icon_app_03735b6399_696a3c8baf_193690009b

Tải ứng dụng Nhà Thuốc Long Châu để xem sổ tiêm chủng điện tử

Mở trong ứng dụng Nhà Thuốc Long Châu

Tắc tuyến lệ ở trẻ: Dấu hiệu nhận biết và cách xử lý

Phạm Thị Trâm20/11/2026

Trẻ bị tắc tuyến lệ thường gây chảy nước mắt và có gỉ. Tìm hiểu ngay nguyên nhân và phương pháp điều trị an toàn, đúng y khoa để bảo vệ đôi mắt cho bé.

Hiện tượng mắt trẻ thường xuyên chảy nước và tích tụ gỉ có thể là dấu hiệu của tình trạng tắc nghẽn đường dẫn lưu nước mắt, cùng các đặc điểm nhận diện và phương pháp xử trí tương ứng theo từng độ tuổi.

Tắc tuyến lệ là gì và nước mắt bị tắc ở đâu?

Tắc tuyến lệ là tình trạng tắc nghẽn đường dẫn lưu nước mắt, khiến nước mắt không thể thoát từ bề mặt nhãn cầu xuống mũi mà bị ứ lại hoặc chảy tràn ra ngoài. Đây thường là cách gọi phổ thông của tình trạng tắc lệ đạo, tức là sự tắc nghẽn xảy ra tại một hoặc nhiều vị trí trên hệ thống dẫn lưu nước mắt.

Thông thường, nước mắt được sản xuất tại tuyến lệ, chảy qua các điểm lệ trên và dưới, đi vào tiểu lệ quản, sau đó đổ vào túi lệ và thoát xuống hốc mũi thông qua ống lệ mũi (lệ đạo). Khi đường dẫn lưu nước mắt bị tắc nghẽn tại bất kỳ điểm nào trong lộ trình này, nước mắt sẽ bị ứ đọng, gây ra hiện tượng chảy nước mắt liên tục.

Do cấu trúc lệ đạo nhỏ và phức tạp, bác sĩ chuyên khoa cần xác định chính xác vị trí tắc nghẽn. Người bệnh không nên tự chẩn đoán mà cần thăm khám để phân biệt tắc nghẽn cơ học với các nguyên nhân kích ứng mắt khác.

Sơ đồ mô tả lộ trình di chuyển của nước mắt trong hệ thống dẫn lưu
Sơ đồ mô tả lộ trình di chuyển của nước mắt trong hệ thống dẫn lưu

Những dấu hiệu gợi ý tắc lệ đạo

Tắc lệ đạo gây ra sự ứ trệ nước mắt, dẫn đến các biểu hiện đặc trưng tùy theo đối tượng là trẻ nhỏ hay người lớn và mức độ viêm nhiễm đi kèm.

Chảy nước mắt kéo dài hoặc có ghèn

Hiện tượng chảy nước mắt kéo dài (epiphora) là dấu hiệu phổ biến nhất khi đường thoát nước mắt bị chặn. Ở trẻ sơ sinh, tình trạng này rất thường gặp, với khoảng 20% trẻ mới sinh gặp hiện tượng chảy nước mắt trong năm đầu đời.

Khi nước mắt không thể dẫn lưu xuống mũi, chúng sẽ ứ đọng trên bề mặt nhãn cầu và tràn ra má, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến xuất hiện gỉ mắt (ghèn) màu trắng hoặc vàng nhạt bám ở khóe mắt, đặc biệt là sau khi ngủ dậy.

Sưng đau góc trong mắt khi túi lệ bị viêm

Khi tình trạng tắc lệ đạo kéo dài, nước mắt ứ đọng trong túi lệ có thể dẫn đến nhiễm trùng, gây ra viêm túi lệ. Đây là một biến chứng cần được can thiệp y tế kịp thời.

Trong trường hợp viêm túi lệ cấp tính, bệnh nhân thường có biểu hiện sưng, đỏ (erythema) và phù nề (edema) vùng xung quanh túi lệ, kèm theo cảm giác đau nhức rõ rệt tại góc trong của mắt. Trong viêm túi lệ mạn tính, các dấu hiệu điển hình bao gồm sự xuất hiện của một khối u nhỏ dưới gân góc mắt trong và tình trạng viêm kết mạc kéo dài.

Hiện tượng chảy nước mắt và có gỉ mắt là dấu hiệu thường gặp của tắc tuyến lệ
Hiện tượng chảy nước mắt và có gỉ mắt là dấu hiệu thường gặp của tắc tuyến lệ

Nguyên nhân ở trẻ nhỏ và người lớn khác nhau thế nào?

