Vắc xin Shingrix là vắc xin sống hay bất hoạt? Giải đáp dễ hiểu

Zona thần kinh có thể gây đau rát, nổi mụn nước và đau thần kinh kéo dài sau khi tổn thương da đã lành. Vì vậy, nhiều người quan tâm vắc xin Shingrix là vắc xin sống hay bất hoạt, đặc biệt là người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền.

Vắc xin Shingrix là vắc xin sống hay bất hoạt?

Vắc xin Shingrix không phải là vắc xin sống giảm độc lực; đây là vắc xin tái tổ hợp không chứa thành phần virus sống, được cấu tạo từ kháng nguyên glycoprotein E kết hợp với hệ thống tá dược AS01B để tăng cường đáp ứng miễn dịch.

Điều này có nghĩa là Shingrix không đưa virus varicella-zoster còn sống vào cơ thể. Thay vào đó, vắc xin sử dụng kháng nguyên glycoprotein E (một protein quan trọng trên bề mặt virus) để kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể và tế bào T đặc hiệu, giúp bảo vệ cơ thể chống lại sự tái hoạt động của virus.

Có thể hiểu đơn giản như sau:

Vì vậy, gọi Shingrix là “vắc xin bất hoạt” theo nghĩa thông thường có thể chưa chính xác. Cách gọi chính xác về mặt khoa học là vắc xin tiểu đơn vị tái tổ hợp, không chứa thành phần virus sống (non-live).

Vắc xin Shingrix hoạt động như thế nào?

Shingrix chứa kháng nguyên glycoprotein E (gE) tái tổ hợp của virus varicella-zoster (VZV) kết hợp với hệ thống tá dược AS01B nhằm tối ưu hóa đáp ứng miễn dịch tế bào và dịch thể. FDA ghi nhận Shingrix có tên đầy đủ là Zoster Vaccine Recombinant, Adjuvanted.

Khi tiêm vào cơ thể, vắc xin giúp hệ miễn dịch nhận diện thành phần đặc trưng của virus gây zona. Nhờ đó, cơ thể có thể phản ứng nhanh hơn nếu virus tái hoạt động sau này.

Shingrix không phải là vắc xin mRNA; đây là vắc xin tiểu đơn vị tái tổ hợp (recombinant subunit vaccine) sử dụng công nghệ protein kết hợp với tá dược chuyên biệt.

Vì sao Shingrix không được xem là vắc xin sống?

Shingrix là vắc xin tái tổ hợp, không chứa virus sống nên không có khả năng nhân lên trong cơ thể như vắc xin sống giảm độc lực. Đây là điểm quan trọng với người lớn tuổi, người có bệnh nền hoặc người đang dùng thuốc ảnh hưởng miễn dịch.

Tuy vậy, không phải ai cũng có thể tiêm ngay. Cụ thể hóa tiêu chuẩn hoãn tiêm và chống chỉ định (phản ứng phản vệ) theo hướng dẫn thực hành lâm sàng của CDC và FDA.

Ai nên tiêm vắc xin Shingrix?

CDC khuyến nghị tiêm 2 liều vắc xin Shingrix cho người từ 50 tuổi trở lên để phòng zona và biến chứng liên quan. CDC cũng khuyến nghị Shingrix cho người từ 19 tuổi trở lên nếu đang hoặc sẽ bị suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc điều trị.

Những nhóm nên trao đổi về tiêm Shingrix gồm:

• Người từ 50 tuổi trở lên.
• Người từng mắc zona trước đây.
• Người từ 18 tuổi trở lên bị suy giảm miễn dịch hoặc có nguy cơ suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc các liệu pháp điều trị.
• Người có bệnh nền cần được phòng biến chứng.
• Người muốn giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng kéo dài, đặc biệt là đau thần kinh sau zona.

Người đã từng bị thủy đậu vẫn có nguy cơ mắc zona vì virus có thể tồn tại “ngủ yên” trong cơ thể và tái hoạt động khi miễn dịch suy giảm.

