Trẻ sơ sinh hay bị nhợn có sao không? Nguyên nhân và cách xử trí

Hiện tượng trẻ sơ sinh hay bị nhợn kèm nôn khan và trớ sữa ở trẻ sơ sinh có thể do nhiều nguyên nhân. Vì vậy, việc nhận biết đặc điểm triệu chứng và các dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp cha mẹ chăm sóc trẻ phù hợp, đồng thời đưa trẻ đi khám khi cần thiết.

Trẻ sơ sinh hay bị nhợn là gì?

“Nhợn” là cách gọi thông thường để chỉ tình trạng trẻ có động tác ọe, cố nôn hoặc phát ra âm thanh như sắp nôn. Về chuyên môn, biểu hiện này có thể liên quan đến nôn khan hoặc phản xạ hầu họng.

Nôn khan là tình trạng trẻ có động tác gắng sức giống như nôn nhưng không tống xuất được sữa, thức ăn hoặc dịch trong dạ dày. Trong khi đó, phản xạ hầu họng là một phản xạ bảo vệ của cơ thể khi vùng hầu họng bị kích thích, có thể khiến trẻ ọe, ho hoặc đẩy lưỡi.

Ở trẻ sơ sinh, cha mẹ có thể nhận thấy trẻ thường xuyên ọe, nuốt liên tục, ho hoặc có động tác giống như đang cố nôn. Những biểu hiện này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc xảy ra trước một cơn nôn.

Tình trạng nhợn cần được phân biệt với nôn trớ và nôn. Nôn trớ thường xảy ra khi sữa hoặc dịch trong dạ dày trào ngược ra miệng một cách thụ động, không kèm động tác gắng sức. Ngược lại, nôn là quá trình tống xuất chất chứa trong dạ dày có tính gắng sức, thường liên quan đến sự co bóp phối hợp của cơ bụng, cơ hoành và các cơ khác.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh hay bị nhợn

Có nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng trẻ sơ sinh thường xuyên bị "nhợn", nôn khan , giống như sắp nôn.

• Trào ngược dạ dày - thực quản sinh lý: Trào ngược dạ dày - thực quản khá thường gặp ở trẻ sơ sinh do cơ thắt thực quản dưới vẫn đang phát triển. Bên cạnh đó, dung tích dạ dày nhỏ, chế độ ăn chủ yếu là sữa lỏng và trẻ thường nằm nhiều cũng có thể góp phần làm sữa dễ trào ngược. Trào ngược có thể biểu hiện bằng nôn trớ, nhợn, hoặc khó chịu sau bú.
• Các bệnh lý về đường hô hấp: Hệ miễn dịch của trẻ còn yếu nên dễ mắc các bệnh như cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản. Khi đó, dịch nhầy và đờm tiết ra nhiều ở đường thở, có thể kích thích vùng hầu họng, gây ho, ọe hoặc phản xạ hầu họng. Ở trẻ sơ sinh, các biểu hiện này đôi khi khó phân biệt với nôn trớ.
• Kỹ thuật cho bú chưa đúng cách: Việc cho bé bú sai tư thế, bú quá no hoặc núm vú bình sữa có lỗ quá to có thể khiến bé nuốt phải nhiều không khí. Lượng khí thừa này chiếm chỗ trong dạ dày, gây đầy hơi và dễ đẩy sữa trào ngược lên, gây ra hiện tượng nhợn, ọc sữa.
• Tư thế sau bú và tư thế ngủ: Một số trẻ có thể dễ nôn trớ hơn khi được thay đổi tư thế ngay sau bú hoặc khi vận động nhiều. Phụ huynh có thể giữ trẻ ở tư thế đứng hoặc bế vác (áp ngực trẻ vào vai người lớn) trong khoảng 20 - 30 phút sau khi bú để giúp trẻ ợ hơi và hạn chế trào ngược, đồng thời tránh rung lắc hoặc tạo áp lực lên bụng trẻ. Khi ngủ, trẻ cần được đặt nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc và không nghiêng dốc. Không nên dùng gối, nêm dốc hoặc thiết bị nâng đầu nôi để phòng nhợn hay trào ngược, vì có thể làm tăng nguy cơ mất an toàn khi ngủ.

Trẻ bị nhợn có phải dấu hiệu bệnh lý không?

Những cơn nhợn hoặc nôn khan nhẹ, thoáng qua ở trẻ sơ sinh có thể liên quan đến phản xạ hầu họng, cách bú hoặc tình trạng trào ngược sinh lý. Hiện tượng này thường không gây nguy hiểm nếu trẻ vẫn lên cân đều, ăn ngủ tốt và không có dấu hiệu bất thường nào khác.