Nguyên nhân gây tắc nghẽn đường dẫn lưu nước mắt có sự khác biệt rõ rệt giữa trẻ em (thường là bẩm sinh) và người lớn (thường là mắc phải).

Tắc lệ đạo bẩm sinh ở trẻ

Tắc lệ đạo bẩm sinh xảy ra do quá trình phát triển của hệ thống dẫn lưu nước mắt không hoàn tất trước khi sinh. Nguyên nhân phổ biến nhất là do sự tồn tại của một màng mỏng (van Hasner) ở đoạn cuối của ống lệ mũi, ngăn cản nước mắt thoát xuống hốc mũi. Tình trạng này thường biểu hiện sớm, vài tuần sau khi trẻ chào đời.

Tắc lệ đạo mắc phải ở người lớn

Tắc lệ đạo mắc phải ở người trưởng thành thường là kết quả của nhiều yếu tố tác động theo thời gian. Một trong những nguyên nhân phổ biến là hẹp lệ đạo do tuổi tác (acquired dacryostenosis), khiến đường dẫn lưu bị thu hẹp dần.

Ngoài ra, tắc nghẽn có thể do các nguyên nhân khác như:

  • Chấn thương: Gãy xương mũi hoặc xương mặt, tiền sử phẫu thuật xoang.
  • Bệnh lý: Sự xuất hiện của các khối u trong hệ thống lệ đạo, đặc biệt ở người cao tuổi.
  • Viêm nhiễm: Nhiễm trùng mãn tính tại túi lệ gây sẹo và hẹp đường dẫn lưu.
  • Các tác nhân khác: Dị vật (như sỏi lệ quản hoặc sỏi túi lệ) hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc gây hẹp đường dẫn lưu.

Bác sĩ chẩn đoán tắc lệ đạo ra sao?

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ nhãn khoa sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật kiểm tra chuyên sâu nhằm xác định vị trí và mức độ tắc nghẽn.

Khám mắt và phân biệt nguyên nhân chảy nước mắt

Bước đầu tiên là khám mắt để phân biệt nguyên nhân chảy nước mắt. Bác sĩ cần xác định xem hiện tượng chảy nước mắt là do tăng tiết (như trong bệnh khô mắt, dị ứng) hay do giảm dẫn lưu (tắc lệ đạo).

Quá trình này bao gồm việc hỏi tiền sử bệnh, quan sát bề mặt nhãn cầu, kiểm tra mí mắt để loại trừ các tình trạng như mi lật vào trong (entropion) hoặc mi lật ra ngoài (ectropion) - những yếu tố khiến điểm lệ không tiếp xúc được với bề mặt mắt.

Các phương pháp kiểm tra đường dẫn lưu

Khi nghi ngờ tắc lệ đạo, bác sĩ sẽ áp dụng các phương pháp kiểm tra đường dẫn lưu để xác định vị trí tắc:

  • Bơm rửa lệ đạo: Bác sĩ sử dụng kim bơm rửa đầu tù (cannula) bơm dung dịch muối sinh lý vào điểm lệ để kiểm tra xem nước có chảy xuống mũi hay không.
  • Ấn túi lệ: Ấn nhẹ vào vùng túi lệ ở góc mắt; nếu có mủ hoặc chất nhầy trào ra qua điểm lệ, điều này gợi ý tình trạng tắc nghẽn và viêm túi lệ.
  • Chẩn đoán hình ảnh: Trong một số trường hợp phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định chụp dacryocystogram hoặc dacryoscintigraphy để quan sát chi tiết đường đi của nước mắt.
Bác sĩ sử dụng ống thông để kiểm tra khả năng dẫn lưu của đường lệ
Bác sĩ sử dụng ống thông để kiểm tra khả năng dẫn lưu của đường lệ

Tắc lệ đạo được xử trí như thế nào?

Phương pháp xử trí tùy thuộc vào độ tuổi của bệnh nhân, nguyên nhân gây tắc và sự xuất hiện của các biến chứng nhiễm trùng.

Theo dõi và can thiệp khi cần ở trẻ nhỏ

Đa số các trường hợp tắc lệ đạo bẩm sinh ở trẻ em có khả năng tự khỏi khi trẻ lớn dần, thường là từ 6 đến 9 tháng tuổi. Do đó, phương pháp đầu tiên thường là theo dõi định kỳ.

