Thở rút lõm ở trẻ là gì? Những điều ba mẹ cần biết

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi, hệ hô hấp còn non yếu nên rất dễ bị ảnh hưởng bởi nhiễm trùng, viêm phổi hoặc các bệnh lý đường thở khác. Trong số các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, thở rút lõm ở trẻ được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam xem là một trong những biểu hiện quan trọng của suy hô hấp cần được xử trí kịp thời. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ thở rút lõm là gì, nguyên nhân do đâu và khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Thở rút lõm ở trẻ là gì? 

Thở rút lõm ở trẻ là tình trạng khi trẻ hít vào, phần lồng ngực (thường là vùng dưới xương sườn, hõm ức hoặc khoảng liên sườn) bị lõm sâu vào bên trong thay vì nở ra bình thường. Đây là dấu hiệu cho thấy trẻ đang phải gắng sức để thở do đường thở bị hẹp hoặc phổi không hoạt động hiệu quả.

Vì sao lại xảy ra hiện tượng rút lõm?

Ở trẻ nhỏ, thành ngực còn mềm và cơ hô hấp chưa phát triển hoàn chỉnh. Khi trẻ bị thiếu oxy hoặc đường thở bị tắc nghẽn, cơ thể sẽ phải tăng lực hít vào. Lực hút mạnh này khiến các vùng thành ngực mềm bị kéo lõm xuống.

Nói cách khác, thở rút lõm không phải là một bệnh, mà là biểu hiện của tình trạng khó thở nghiêm trọng. Theo hướng dẫn của WHO, dấu hiệu này thường liên quan đến viêm phổi hoặc các bệnh hô hấp nặng, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi.

Cách nhận biết thở rút lõm tại nhà

Cha mẹ có thể quan sát trẻ khi bé nằm yên, không quấy khóc để dễ phát hiện hơn:

• Vùng dưới xương sườn bị lõm sâu khi hít vào.
• Hõm ức bị kéo xuống rõ rệt.
• Các khoảng giữa các xương sườn co kéo mạnh.
• Trẻ thở nhanh, cánh mũi phập phồng.
• Có thể kèm theo tím môi, da nhợt nhạt hoặc quấy khóc bất thường.

Để quan sát chính xác, hãy vén áo trẻ lên và theo dõi lồng ngực trong vài phút khi bé yên tĩnh.

Nguyên nhân gây thở rút lõm ở trẻ thường gặp

Thở rút lõm ở trẻ thường liên quan đến các bệnh lý gây tắc nghẽn hoặc tổn thương đường hô hấp. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Viêm phổi: Viêm phổi là nguyên nhân hàng đầu gây suy hô hấp ở trẻ nhỏ. Khi phổi bị viêm, trao đổi oxy bị giảm sút, khiến trẻ phải tăng nhịp và tăng lực thở. Viêm phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Tại Việt Nam, viêm phổi vẫn là bệnh lý hô hấp phổ biến cần theo dõi sát, đặc biệt vào mùa lạnh hoặc thời điểm giao mùa.
• Viêm tiểu phế quản: Thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, đặc biệt vào mùa lạnh. Virus hợp bào hô hấp (RSV) là thủ phạm chính, gây viêm và phù nề đường thở nhỏ, cản trở luồng không khí lưu thông dẫn đến khó thở và rút lõm lồng ngực.
• Hen phế quản (hen suyễn): Ở trẻ có cơ địa dị ứng, hen có thể gây co thắt phế quản đột ngột, dẫn đến khó thở cấp tính kèm rút lõm lồng ngực. Các yếu tố kích phát như khói bụi, thời tiết lạnh hoặc nhiễm virus thường làm tình trạng nặng thêm.
• Dị vật đường thở: Trẻ nhỏ hiếu động có thể vô tình hít phải dị vật (hạt thức ăn, đồ chơi nhỏ...). Đường thở bị tắc nghẽn đột ngột gây ho sặc sụa, khó thở nghiêm trọng và rút lõm lồng ngực ngay lập tức. Đây là tình trạng cấp cứu khẩn cấp.
• Các bệnh lý bẩm sinh hoặc khác: Một số trẻ sinh non, dị tật tim - phổi bẩm sinh hoặc nhiễm virus nặng (như cúm, Adeno) cũng có nguy cơ cao xuất hiện dấu hiệu này. Ngoài ra, suy dinh dưỡng hoặc hệ miễn dịch yếu làm trẻ dễ mắc các bệnh hô hấp nặng hơn.