Tuy nhiên, cha mẹ cần lưu ý nếu tình trạng trẻ sơ sinh hay bị nhợn có đi kèm với các triệu chứng đáng lo ngại khác. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn như trào ngược dạ dày thực quản bệnh lý (GERD), hẹp môn vị, hoặc các bệnh nhiễm trùng khác.

Cách chăm sóc khi trẻ sơ sinh bị nhợn

Nếu trẻ chỉ nhợn, nôn trớ nhẹ, thoáng qua và vẫn bú, tăng trưởng bình thường, cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc phù hợp:

• Điều chỉnh lượng và tốc độ bú: Tránh ép trẻ bú quá nhiều hoặc quá nhanh. Nếu trẻ thường xuyên nôn trớ sau những cữ bú lớn, cha mẹ có thể trao đổi với bác sĩ về việc điều chỉnh lượng sữa mỗi cữ và số lần bú trong 24 giờ, đồng thời bảo đảm trẻ vẫn nhận đủ lượng sữa cần thiết trong ngày.
• Vỗ ợ hơi sau khi bú: Để thực hiện tư thế vỗ ợ hơi, đầu tiên ba mẹ hãy đặt một chiếc khăn vải sạch lên vai mình để phòng trường hợp trẻ trớ sữa. Sau đó, bế trẻ áp sát vào ngực sao cho cằm trẻ gác lên vai. Một tay dùng để nâng đỡ phần mông và lưng của trẻ, trong khi tay còn lại khum nhẹ bàn tay với các ngón tay chụm lại để tạo một khoảng trống ở giữa lòng bàn tay, rồi tiến hành vỗ nhẹ hoặc xoa đều từ dưới lên trên vùng lưng. Việc này giúp các bong bóng khí bị kẹt trong dạ dày được đẩy thoát lên trên một cách dễ dàng.
• Cho bé bú đúng tư thế: Khi cho bú, hãy đảm bảo đầu của bé luôn cao hơn thân mình để sữa dễ dàng chảy xuống dạ dày. Tránh để bé bú trong tư thế nằm ngửa hoàn toàn. Đối với bú bình, cần giữ bình sữa nghiêng để sữa luôn ngập núm vú, tránh cho bé nuốt phải không khí.
• Không đặt bé nằm ngay sau khi bú: Sau khi vỗ ợ hơi, hãy giữ bé ở tư thế thẳng đứng trong khoảng 15 - 30 phút trước khi đặt nằm. Cần tránh rung lắc, ép bụng hoặc vận động mạnh ngay sau bú.
• Hạn chế nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp: Tăng tiết đàm nhớt gây nhợn, tăng phản xạ hầu họng. Do đó, ba mẹ nên chú ý vệ sinh tay, hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh và bảo đảm trẻ được tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ ngay nếu nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo sau đây:

• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được thăm khám, ngay cả khi trẻ chưa có triệu chứng rõ ràng khác.
• Trẻ bỏ bú, bú kém, sụt cân hoặc không tăng cân.
• Có dấu hiệu mất nước như tiểu ít hơn rõ rệt, số tã ướt giảm, miệng khô, trẻ lừ đừ hoặc có các biểu hiện mất nước khác.
• Dấu hiệu bất thường về hô hấp: Khó thở, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, thở rên, thở rít, tím tái hoặc có cơn ngừng thở.
• Chất nôn có màu xanh, vàng hoặc lẫn máu.

Tóm lại, hiện tượng trẻ sơ sinh hay bị nhợn, nôn trớ hoặc nôn khan có thể xuất phát từ những thay đổi sinh lý thường gặp. Nếu trẻ vẫn bú tốt, tăng trưởng phù hợp và không xuất hiện các dấu hiệu bất thường, tình trạng này có thể cải thiện dần theo thời gian. Cha mẹ không nên quá hoang mang mà hãy bình tĩnh áp dụng các biện pháp chăm sóc đúng cách như điều chỉnh tư thế bú, vỗ ợ hơi và chia nhỏ cữ bú. Việc theo dõi sát sao các dấu hiệu đi kèm là vô cùng cần thiết để kịp thời đưa trẻ đi khám khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của con. Tình trạng trẻ sơ sinh hay bị nhợn sẽ không còn là nỗi lo nếu cha mẹ có đủ kiến thức và sự quan tâm đúng mực.