt chảy nước liên tục kèm theo sưng đỏ vùng góc mắt thường gây khó chịu và lo lắng cho người bệnh. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu của viêm lệ quản giúp người bệnh phân biệt với các bệnh lý về mắt khác để có hướng can thiệp kịp thời.
Viêm lệ quản là gì?
Viêm lệ quản (canaliculitis) là tình trạng viêm nhiễm ở lệ quản - các ống nhỏ dẫn nước mắt từ điểm lệ ở bờ mi vào túi lệ. Bệnh có thể gây phù nề, hẹp lòng lệ quản và cản trở quá trình dẫn lưu nước mắt, dẫn đến chảy nước mắt, ghèn hoặc dịch mủ kéo dài, thường ở một bên mắt. Tình trạng này thường gây ra các triệu chứng đặc trưng như chảy nước mắt liên tục, xuất hiện ghèn dai dẳng và sưng đỏ tại vùng điểm lệ, cần được chẩn đoán phân biệt với viêm kết mạc hoặc tắc lệ đạo.
Lệ quản đóng vai trò là đoạn dẫn nước mắt, là những kênh ngắn nằm gần góc trong của mí mắt. Mỗi mắt có hai lệ quản, một ở mí trên và một ở mí dưới, có chức năng dẫn nước mắt từ bề mặt nhãn cầu vào túi lệ. Khi lệ quản bị viêm, chức năng dẫn lưu bị gián đoạn, khiến nước mắt ứ đọng và tràn ra ngoài, gây chảy nước mắt thường xuyên.
Ngoài ra, tình trạng viêm nhiễm tại khu vực này thường đi kèm với sự tích tụ dịch tiết, hình thành ghèn dai dẳng. Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng viêm có thể chuyển thành mãn tính hoặc dẫn đến các biến chứng ở vùng góc mắt. Người bệnh không nên tự ý chẩn đoán mà cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám chính xác.
:format(webp)/viem_le_quan_nguyen_nhan_gay_mat_chay_nuoc_va_sung_do_1_dd568191ee.png)
Dấu hiệu gợi ý viêm lệ quản
Viêm lệ quản thường biểu hiện bằng sự kết hợp giữa tình trạng chảy nước mắt, dịch tiết và sưng đỏ khu trú tại vùng góc mắt gần mũi.
Chảy nước mắt và ghèn kéo dài một bên
Hiện tượng chảy nước mắt là một trong những dấu hiệu thường gặp của viêm lệ quản. Do ống dẫn bị viêm hoặc tắc nghẽn, nước mắt không thể thoát xuống túi lệ một cách bình thường, dẫn đến việc nước mắt tràn ra bề mặt da mặt.
Đi kèm với đó là tình trạng xuất hiện ghèn kéo dài một bên mắt. Dịch tiết này thường có tính chất nhầy mủ, màu sắc đục, xuất hiện dai dẳng khiến người bệnh phải lau mắt thường xuyên. Sự hiện diện của ghèn mủ là dấu hiệu cho thấy có sự hiện diện của tác nhân gây nhiễm trùng hoặc các chất tích tụ trong lòng lệ quản.
Điểm lệ sưng và có dịch tiết
Một dấu hiệu gợi ý viêm lệ quản là điểm lệ sưng nề, đỏ, có thể giãn rộng hoặc lộn nhẹ ra ngoài (pouting punctum). Vùng lệ quản gần điểm lệ đôi khi cũng sưng đỏ và đau khi chạm vào. Khi bác sĩ ấn nhẹ dọc theo lệ quản, dịch mủ hoặc các chất tích tụ dạng hạt có thể thoát ra từ điểm lệ. Đây là những dấu hiệu có giá trị trong chẩn đoán bệnh. Sự sưng tấy này thường tập trung ở phía trong của mí mắt, gần sát sống mũi.
Khi quan sát hoặc ấn nhẹ vào vùng này, người bệnh hoặc bác sĩ có thể nhận thấy dịch tiết mủ thoát ra từ điểm lệ. Ngoài sưng và đỏ, người bệnh thường cảm thấy đau nhẹ hoặc nhạy cảm khi chạm vào vùng góc mắt bị tổn thương. Những dấu hiệu khu trú tại điểm lệ là cơ sở quan trọng để bác sĩ phân biệt viêm lệ quản với các tình trạng viêm nhiễm toàn bộ kết mạc.
