Thimerosal trong vắc xin là gì? Có an toàn không?

Khi tìm hiểu thành phần của các sản phẩm tiêm chủng, nhiều người lo lắng khi thấy thông tin liên quan đến thủy ngân. Tuy nhiên, mức độ an toàn cần được đánh giá dựa trên dạng hợp chất, hàm lượng sử dụng và bằng chứng khoa học. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn để chủ động trao đổi với bác sĩ trước khi tiêm.

Thimerosal trong vắc xin là gì?

Thimerosal trong vắc xin là một chất bảo quản chứa thủy ngân hữu cơ, giúp ngăn sự phát triển của vi khuẩn và nấm trong một số sản phẩm tiêm chủng. Thành phần này còn được gọi là thiomersal và đã được sử dụng trong một số chế phẩm sinh học từ những năm 1930.

Thimerosal không phải thành phần tạo miễn dịch chống lại tác nhân gây bệnh. Vai trò của chất này chủ yếu liên quan đến việc bảo vệ sản phẩm khỏi sự phát triển của vi sinh vật khi vô tình xảy ra nhiễm bẩn. 

Vai trò của thimerosal trong bảo quản vắc xin

Một lọ vắc xin đa liều được sử dụng để lấy nhiều liều tiêm. Mỗi lần xuyên kim qua nút lọ có thể tạo cơ hội cho vi sinh vật xâm nhập nếu thao tác không bảo đảm vô khuẩn. Thimerosal giúp ức chế sự phát triển của các vi sinh vật này, góp phần giảm nguy cơ nhiễm bẩn trong quá trình sử dụng.

Tuy nhiên, chất bảo quản không thay thế quy trình bảo quản và thực hành tiêm chủng an toàn. Nhân viên y tế vẫn phải tuân thủ yêu cầu về nhiệt độ, thời gian sử dụng sau mở lọ và kỹ thuật lấy liều. FDA lưu ý rằng nguy cơ nhiễm bẩn không thể được loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng việc bổ sung chất bảo quản. 

Ethylmercury khác methylmercury như thế nào?

Khi được chuyển hóa, thimerosal tạo thành ethylmercury và thiosalicylate. Ethylmercury cần được phân biệt với methylmercury, dạng thủy ngân có thể hiện diện trong một số loại cá và tích lũy trong cơ thể khi phơi nhiễm kéo dài.

Theo NFID, ethylmercury được cơ thể xử lý và đào thải nhanh hơn methylmercury, nên ít có khả năng tích lũy hơn. Do đó, không thể chỉ dựa vào việc cả hai đều chứa thủy ngân để kết luận chúng có mức độ nguy hại giống nhau. Đánh giá an toàn cần xét đến dạng hợp chất, lượng phơi nhiễm và dữ liệu nghiên cứu trên người.

Thimerosal trong vắc xin có an toàn không?

Nhiều nghiên cứu khoa học ủng hộ tính an toàn của thimerosal khi được sử dụng làm chất bảo quản trong vắc xin. Ở hàm lượng sử dụng, bằng chứng hiện có không cho thấy thành phần này gây nguy hại cho sức khỏe, ngoài khả năng gây phản ứng tại chỗ hoặc quá mẫn ở một số người.

Thimerosal có gây tự kỷ không?

Bằng chứng khoa học hiện có không cho thấy thimerosal trong vắc xin gây rối loạn phổ tự kỷ. WHO khẳng định không có mối liên hệ nhân quả giữa vắc xin, bao gồm những loại chứa thimerosal, và tình trạng này.

Qua đánh giá các nghiên cứu từ nhiều quốc gia, Ủy ban Tư vấn Toàn cầu về An toàn Vắc xin tiếp tục củng cố những kết luận trước đó về tính an toàn của vắc xin liên quan đến nguy cơ tự kỷ. 

Việc trẻ được nhận biết có biểu hiện tự kỷ sau tiêm chủng không đồng nghĩa với việc vắc xin là nguyên nhân. Chỉ dựa vào thời điểm xuất hiện triệu chứng là chưa đủ để xác lập mối quan hệ nhân quả.

Những phản ứng nào có thể liên quan đến thimerosal?

Thimerosal có thể gây phản ứng tại chỗ hoặc quá mẫn ở một số người. Các biểu hiện được ghi nhận gồm đỏ, sưng hoặc phản ứng da tại vị trí tiêm. Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể liên quan đến thành phần khác hoặc đáp ứng của cơ thể sau tiêm, nên không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài. 

