Hẹp môn vị là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Hẹp môn vị là một rối loạn tiêu hóa có thể gặp ở nhiều đối tượng, đặc biệt là trẻ nhỏ, gây cản trở quá trình lưu thông thức ăn từ dạ dày xuống ruột. Hội chứng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và hiện nay có thể được điều trị bằng phẫu thuật hoặc sử dụng thuốc tùy từng trường hợp. Vậy hẹp môn vị là gì, nguyên nhân do đâu và các phương pháp điều trị hiện nay ra sao?

Hẹp môn vị là gì?

Hội chứng hẹp môn vị là tình trạng bệnh lý xảy ra khi quá trình vận chuyển thức ăn từ dạ dày xuống tá tràng bị cản trở, khiến dịch vị và thức ăn không thể lưu thông bình thường. Hậu quả là dạ dày bị giãn rộng, thức ăn tồn đọng trong dạ dày kéo dài trên 6 giờ sau ăn.

Nguyên nhân gây hội chứng hẹp môn vị khá đa dạng, trong đó phổ biến nhất là ung thư vùng hang - môn vị dạ dày, tiếp theo là tình trạng loét dạ dày lâu ngày dẫn đến xơ chai và biến dạng môn vị. Nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, hội chứng hẹp môn vị có thể gây rối loạn cân bằng nước - điện giải, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuyển hóa và khiến cơ thể dần suy nhược toàn thân.

Nguyên nhân gây hội chứng hẹp môn vị

Cho đến nay, nguyên nhân chính xác dẫn đến hội chứng hẹp môn vị vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, bệnh có thể liên quan đến yếu tố di truyền hoặc tác động từ môi trường sống. Thông thường, hẹp môn vị không biểu hiện ngay từ khi mới sinh mà xuất hiện và tiến triển dần theo thời gian.

Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Loét dạ dày - tá tràng: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt ở người trưởng thành và người cao tuổi, nhất là những bệnh nhân mắc viêm loét dạ dày - tá tràng mạn tính. Tình trạng loét kéo dài có thể dẫn đến xơ sẹo, làm hẹp lối thoát của dạ dày.
• Yếu tố di truyền: Trường hợp trong gia đình có cha hoặc mẹ từng mắc hẹp môn vị thì nguy cơ mắc bệnh ở con cái có xu hướng cao hơn.
• Ung thư vùng hang - môn vị dạ dày: Các khối u ác tính phát triển tại khu vực này có thể gây chèn ép hoặc làm tắc nghẽn môn vị.

Ngoài ra, hội chứng hẹp môn vị còn có thể xuất phát từ các nguyên nhân khác như:

• Nguyên nhân tại dạ dày: Bao gồm các khối u lành tính ở môn vị, sẹo xơ vùng hang vị hoặc các tổn thương tại chỗ.
• Nguyên nhân ngoài dạ dày: Chẳng hạn như u tụy xâm lấn vào môn vị hoặc tá tràng, hay các biến chứng phát sinh sau phẫu thuật cắt túi mật.

Triệu chứng hẹp môn vị

Hẹp môn vị là một bệnh lý có diễn tiến mạn tính, khiến người bệnh ngày càng sụt cân, suy nhược và suy kiệt, chủ yếu do rối loạn cân bằng nước - điện giải kéo dài, tình trạng nhiễm kiềm chuyển hóa và thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng.

Về bản chất, hẹp môn vị là tình trạng dòng lưu thông thức ăn và dịch vị từ dạ dày xuống tá tràng bị cản trở hoặc đình trệ một phần, làm thức ăn ứ đọng trong dạ dày trong thời gian dài.

Triệu chứng của bệnh hẹp môn vị khá đa dạng, thay đổi về mức độ và tính chất tùy theo từng giai đoạn tiến triển:

• Giai đoạn sớm: Người bệnh thường xuất hiện các cơn đau bụng, đau nhiều hơn sau khi ăn, khu trú chủ yếu ở vùng thượng vị hoặc trên rốn. Kèm theo đó là cảm giác đầy bụng, khó tiêu, chậm tiêu.
• Giai đoạn tiến triển: Các triệu chứng trở nên rõ rệt hơn với đau bụng tăng dần, thường xuất hiện sau bữa ăn khoảng 2 - 3 giờ. Người bệnh có thể gặp các cơn đau liên tiếp, đi kèm chướng bụng, buồn nôn và nôn ói, gây nhiều khó chịu.
• Giai đoạn muộn: Bệnh nhân có cảm giác căng tức và trướng bụng thường xuyên, ăn uống kém, khó tiêu kéo dài. Cơn đau trở nên liên tục, âm ỉ, kèm theo nôn ra nhiều dịch ứ đọng, chất nôn thường có mùi hôi thối đặc trưng do thức ăn lưu lại lâu trong dạ dày.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ cao phải đối mặt với các biến chứng hẹp môn vị như rối loạn nước và điện giải, đặc biệt là mất nhiều kali, natri và clo trong máu, dẫn đến tình trạng tăng dự trữ kiềm và suy giảm sức khỏe toàn diện.

