U lách là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Lá lách là cơ quan thuộc hệ bạch huyết, có chức năng lọc máu và tham gia bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh. Các khối u hình thành tại cơ quan này tương đối ít gặp và có nhiều đặc điểm khác nhau. Việc xác định bản chất tổn thương đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

U lách là gì? Phân loại u lách

U lách là tình trạng xuất hiện khối u tại lá lách, có thể lành tính hoặc ác tính. Tuy nhiên, một số tổn thương như nang lách, áp xe hoặc tụ máu cũng có thể tạo hình ảnh tương tự khối u trên các phương pháp chẩn đoán hình ảnh.

Nhiều tổn thương ở lách không gây triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI). Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá đặc điểm tổn thương để phân biệt khối u thực sự với những bất thường khác.

Dựa vào bản chất, các khối u lách được phân thành hai nhóm chính:

• U lách lành tính: Bao gồm u máu (hemangioma), u mô thừa (hamartoma), u mạch bạch huyết (lymphangioma) và một số khối u mạch máu lành tính khác. Những khối u này không phải ung thư và thường không gây triệu chứng khi có kích thước nhỏ.
• U lách ác tính: Có thể liên quan đến ung thư hạch (lymphoma), sarcoma mạch máu (angiosarcoma) hoặc ung thư từ cơ quan khác di căn đến lách. Đây là những bệnh lý cần được đánh giá và điều trị theo từng trường hợp.

Ngoài ra, các nang lách có thể chứa dịch và xuất hiện do nguyên nhân bẩm sinh, chấn thương hoặc nhiễm ký sinh trùng. Mặc dù không phải tất cả nang lách đều là khối u thực sự, những tổn thương này vẫn cần được phân biệt trong quá trình chẩn đoán.

Phần lớn các tổn thương khu trú ở lách được phát hiện tình cờ có bản chất lành tính, đặc biệt ở người không có tiền sử ung thư hoặc triệu chứng nghi ngờ.

Nguyên nhân gây u lách

Nguyên nhân gây u lách hiện chưa được xác định rõ trong nhiều trường hợp. Các khối u có thể hình thành do sự tăng sinh bất thường của mô, tế bào mạch máu hoặc liên quan đến bệnh lý ác tính.

Một số nguyên nhân và cơ chế hình thành u lách gồm:

• Tăng sinh mạch máu: Sự phát triển bất thường của các tế bào và cấu trúc mạch máu có thể hình thành u máu hoặc một số khối u mạch máu lành tính tại lách.
• Bất thường phát triển mô: Một số tổn thương như u mô thừa (hamartoma) hình thành do sự phát triển và sắp xếp bất thường của các thành phần mô trong lá lách.
• Bệnh lý hệ bạch huyết: Ung thư hạch (lymphoma) có thể ảnh hưởng đến lá lách và tạo thành các khối tổn thương khu trú hoặc lan tỏa.
• Khối u ác tính: Một số trường hợp hiếm gặp liên quan đến sarcoma mạch máu (angiosarcoma) hoặc ung thư từ cơ quan khác di căn đến lách.

Ngoài các khối u thực sự, nang lách, áp xe, tụ máu hoặc nhồi máu lách cũng có thể tạo hình ảnh giống khối u. Vì vậy, bác sĩ cần kết hợp thăm khám và chẩn đoán hình ảnh để xác định bản chất tổn thương.

Triệu chứng của u lách

Các khối u lách lành tính có kích thước nhỏ thường không gây triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, khi khối u phát triển lớn hoặc xuất hiện biến chứng, người bệnh có thể gặp một số biểu hiện bất thường.

Những triệu chứng có thể xuất hiện bao gồm:

• Đau vùng bụng trên bên trái: Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ hoặc khó chịu dưới bờ sườn trái. Trong một số trường hợp, cơn đau có thể lan đến vai trái.
• Đầy bụng và nhanh no: Khối u kích thước lớn có thể gây chèn ép dạ dày, khiến người bệnh cảm thấy no sớm dù chỉ ăn một lượng nhỏ thức ăn.
• Buồn nôn hoặc nôn: Có thể xuất hiện khi khối u gây áp lực lên các cơ quan tiêu hóa lân cận.
• Căng tức vùng bụng: Một số người bệnh có cảm giác nặng hoặc căng tức ở vùng bụng trên bên trái khi khối u phát triển lớn.
• Sốt kéo dài: Có thể gặp trong một số bệnh lý ác tính như lymphoma. Tuy nhiên, đây không phải triệu chứng đặc hiệu của u lách.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Một số bệnh lý ác tính có thể gây giảm cân ngoài ý muốn, mệt mỏi hoặc đổ mồ hôi ban đêm.

Các biểu hiện trên có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau nên không đủ để xác định u lách. Người bệnh cần được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm phù hợp để tìm nguyên nhân.

Phương pháp chẩn đoán u lách

Chẩn đoán u lách thường dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh và kết quả chẩn đoán hình ảnh. Bác sĩ có thể lựa chọn một hoặc nhiều phương pháp tùy vào đặc điểm tổn thương.

Siêu âm ổ bụng

Siêu âm là phương pháp thường được sử dụng để phát hiện những bất thường tại lá lách. Kỹ thuật này giúp xác định kích thước, vị trí và một số đặc điểm cấu trúc của tổn thương.