Khi đánh giá tiền sử phản ứng, cần phân biệt:

• Phản ứng tại chỗ hoặc quá mẫn muộn: Theo CDC, quá mẫn với thimerosal thường thuộc dạng phản ứng muộn tại chỗ. Tiền sử phản ứng này không phải là chống chỉ định tiêm vắc xin chứa thimerosal.
• Phản vệ với thành phần vắc xin: Đây là phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần được bác sĩ đánh giá riêng và có thể là chống chỉ định đối với sản phẩm chứa thành phần gây phản vệ. Không nên đồng nhất phản ứng muộn hoặc dị ứng tiếp xúc với phản vệ. 

Người từng có phản ứng sau tiêm nên thông báo rõ triệu chứng, thời điểm xuất hiện và cách xử trí khi khám sàng lọc, giúp bác sĩ đánh giá và lựa chọn vắc xin phù hợp.

Vì sao thimerosal được giảm hoặc loại bỏ khỏi một số vắc xin dành cho trẻ nhỏ? 

Việc giảm hoặc loại bỏ thimerosal khỏi nhiều vắc xin dành cho trẻ nhỏ tại Mỹ xuất phát từ nguyên tắc thận trọng nhằm giảm phơi nhiễm thủy ngân, không phải vì đã chứng minh thành phần này gây hại ở hàm lượng sử dụng trong vắc xin. 

Những yếu tố dẫn đến thay đổi này gồm:

• Giảm phơi nhiễm thủy ngân từ các nguồn: Cơ quan y tế Mỹ khuyến khích giảm lượng thủy ngân trẻ tiếp xúc khi có thể thực hiện được, bao gồm từ vắc xin.
• Dữ liệu về ethylmercury còn hạn chế tại thời điểm đánh giá ban đầu: Khi đó, việc đánh giá phải tham khảo các ngưỡng phơi nhiễm của methylmercury, dù hai hợp chất có đặc điểm chuyển hóa và đào thải khác nhau.
• Có thể thay đổi công thức và dạng đóng gói: Việc phát triển vắc xin dạng đơn liều giúp giảm nhu cầu sử dụng chất bảo quản, tạo điều kiện giảm hoặc loại bỏ thimerosal. 

Thay đổi thành phần không đồng nghĩa với việc vắc xin chứa thimerosal trước đây không an toàn. Các nghiên cứu tiếp tục ủng hộ tính an toàn của chất này ở hàm lượng sử dụng trong vắc xin và không cho thấy mối liên hệ nhân quả với rối loạn phổ tự kỷ. 

Việc loại bỏ thimerosal cũng không áp dụng đồng nhất cho mọi sản phẩm hoặc quốc gia. Với vắc xin sử dụng tại Việt Nam, cần kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng của đúng sản phẩm và dạng đóng gói để xác định thành phần.

Những lưu ý giúp tiêm vắc xin an toàn

Bên cạnh việc tìm hiểu các thành phần trong vắc xin, khám sàng lọc trước tiêm và theo dõi sức khỏe sau tiêm cũng đóng vai trò quan trọng. Người được tiêm hoặc cha mẹ đưa trẻ đi tiêm cần cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin sức khỏe cho nhân viên y tế.

Một số điều cần lưu ý gồm:

• Cung cấp tiền sử sức khỏe: Thông báo các bệnh đang mắc, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng và những phản ứng từng gặp sau các lần tiêm trước.
• Giải đáp thắc mắc trước tiêm: Nếu còn lo lắng về thimerosal hay bất kỳ thành phần nào của vắc xin, hãy trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế để được tư vấn.
• Theo dõi sức khỏe sau tiêm: Ở lại cơ sở tiêm chủng đủ thời gian quy định và tiếp tục theo dõi tại nhà theo hướng dẫn.
• Tìm trợ giúp khi có dấu hiệu nghiêm trọng: Nếu xuất hiện khó thở, tím tái, lơ mơ hoặc các biểu hiện bất thường nghiêm trọng khác, cần đưa người được tiêm đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.

Thimerosal trong vắc xin là chất bảo quản chứa thủy ngân hữu cơ, giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và nấm trong một số sản phẩm tiêm chủng. Bằng chứng khoa học hiện có ủng hộ tính an toàn của thành phần này ở hàm lượng sử dụng, không cho thấy thimerosal gây tổn thương não hoặc làm tăng nguy cơ tự kỷ. Nếu còn lo lắng về thành phần vắc xin, người tiêm nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp, tránh tự trì hoãn lịch tiêm.