:format(webp)/viem_le_quan_nguyen_nhan_gay_mat_chay_nuoc_va_sung_do_2_8e3b61a692.png)
Nguyên nhân và yếu tố liên quan
Viêm lệ quản thường xuất phát từ tình trạng nhiễm trùng vi khuẩn hoặc sự hiện diện của các vật thể lạ gây tắc nghẽn trong lòng ống dẫn.
Nhiễm trùng và chất tích tụ trong lệ quản
Viêm lệ quản thường liên quan đến nhiễm trùng, với nhiều tác nhân có thể gây bệnh. Actinomyces là một tác nhân kinh điển, đặc biệt trong các trường hợp viêm lệ quản nguyên phát có hình thành chất tích tụ trong lòng ống. Ngoài ra, bệnh còn có thể liên quan đến các vi khuẩn khác như tụ cầu, liên cầu và một số tác nhân nấm. Đây là loại trực khuẩn Gram dương có các sợi phân nhánh nhỏ, dễ gây viêm nhiễm tại hệ thống dẫn lưu nước mắt. Ngoài ra, một số loại nấm như Candida albicans hoặc virus như Herpes simplex cũng có thể là tác nhân gây bệnh.
Trong quá trình viêm kéo dài, các chất tích tụ (concretions) có thể hình thành trong lòng lệ quản. Những khối này thường chứa vi khuẩn, tế bào viêm và các mảnh vụn tế bào, có thể cản trở dòng chảy của nước mắt và khiến nhiễm trùng dai dẳng. Không phải mọi chất tích tụ đều có cấu trúc cứng hoặc gây tắc hoàn toàn lệ quản. Khi lệ quản bị tắc, vi khuẩn càng dễ phát triển, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý khiến tình trạng viêm trở nên trầm trọng hơn.
Viêm liên quan đến nút điểm lệ
Một yếu tố liên quan đáng chú ý trong viêm lệ quản là việc sử dụng nút điểm lệ. Nút điểm lệ là những thiết bị nhỏ được bác sĩ đặt vào lỗ điểm lệ nhằm ngăn nước mắt thoát ra ngoài, thường dùng để điều trị chứng khô mắt nặng.
Tuy nhiên, việc đặt nút điểm lệ có thể làm thay đổi động lực dẫn lưu tự nhiên của nước mắt và tạo điều kiện cho vi khuẩn tích tụ. Trong một số trường hợp, chính nút điểm lệ bị nhiễm trùng hoặc gây kích ứng niêm mạc, dẫn đến viêm lệ quản. Do đó, những người đang sử dụng nút điểm lệ cần theo dõi sát các dấu hiệu sưng đỏ hoặc chảy nước mắt bất thường tại vùng góc mắt.
Phân biệt viêm lệ quản với bệnh dễ nhầm
Vì có triệu chứng chung là đỏ mắt và chảy nước mắt, viêm lệ quản dễ bị nhầm lẫn với viêm kết mạc hoặc các bệnh lý về túi lệ.
Viêm kết mạc tái diễn
Viêm kết mạc thường gây đỏ mắt, chảy nước mắt và có ghèn, nhưng tình trạng này thường xảy ra trên diện rộng toàn bộ kết mạc nhãn cầu. Ngược lại, viêm lệ quản có biểu hiện sưng đỏ và đau khu trú rõ rệt tại vùng điểm lệ và dọc theo đường đi của lệ quản gần mũi.
Viêm kết mạc thường gây đỏ, cộm, ngứa hoặc tiết dịch trên bề mặt kết mạc. Trong khi đó, viêm lệ quản thường có biểu hiện khu trú hơn tại điểm lệ và đoạn lệ quản kế cận, với điểm lệ sưng đỏ, có thể giãn rộng hoặc lộn nhẹ. Dịch nhầy mủ hoặc các chất dạng hạt thoát ra từ điểm lệ khi bác sĩ ấn nhẹ dọc lệ quản là dấu hiệu gợi ý quan trọng của viêm lệ quản. Trong viêm túi lệ, dịch cũng có thể trào ngược qua điểm lệ khi ấn vào vùng túi lệ. Do đó, bác sĩ cần kết hợp vị trí sưng, đặc điểm điểm lệ và kết quả khám toàn bộ hệ thống dẫn lưu nước mắt để phân biệt hai bệnh.