Thông qua siêu âm, bác sĩ có thể bước đầu phân biệt tổn thương dạng nang với khối đặc. Tuy nhiên, một số trường hợp cần thực hiện thêm phương pháp chẩn đoán khác để xác định bản chất.

Chụp cắt lớp vi tính (CT)

Chụp CT giúp đánh giá cấu trúc, kích thước và đặc điểm ngấm thuốc cản quang của khối u. Phương pháp này còn hỗ trợ phát hiện những bất thường tại các cơ quan lân cận.

Kết quả CT có thể cung cấp thông tin quan trọng để phân biệt một số tổn thương lành tính với những trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

MRI có thể được chỉ định khi tổn thương chưa được xác định rõ trên siêu âm hoặc CT. Phương pháp này giúp đánh giá đặc điểm mô và hỗ trợ phân biệt các loại tổn thương ở lách.

Xét nghiệm máu

Tùy vào tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định công thức máu và các xét nghiệm khác nhằm đánh giá bất thường về tế bào máu, tình trạng nhiễm trùng hoặc bệnh lý huyết học.

Xét nghiệm máu không thể tự xác định bản chất của mọi khối u lách nhưng có giá trị hỗ trợ quá trình chẩn đoán.

Sinh thiết lách

Sinh thiết có thể được cân nhắc khi chẩn đoán hình ảnh chưa xác định được bản chất tổn thương và kết quả mô bệnh học cần thiết cho quyết định điều trị.

Thủ thuật thường được thực hiện dưới hướng dẫn hình ảnh ở những trường hợp phù hợp. Bác sĩ cần đánh giá nguy cơ chảy máu và cân nhắc lợi ích trước khi chỉ định.

Không phải tất cả người bệnh có khối u lách đều cần sinh thiết. Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán phụ thuộc vào đặc điểm tổn thương và tình trạng lâm sàng.

Các phương pháp điều trị u lách

Điều trị u lách phụ thuộc vào bản chất khối u, triệu chứng, kích thước và nguy cơ biến chứng. Một số trường hợp chỉ cần theo dõi, trong khi những khối u khác có thể cần sử dụng thuốc hoặc can thiệp phẫu thuật.

Theo dõi và đánh giá định kỳ

Những tổn thương có đặc điểm hình ảnh lành tính rõ ràng và không gây triệu chứng thường không cần điều trị hoặc theo dõi thêm.

Một số tổn thương chưa xác định rõ nhưng không có dấu hiệu nghi ngờ cũng có thể không cần kiểm tra định kỳ ở người không có triệu chứng hoặc tiền sử ung thư. Ngược lại, khi tổn thương có đặc điểm đáng ngờ hoặc người bệnh có yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định MRI, PET/CT hoặc sinh thiết để đánh giá thêm.

Việc theo dõi cần được cá thể hóa theo tình trạng sức khỏe và kết quả chẩn đoán của từng người bệnh.

Điều trị bằng thuốc

Thuốc không phải phương pháp điều trị thường quy cho tất cả các trường hợp u lách. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào loại bệnh và bản chất tổn thương.

• Thuốc điều trị ung thư: Một số bệnh lý ác tính như lymphoma có thể được điều trị bằng hóa trị, liệu pháp miễn dịch hoặc các phương pháp điều trị toàn thân khác tùy loại bệnh.
• Thuốc kháng sinh: Được sử dụng khi tổn thương được xác định là áp xe lách. Đây là tình trạng nhiễm trùng có thể tạo hình ảnh giống khối u. Một số trường hợp cần kết hợp dẫn lưu hoặc phẫu thuật.
• Thuốc chống ký sinh trùng: Albendazole có thể được chỉ định trong một số trường hợp nang sán do Echinococcus, tùy đặc điểm tổn thương và phác đồ điều trị.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa được bác sĩ xác định nguyên nhân. Đặc biệt, thuốc kháng sinh và thuốc chống ký sinh trùng không có tác dụng điều trị các khối u lách thực sự nếu không có bệnh lý nhiễm trùng hoặc ký sinh trùng tương ứng.

Phẫu thuật

Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi khối u gây triệu chứng đáng kể, xuất hiện biến chứng hoặc không thể loại trừ một số bệnh lý cần can thiệp ngoại khoa.

Tùy vào bản chất và vị trí tổn thương, bác sĩ có thể lựa chọn:

• Phẫu thuật bảo tồn lách: Loại bỏ khối u hoặc cắt một phần lá lách trong những trường hợp phù hợp nhằm duy trì chức năng miễn dịch.
• Cắt toàn bộ lá lách: Được chỉ định khi không thể bảo tồn an toàn hoặc có bệnh lý cần phẫu thuật cắt lách.

Không phải tất cả khối u nghi ngờ ác tính đều cần phẫu thuật. Một số bệnh lý như lymphoma có thể được điều trị chủ yếu bằng thuốc sau khi xác định chẩn đoán.

U lách có thể lành tính hoặc ác tính với mức độ nguy hiểm và phương pháp điều trị khác nhau. Nhiều khối u lành tính không gây triệu chứng và không cần can thiệp. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể gây biến chứng hoặc liên quan đến bệnh lý ác tính. Khi phát hiện khối bất thường tại lá lách, người bệnh nên đến gặp bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.