Nhồi máu lách: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Lá lách nằm ở vùng bụng trên bên trái, tham gia vào quá trình lọc máu và bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh. Khi lưu lượng máu đến lách bị ảnh hưởng, mô lách có thể bị tổn thương, dẫn đến những biểu hiện bất thường cần được theo dõi và đánh giá y tế.

Nhồi máu lách là gì?

Nhồi máu lách (splenic infarction) là tình trạng một phần hoặc toàn bộ mô lá lách bị hoại tử do nguồn cung cấp máu bị gián đoạn. Nguyên nhân thường liên quan đến tắc nghẽn động mạch lách hoặc các nhánh mạch máu nuôi cơ quan này. Một số trường hợp có thể xảy ra do cản trở dòng máu tĩnh mạch.

Khi tuần hoàn máu bị gián đoạn, các tế bào lách không nhận đủ oxy để duy trì hoạt động, dẫn đến thiếu máu cục bộ và hoại tử mô.

Đây là tình trạng tương đối hiếm gặp nhưng có thể là biểu hiện của những bệnh lý nghiêm trọng. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào vị trí mạch máu bị ảnh hưởng, phạm vi nhồi máu và nguyên nhân nền.

Những trường hợp tổn thương nhỏ, không có biến chứng thường có thể cải thiện triệu chứng khi được điều trị phù hợp. Tuy nhiên, phần mô đã hoại tử không nhất thiết phục hồi chức năng như ban đầu.

Nguyên nhân gây nhồi máu lách

Nhồi máu lách có thể xuất hiện khi dòng máu đến hoặc thoát khỏi lá lách bị cản trở. Các nguyên nhân thường liên quan đến huyết khối, thuyên tắc mạch hoặc một số bệnh lý ảnh hưởng đến tuần hoàn.

Những nguyên nhân có thể gặp bao gồm:

• Bệnh tim mạch: Rung nhĩ, bệnh van tim hoặc viêm nội tâm mạc nhiễm trùng có thể gây hình thành cục thuyên tắc, làm tắc động mạch nuôi lách.
• Rối loạn đông máu: Hội chứng kháng phospholipid, thiếu protein C hoặc protein S có thể làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối.
• Bệnh lý huyết học: Bệnh hồng cầu hình liềm, tăng hồng cầu nguyên phát và một số bệnh tăng sinh tủy có thể ảnh hưởng đến dòng máu trong lách.
• Bệnh ung thư: Bệnh bạch cầu, lymphoma hoặc một số bệnh ác tính khác có thể liên quan đến tình trạng tăng đông và rối loạn tuần hoàn tại lách.
• Nhiễm trùng: Một số bệnh như sốt rét hoặc nhiễm virus Epstein-Barr (EBV) có thể liên quan đến nhồi máu lách.
• Bệnh lý tuyến tụy: Viêm tụy hoặc khối u tuyến tụy có thể ảnh hưởng đến các mạch máu lân cận, làm tăng nguy cơ rối loạn tưới máu lách.
• Chấn thương vùng bụng: Va đập mạnh có thể làm tổn thương mạch máu tại lách và gây thiếu máu cục bộ.
• Bệnh lý mạch máu: Viêm mạch, bất thường động mạch hoặc xoắn lách có thể làm gián đoạn dòng máu nuôi cơ quan này.

Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ ràng dù đã thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Vì vậy, việc đánh giá bệnh lý nền đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị.

Triệu chứng của nhồi máu lách

Triệu chứng nhồi máu lách phụ thuộc vào phạm vi mô bị tổn thương và nguyên nhân gây bệnh. Một số người không có biểu hiện rõ ràng và chỉ phát hiện bất thường khi thực hiện chẩn đoán hình ảnh.

Khi có triệu chứng, người bệnh có thể gặp:

• Đau bụng trên bên trái: Là biểu hiện thường gặp, có thể xuất hiện đột ngột với mức độ từ âm ỉ đến dữ dội.
• Đau lan lên vai trái: Có thể xảy ra do kích thích cơ hoành khi vùng lách bị tổn thương.
• Sốt: Có thể liên quan đến phản ứng viêm tại vùng nhồi máu hoặc nhiễm trùng đi kèm.
• Buồn nôn hoặc nôn: Có thể xuất hiện cùng với đau bụng trong giai đoạn cấp tính.
• Đau khi ấn vùng bụng: Người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc nhạy cảm khi bác sĩ thăm khám vùng hạ sườn trái.
• Mệt mỏi: Có thể liên quan đến tình trạng viêm hoặc bệnh lý nền.

Những biểu hiện này không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý ổ bụng khác. Vì vậy, người bệnh không nên tự xác định nguyên nhân chỉ dựa vào triệu chứng.

Phương pháp chẩn đoán

Một số phương pháp có thể được sử dụng gồm:

• Khám lâm sàng: Đánh giá vị trí đau, triệu chứng đi kèm và tiền sử bệnh tim mạch, huyết học hoặc rối loạn đông máu.
• Xét nghiệm máu: Công thức máu, xét nghiệm đông máu và các chỉ số khác giúp tìm nguyên nhân nền hoặc dấu hiệu nhiễm trùng. LDH có thể tăng nhưng không đặc hiệu.
• Siêu âm ổ bụng: Hỗ trợ phát hiện tổn thương tại lách. Siêu âm Doppler có thể giúp đánh giá dòng máu nhưng có thể bỏ sót một số trường hợp.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): CT bụng có tiêm thuốc cản quang thường được ưu tiên để xác định nhồi máu lách. Hình ảnh điển hình là vùng giảm ngấm thuốc hình nêm ở ngoại vi lách.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Được cân nhắc khi cần đánh giá thêm tổn thương hoặc CT chưa cung cấp đủ thông tin.
• Điện tâm đồ và siêu âm tim: Có thể được chỉ định để tìm nguyên nhân thuyên tắc từ tim, chẳng hạn rung nhĩ hoặc viêm nội tâm mạc.