Vì vậy, ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ hẹp môn vị, người bệnh nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Tiêu hóa để được thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và can thiệp điều trị sớm, nhằm hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Điều trị hẹp môn vị

Trước tiên, cần xác định rõ tình trạng hẹp môn vị là hẹp cơ năng hay hẹp thực thể để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

• Hẹp môn vị cơ năng: Thường đáp ứng với điều trị nội khoa, bao gồm sử dụng kháng sinh, bù dịch, cùng các thuốc có tác dụng chống co thắt.
• Hẹp môn vị thực thể: Bắt buộc phải can thiệp ngoại khoa. Trước khi tiến hành phẫu thuật, người bệnh cần được bồi hoàn đầy đủ nước, điện giải và cung cấp năng lượng nhằm ổn định tình trạng toàn thân.

Chuẩn bị bệnh nhân trước phẫu thuật

Quá trình chuẩn bị cho bệnh nhân hẹp môn vị trước khi phẫu thuật thường bao gồm:

• Bù nước và điện giải: Thực hiện dựa trên kết quả điện giải đồ nhằm điều chỉnh các rối loạn chuyển hóa.
• Nuôi dưỡng đường tĩnh mạch: Bao gồm truyền đạm, máu, lipid và các dung dịch trợ lực khác, tùy theo tình trạng lâm sàng và kết quả xét nghiệm. Việc nuôi dưỡng này cần được duy trì cả trước và sau phẫu thuật.
• Rửa dạ dày: Dạ dày phải được làm sạch hoàn toàn bằng sonde Faucher, đặc biệt là ngay trước thời điểm phẫu thuật, nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng.

Điều trị ngoại khoa

Mục tiêu phẫu thuật

Mục tiêu chính của phẫu thuật là giải phóng tình trạng tắc nghẽn môn vị và trong nhiều trường hợp có thể kết hợp điều trị triệt để nguyên nhân gây bệnh.

• Phẫu thuật cắt đoạn dạ dày là lựa chọn tối ưu nếu bệnh nhân được phát hiện sớm, thể trạng cho phép và công tác chuẩn bị đầy đủ.
• Trong trường hợp bệnh nhân nhập viện muộn, sức khỏe suy yếu, không đủ điều kiện phẫu thuật lớn, có thể cân nhắc phẫu thuật nối vị - tràng để giải quyết tình trạng tắc nghẽn.

Các phương pháp phẫu thuật

Cắt đoạn dạ dày và tái lập lưu thông tiêu hóa theo phương pháp Billroth I hoặc Billroth II.

Nếu hẹp môn vị do loét, thường cắt khoảng 2/3 dạ dày.

Nếu nguyên nhân là ung thư, có thể cần cắt toàn bộ hoặc 3/4 đến 4/5 dạ dày, tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc phẫu thuật ung thư.

Phẫu thuật nối vị - tràng: Giải quyết được tình trạng hẹp môn vị nhưng không loại bỏ triệt để nguyên nhân, đặc biệt trong các trường hợp ung thư dạ dày. Phương pháp này thường được chỉ định khi:

• Hẹp môn vị ở giai đoạn muộn, người bệnh lớn tuổi hoặc suy kiệt nặng.
• Loét tá tràng sâu, không thể tiến hành cắt dạ dày.
• Cắt dây thần kinh X kết hợp nối vị - tràng, cắt hang vị hoặc tạo hình môn vị: Áp dụng trong hẹp môn vị do loét hành tá tràng. Có thể thực hiện cắt thân dây X, cắt chọn lọc hoặc siêu chọn lọc, tuy nhiên hiện nay các kỹ thuật này ít được sử dụng.

Hiện nay, phẫu thuật nội soi đã được triển khai trong điều trị hẹp môn vị do ung thư hang vị, bao gồm các trường hợp cắt đoạn dạ dày triệt căn hoặc sử dụng nội soi ổ bụng nhằm mục đích chẩn đoán và đánh giá tổn thương.

Qua bài viết này, bạn đọc đã có cái nhìn toàn diện hơn về hội chứng hẹp môn vị, bao gồm nguyên nhân khởi phát và các triệu chứng thường gặp, từ đó chủ động phòng ngừa và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên sớm đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, đồng thời điều chỉnh chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng nhằm phòng ngừa hội chứng hẹp môn vị một cách hiệu quả.