Viêm túi lệ và tắc lệ đạo
Viêm lệ quản có những điểm tương đồng với viêm túi lệ và tắc lệ đạo, nhưng vị trí tổn thương chính là khác nhau. Tắc lệ đạo là tình trạng ống dẫn bị hẹp hoặc đóng kín mà không nhất thiết phải có viêm nhiễm cấp tính, dẫn đến chảy nước mắt thường xuyên nhưng không gây sưng đỏ hay đau.
Viêm túi lệ là tình trạng nhiễm trùng tại túi lệ, thường gây sưng, đỏ và đau ở vùng góc trong mắt, phía dưới gân góc mắt trong. Trong khi đó, viêm lệ quản thường biểu hiện bằng điểm lệ sưng đỏ, giãn rộng và viêm khu trú dọc theo đường đi của lệ quản. Việc xác định đúng vị trí tổn thương giúp bác sĩ phân biệt hai bệnh lý. Trong khi đó, viêm lệ quản tập trung vào đoạn ống dẫn nhỏ hơn nằm giữa điểm lệ và túi lệ. Mặc dù hai bệnh này có thể xảy ra đồng thời hoặc cái này dẫn đến cái kia, nhưng việc xác định chính xác vị trí viêm giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp can thiệp phẫu thuật phù hợp.
:format(webp)/viem_le_quan_nguyen_nhan_gay_mat_chay_nuoc_va_sung_do_4_f8b74bb9a0.png)
Bác sĩ chẩn đoán viêm lệ quản ra sao?
Việc chẩn đoán viêm lệ quản chủ yếu dựa trên bệnh sử, thăm khám lâm sàng và các thủ thuật chuyên khoa tại phòng khám.
Khám điểm lệ và lệ quản
Bác sĩ nhãn khoa sẽ khai thác bệnh sử và khám vùng mắt, chú ý quan sát điểm lệ, bờ mi và đoạn lệ quản gần góc trong mắt. Khi cần thiết, bác sĩ có thể ấn nhẹ dọc theo đường đi của lệ quản để kiểm tra xem có dịch mủ hoặc chất tích tụ thoát ra từ điểm lệ hay không. Thăm khám vùng túi lệ được thực hiện để đánh giá và phân biệt với viêm túi lệ.
Ngoài ra, bác sĩ có thể thực hiện lộn mí mắt để kiểm tra tình trạng viêm nhiễm của kết mạc và niêm mạc điểm lệ. Chẩn đoán viêm lệ quản chủ yếu dựa vào triệu chứng và thăm khám lâm sàng, đặc biệt là tình trạng điểm lệ sưng đỏ, giãn rộng và dịch mủ hoặc chất tích tụ thoát ra khi ấn nhẹ dọc lệ quản. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể thực hiện thăm dò hoặc các thủ thuật chuyên khoa khác để đánh giá tổn thương và hỗ trợ điều trị; không phải bệnh nhân nào cũng cần thăm dò lệ quản.
Đánh giá dịch tiết hoặc chất tích tụ
Khi phát hiện dịch tiết, bác sĩ sẽ đánh giá màu sắc, độ đặc và tính chất của mủ. Dịch tiết đục, nhầy mủ thoát ra khi ấn vào túi lệ là bằng chứng lâm sàng mạnh mẽ cho tình trạng viêm lệ quản.
Việc đánh giá chất tích tụ thường được thực hiện thông qua thăm dò hoặc hình ảnh học nếu cần thiết. Bác sĩ sẽ xác định xem chất tích tụ là do mủ nhiễm trùng hay là các sỏi lệ quản cứng. Việc xác định chính xác bản chất của chất tích tụ giúp quyết định xem bệnh nhân chỉ cần điều trị nội khoa bằng kháng sinh hay cần can thiệp phẫu thuật để lấy bỏ dị vật.
:format(webp)/viem_le_quan_nguyen_nhan_gay_mat_chay_nuoc_va_sung_do_3_2cc37798a2.png)
Điều trị và theo dõi viêm lệ quản
Nguyên tắc điều trị viêm lệ quản là kết hợp giữa kiểm soát nhiễm trùng và loại bỏ tác nhân gây tắc nghẽn trong lòng ống dẫn.