Người suy giảm miễn dịch có tiêm Shingrix được không?

Vì Shingrix không phải vắc xin sống, vắc xin này có thể phù hợp với một số người suy giảm miễn dịch. Tuy nhiên, nhóm này cần được bác sĩ hoặc nhân viên y tế đánh giá kỹ trước khi tiêm.

Thông tin kê toa của FDA ghi nhận Shingrix được chỉ định cho người từ 18 tuổi trở lên có nguy cơ cao mắc zona do suy giảm miễn dịch hoặc ức chế miễn dịch.

Người đang hóa trị, dùng thuốc ức chế miễn dịch, ghép tạng hoặc mắc bệnh ảnh hưởng miễn dịch không nên tự quyết định tiêm. Thời điểm tiêm cần được cá nhân hóa theo tình trạng điều trị.

Shingrix khác gì với vắc xin zona thế hệ cũ?

Trước đây, một số quốc gia từng sử dụng vắc xin zona sống giảm độc lực như Zostavax. Điểm khác biệt lớn là Zostavax thuộc nhóm vắc xin sống, còn Shingrix là vắc xin tái tổ hợp, không sống.

CDC hiện khuyến nghị vắc xin zona tái tổ hợp Shingrix, kể cả với người đã từng tiêm vắc xin zona sống trước đây.

Điều này cho thấy Shingrix đang là lựa chọn được ưu tiên trong nhiều khuyến cáo hiện hành. Tuy nhiên, việc tiêm vẫn cần dựa trên độ tuổi, bệnh nền, tiền sử dị ứng và tình trạng sức khỏe tại thời điểm tiêm.

Những lưu ý trước và sau khi tiêm vắc xin Shingrix

Trước khi tiêm Shingrix, người tiêm cần được khám sàng lọc. Hãy thông báo đầy đủ nếu từng dị ứng nặng, đang sốt, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc có bệnh nền cần theo dõi.

Một số phản ứng sau tiêm có thể gặp gồm:

• Đau, đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm.
• Mệt mỏi.
• Đau cơ.
• Đau đầu.
• Sốt nhẹ hoặc ớn lạnh.
• Rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Các phản ứng phụ thông thường này thường kéo dài từ 2 đến 3 ngày và có thể tự cải thiện. Nếu sốt cao, khó thở, nổi mề đay lan rộng, sưng môi, sưng mặt hoặc choáng váng, cần đến cơ sở y tế ngay.

Người tiêm cần hoàn thành đủ phác đồ 2 liều (liều thứ hai cách liều đầu từ 2 đến 6 tháng) để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu; không nên bỏ lỡ mũi thứ hai ngay cả khi có phản ứng nhẹ sau mũi đầu tiên.

Zona thần kinh có thể gây biến chứng đau dây thần kinh kéo dài (PHN), ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống; vắc xin được khuyến nghị cho người từ 50 tuổi trở lên hoặc người từ 18 tuổi trở lên có nguy cơ suy giảm miễn dịch.

Tại Tiêm chủng Long Châu, khách hàng có thể được tư vấn về vắc xin zona và vắc xin Shingrix, khám sàng lọc trước tiêm, hướng dẫn lịch tiêm 2 liều và theo dõi sau tiêm.

Vắc xin Shingrix là vắc xin sống hay bất hoạt? Shingrix không phải vắc xin sống và cũng không phải vắc xin mRNA. Đây là vắc xin tái tổ hợp, không chứa virus sống, được sử dụng để phòng zona thần kinh và các biến chứng liên quan.

Người có nhu cầu tiêm phòng zona nên đến cơ sở tiêm chủng uy tín để được đánh giá sức khỏe và tư vấn lịch tiêm phù hợp.

Xem thêm:

• Sau khi tiêm vắc xin Shingrix có sốt không?
• Người mắc ung thư tiêm vắc xin zona thần kinh có được không?