Thở rút lõm ở trẻ có nguy hiểm không?

Câu trả lời là: Có. Đây là dấu hiệu rất nguy hiểm.

Thở rút lõm ở trẻ là dấu hiệu cảnh báo trẻ đang bị suy hô hấp – tình trạng thiếu oxy trong máu có thể ảnh hưởng đến tim, não và các cơ quan quan trọng khác. Nếu không xử trí kịp thời, có thể dẫn đến suy hô hấp nặng, co giật, tổn thương não hoặc thậm chí tử vong, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và dưới 12 tháng tuổi.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu thấy:

• Thở rút lõm rõ rệt, kéo dài.
• Thở nhanh bất thường (trên 60 lần/phút ở trẻ sơ sinh, trên 50 lần/phút ở trẻ 2 - 12 tháng, trên 40 lần/phút ở trẻ lớn hơn).
• Tím môi, đầu ngón tay/chân hoặc toàn thân.
• Trẻ lơ mơ, bỏ bú, không phản ứng với kích thích.
• Co giật, sốt cao kéo dài hoặc khó đánh thức.

Trẻ có dấu hiệu rút lõm lồng ngực được xếp vào nhóm bệnh nặng theo phân loại lâm sàng và cần được đánh giá, xử trí tại cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc hồi sức. Việc trì hoãn có thể khiến tình trạng tiến triển nhanh chóng, đặc biệt ở trẻ có bệnh nền.

Cách phòng ngừa thở rút lõm ở trẻ do bệnh hô hấp

Thở rút lõm ở trẻ thường xuất hiện khi bệnh hô hấp đã tiến triển nặng. Vì vậy, chủ động phòng ngừa ngay từ đầu sẽ giúp giảm nguy cơ trẻ rơi vào tình trạng nguy hiểm này.

Tiêm chủng đầy đủ

Tiêm vắc xin đúng và đủ lịch là cách quan trọng nhất giúp bảo vệ trẻ trước các tác nhân gây viêm phổi và bệnh hô hấp nặng.

• Vắc xin phế cầu: Giúp phòng viêm phổi và viêm màng não do phế cầu khuẩn.
• Vắc xin Hib: Phòng nhiễm khuẩn Haemophilus influenzae type b (Hib), là nguyên nhân gây viêm phổi nặng ở trẻ nhỏ.
• Vắc xin cúm: Giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng hô hấp nguy hiểm.
• Vắc xin ho gà, sởi, bạch hầu (trong vắc xin 6 trong 1): Giúp phòng các bệnh truyền nhiễm dễ gây biến chứng hô hấp.

Giữ vệ sinh môi trường sống

Môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp ở trẻ.

• Tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ.
• Giữ nhà cửa sạch sẽ, thông thoáng, hạn chế ẩm mốc.
• Rửa tay thường xuyên cho trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn và sau khi ra ngoài.
• Hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người trong mùa dịch để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Theo dõi sát khi trẻ bị cảm, ho, sốt

Khi trẻ có dấu hiệu bệnh hô hấp, việc theo dõi sát và xử trí sớm sẽ giúp ngăn tình trạng chuyển nặng.

• Đưa trẻ đi khám sớm nếu có biểu hiện ho nhiều, sốt cao, thở nhanh hoặc khó thở.
• Không nên chủ quan chờ trẻ tự khỏi khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên.
• Tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ để tránh biến chứng.

Thở rút lõm ở trẻ là dấu hiệu cảnh báo suy hô hấp nghiêm trọng và không nên xem nhẹ. Đây không phải là hiện tượng sinh lý bình thường mà thường liên quan đến các bệnh lý như viêm phổi, viêm tiểu phế quản hoặc tắc nghẽn đường thở. Việc phát hiện sớm và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời có thể giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Để phòng ngừa các bệnh hô hấp nguy hiểm có thể dẫn đến suy hô hấp ở trẻ nhỏ, cha mẹ nên chủ động tiêm chủng đầy đủ tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu. Trung tâm cung cấp đa dạng các loại vắc xin cho trẻ em với nguồn gốc rõ ràng, được bảo quản theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng giàu kinh nghiệm luôn thăm khám sàng lọc kỹ trước tiêm và theo dõi sau tiêm chặt chẽ, giúp phụ huynh yên tâm bảo vệ sức khỏe cho con ngay từ những năm đầu đời.