Kiểm soát nhiễm trùng theo đánh giá chuyên khoa
Đối với các trường hợp viêm nhẹ, bác sĩ có thể chỉ định các biện pháp hỗ trợ như chườm ấm vùng góc mắt để giảm sưng và tăng cường lưu thông dịch. Việc sử dụng thuốc kháng sinh dưới dạng thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ tùy theo tác nhân gây bệnh cũng được áp dụng để kiểm soát tình trạng nhiễm trùng.
Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ tiến hành rửa lệ quản bằng dung dịch kháng sinh để làm sạch lòng ống dẫn. Thuốc kháng sinh tại chỗ hoặc toàn thân có thể được bác sĩ chỉ định tùy mức độ viêm và tác nhân nghi ngờ. Tuy nhiên, khi có các chất tích tụ trong lòng lệ quản, điều trị bằng thuốc đơn thuần thường khó loại bỏ triệt để ổ nhiễm trùng. Bác sĩ có thể cần lấy bỏ các chất tích tụ, kết hợp rửa sạch lệ quản và sử dụng kháng sinh phù hợp để hạn chế tái phát. Do đó, mọi phác đồ điều trị đều phải dựa trên đánh giá chuyên khoa của bác sĩ nhãn khoa.
Lấy bỏ chất tích tụ hoặc dị vật khi cần
Khi có các sỏi lệ quản hoặc dị vật gây tắc nghẽn, việc điều trị bằng thuốc thường không mang lại hiệu quả triệt để. Lúc này, phẫu thuật là cần thiết để lấy bỏ các chất tích tụ (concretions) và vật liệu nhiễm trùng ra khỏi lệ quản.
Khi có chất tích tụ hoặc dị vật trong lòng lệ quản, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp để lấy bỏ. Tùy vị trí và mức độ tổn thương, phương pháp có thể bao gồm nong điểm lệ, nạo lấy chất tích tụ qua điểm lệ hoặc mở lệ quản (canaliculotomy) để làm sạch lòng ống. Sau can thiệp, bác sĩ có thể rửa lệ quản và chỉ định thuốc phù hợp nhằm kiểm soát nhiễm trùng, hạn chế tái phát.
Cảnh báo: Người bệnh tuyệt đối không được tự ý nặn dịch tiết, dùng tăm bông chọc vào điểm lệ hoặc tự tháo nút điểm lệ tại nhà. Những hành động này có thể gây tổn thương niêm mạc, làm rách lệ quản hoặc đẩy vi khuẩn sâu hơn vào trong túi lệ, gây nhiễm trùng nặng hơn.
Người bệnh nên đi khám ngay khi thấy triệu chứng chảy nước mắt và sưng đỏ chỉ xảy ra ở một bên mắt, hoặc khi tình trạng này tái phát nhiều lần dù đã dùng thuốc nhỏ mắt thông thường.
Viêm lệ quản là bệnh lý ảnh hưởng đến hệ thống dẫn lưu nước mắt, gây ra các triệu chứng chính như chảy nước mắt, sưng đỏ góc mắt và xuất hiện ghèn mủ. Việc chẩn đoán chính xác giúp phân biệt bệnh với viêm kết mạc hay viêm túi lệ, từ đó có hướng điều trị phù hợp từ dùng kháng sinh đến phẫu thuật lấy bỏ chất tích tụ; nếu gặp các triệu chứng này, bạn nên đến gặp bác sĩ để được thăm khám và tư vấn cụ thể.
Bạn có thể đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa Mắt để được kiểm tra tình trạng lệ quản và tư vấn hướng điều trị phù hợp.
:format(webp)/ba_bau_bi_chay_nuoc_mat_song_la_tinh_trang_the_nao_cach_cham_soc_mat_va_thoi_diem_can_di_kham_0_2ad1629c89.png)
:format(webp)/ap_xe_tuyen_le_dau_hieu_nhan_biet_va_cach_dieu_tri_hieu_qua_1_7dc1f1944b.png)
:format(webp)/tac_tuyen_le_o_tre_dau_hieu_nhan_biet_va_cach_xu_ly_2_d18925a85c.png)
:format(webp)/viem_tuyen_le_nguyen_nhan_gay_mat_sung_do_chay_nuoc_mat_2_90792576c7.png)
:format(webp)/thong_le_dao_la_gi_khi_nao_tre_can_thuc_hien_thu_thuat_nay_2_9a79a57663.png)