Đối với trẻ dưới 1 tuổi, bác sĩ có thể hướng dẫn phụ huynh thực hiện xoa bóp lệ đạo. Kỹ thuật này bao gồm việc ấn nhẹ vào túi lệ khoảng 4 đến 5 lần mỗi ngày để hỗ trợ mở thông đường tắc. Lưu ý, phụ huynh chỉ được thực hiện xoa bóp khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn đúng kỹ thuật để tránh gây tổn thương cho trẻ.

Cân nhắc thông lệ đạo (thường từ 12 tháng tuổi trở lên tùy mức độ tái phát viêm nhiễm và đánh giá của bác sĩ mắt nhi). Trong trường hợp tắc tái phát, một ống dẫn lưu tạm thời bằng silastic có thể được đặt vào.

Điều trị theo nguyên nhân và vị trí tắc ở người lớn

Ở người lớn, việc điều trị tập trung vào việc giải quyết nguyên nhân gốc rễ hoặc tái tạo đường dẫn lưu. Nếu nguyên nhân do viêm nhiễm, viêm túi lệ cấp cần dùng kháng sinh đường toàn thân theo chỉ định bác sĩ; tuyệt đối không tự ý day ấn túi lệ khi đang viêm cấp.

Khi điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc tắc nghẽn hoàn toàn, phẫu thuật là lựa chọn cần thiết. Phương pháp phổ biến là phẫu thuật tạo hình đường dẫn lưu túi lệ - mũi (dacryocystorhinostomy - DCR) nhằm tạo ra một lối thoát mới giữa túi lệ và hốc mũi. Hiện nay, kỹ thuật nội soi (Endoscopic DCR) thường được ưu tiên vì giúp tránh được vết mổ ngoài da và rút ngắn thời gian hồi phục.

Thực hiện xoa bóp lệ đạo theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hỗ trợ mở thông đường tắc
Thực hiện xoa bóp lệ đạo theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hỗ trợ mở thông đường tắc

Khi nào cần đi khám vì chảy nước mắt?

Chảy nước mắt có thể là hiện tượng sinh lý bình thường, nhưng khi đi kèm các dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để thăm khám sớm.

Triệu chứng kéo dài hoặc tái phát

Người bệnh nên đi khám nếu tình trạng chảy nước mắt kéo dài không thuyên giảm hoặc tái phát nhiều lần dù đã vệ sinh mắt sạch sẽ. Việc tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt không rõ nguồn gốc khi có triệu chứng kéo dài có thể làm che lấp triệu chứng hoặc gây biến chứng cho giác mạc.

Sưng đỏ, đau, sốt hoặc thay đổi thị lực

Cần can thiệp y tế khẩn cấp nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

  • Vùng góc trong mắt có thể sưng đỏ, đau nhức hoặc sờ thấy khối u cứng.
  • Xuất hiện mủ chảy ra từ điểm lệ hoặc vùng túi lệ.
  • Có biểu hiện sốt hoặc sưng lan ra vùng mi mắt, mặt.
  • Có sự thay đổi về thị lực, nhìn mờ hoặc đau nhức nhãn cầu.

Những dấu hiệu này có thể cảnh báo viêm túi lệ cấp tính hoặc các tổn thương nghiêm trọng hơn tại nhãn cầu, cần được điều trị bằng kháng sinh liều cao hoặc phẫu thuật cấp cứu để tránh biến chứng.

Tình trạng tắc tuyến lệ, dù là bẩm sinh ở trẻ em hay mắc phải ở người lớn, đều gây ra sự khó chịu và tiềm ẩn nguy cơ viêm nhiễm nếu không được xử trí đúng cách. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu như chảy nước mắt kéo dài, có gỉ mắt hoặc sưng đau góc mắt sẽ giúp bác sĩ đưa ra phương án theo dõi hoặc can thiệp kịp thời. Khi phát hiện các triệu chứng này, quý vị nên đưa trẻ hoặc bản thân đến khám tại các chuyên khoa mắt uy tín để được chẩn đoán chính xác vị trí tắc và nhận phác đồ điều trị phù hợp.

Bạn có thể đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa Mắt để được đánh giá tình trạng dẫn lưu nước mắt và tư vấn hướng điều trị phù hợp.

Miễn trừ trách nhiệm

Thông tin được cung cấp chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế ý kiến tham vấn y khoa. Trước khi đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe, bạn nên được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán và điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.
Liên hệ hotline 1800 6928 để được Bác sĩ Long Châu hỗ trợ nếu cần được tư vấn.

icon_starBài viết có hữu ích với bạn?

NGUỒN THAM KHẢO

Chủ đề:
Chia sẻ:

NỘI DUNG LIÊN QUAN