Không phải tất cả người bệnh đều cần thực hiện đầy đủ các phương pháp trên. Bác sĩ sẽ lựa chọn xét nghiệm phù hợp với biểu hiện lâm sàng.

Phương pháp điều trị

Điều trị nhồi máu lách tập trung vào kiểm soát triệu chứng, xử trí nguyên nhân và phòng ngừa biến chứng. Phẫu thuật không phải lựa chọn thường quy cho mọi trường hợp.

Điều trị hỗ trợ

Ở những trường hợp không có biến chứng nghiêm trọng, bác sĩ có thể áp dụng các biện pháp:

• Thuốc giảm đau: Giúp kiểm soát cơn đau và cải thiện cảm giác khó chịu.
• Bổ sung dịch: Uống đủ nước hoặc truyền dịch khi có chỉ định.
• Thuốc chống nôn: Có thể được chỉ định khi người bệnh xuất hiện buồn nôn hoặc nôn.
• Theo dõi lâm sàng: Giúp đánh giá diễn tiến bệnh và phát hiện biến chứng.

Ở những trường hợp nhồi máu lách không biến chứng, triệu chứng đau bụng thường cải thiện trong khoảng 7 - 14 ngày. Tuy nhiên, thời gian này không đồng nghĩa với việc mô lách đã phục hồi hoàn toàn.

Điều trị nguyên nhân

Tùy theo bệnh lý nền, bác sĩ có thể lựa chọn những phương pháp sau:

• Thuốc chống đông: Có thể được chỉ định trong một số trường hợp liên quan đến huyết khối hoặc bệnh lý thuyên tắc. Quyết định sử dụng phụ thuộc vào nguyên nhân và nguy cơ chảy máu, không áp dụng thường quy.
• Thuốc kháng sinh: Được chỉ định khi có nhiễm khuẩn, chẳng hạn viêm nội tâm mạc nhiễm trùng hoặc áp xe lách.
• Điều trị bệnh huyết học: Người mắc bệnh hồng cầu hình liềm, bệnh tăng sinh tủy hoặc các rối loạn khác cần được điều trị theo bệnh lý cụ thể.
• Điều trị bệnh tim mạch: Kiểm soát rung nhĩ và các bệnh tim mạch liên quan nhằm hạn chế nguy cơ thuyên tắc tái phát.

Nếu nhồi máu lách liên quan đến nhiễm EBV, việc điều trị thường tập trung vào chăm sóc hỗ trợ và theo dõi biến chứng.

Can thiệp ngoại khoa

Can thiệp ngoại khoa hoặc các thủ thuật chuyên sâu có thể được cân nhắc khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng như vỡ lách, xuất huyết không kiểm soát hoặc áp xe không đáp ứng điều trị. Phương pháp cụ thể phụ thuộc vào tình trạng người bệnh.

Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật bảo tồn, cắt lách hoặc can thiệp mạch khi phù hợp. Một số trường hợp áp xe lách có thể được dẫn lưu kết hợp kháng sinh thay vì phẫu thuật cắt lách.

Nếu cần cắt toàn bộ lá lách, người bệnh cần được tư vấn tiêm chủng phòng phế cầu, não mô cầu và Haemophilus influenzae týp b (Hib) theo lịch phù hợp.

Cách phòng ngừa nhồi máu lách

Không phải tất cả trường hợp nhồi máu lách đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, việc kiểm soát bệnh lý nền và hạn chế các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm khả năng xảy ra biến cố.

Một số biện pháp cần lưu ý gồm:

• Kiểm soát bệnh tim mạch: Tuân thủ điều trị rung nhĩ, bệnh van tim và các tình trạng có nguy cơ thuyên tắc.
• Điều trị rối loạn đông máu: Sử dụng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc chống đông.
• Theo dõi bệnh lý huyết học: Tái khám và điều trị lâu dài khi mắc bệnh tăng sinh tủy hoặc bệnh hồng cầu hình liềm.
• Hạn chế chấn thương: Tránh hoạt động có nguy cơ va chạm mạnh vào vùng bụng, đặc biệt khi lách to hoặc đang bị tổn thương.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Không hút thuốc lá, vận động phù hợp và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Người từng bị nhồi máu lách cần tuân thủ lịch tái khám. Nếu đau bụng tái phát, sốt kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, nên đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Nhồi máu lách là tình trạng hoại tử mô lách do gián đoạn tuần hoàn máu, có thể liên quan đến bệnh tim mạch, rối loạn đông máu hoặc bệnh lý huyết học. Những trường hợp không có biến chứng nghiêm trọng thường có thể được điều trị bảo tồn kết hợp xử trí nguyên nhân. Khi xuất hiện đau bụng trên bên trái đột ngột, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.