Cắt lá lách có ảnh hưởng gì không? Khi nào cần phẫu thuật?

Lá lách đóng vai trò quan trọng trong việc lọc máu và bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh. Việc loại bỏ cơ quan này có thể mang lại lợi ích điều trị nhưng cũng tiềm ẩn một số nguy cơ lâu dài. Vì vậy, người bệnh cần hiểu rõ những ảnh hưởng sau phẫu thuật và cách chăm sóc phù hợp.

Cắt lá lách là gì?

Cắt lá lách (splenectomy) là phẫu thuật loại bỏ một phần hoặc toàn bộ lá lách. Phương pháp này được thực hiện khi cơ quan bị tổn thương nghiêm trọng hoặc mắc một số bệnh lý cần can thiệp.

Lá lách nằm ở vùng bụng trên bên trái, ngay dưới cơ hoành và phía sau dạ dày. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể lựa chọn:

• Cắt lách toàn bộ: Loại bỏ hoàn toàn lá lách khi không thể bảo tồn hoặc cần loại bỏ cơ quan này để điều trị bệnh.
• Cắt lách một phần: Loại bỏ vùng tổn thương và giữ lại phần nhu mô còn chức năng khi điều kiện cho phép.

Cơ thể vẫn có thể hoạt động khi không còn lá lách nhờ các cơ quan khác đảm nhiệm một phần chức năng. Tuy nhiên, khả năng chống lại một số tác nhân gây nhiễm trùng sẽ suy giảm.

Khi nào cần cắt lá lách?

Không phải mọi trường hợp lách to hoặc tổn thương lách đều cần phẫu thuật. Bác sĩ sẽ đánh giá bệnh lý nền, mức độ nghiêm trọng và hiệu quả của các phương pháp điều trị khác trước khi quyết định.

Một số trường hợp có thể cần cắt lách gồm:

• Chấn thương hoặc vỡ lách: Xuất huyết nghiêm trọng không thể kiểm soát hoặc huyết động không ổn định có thể cần phẫu thuật.
• Giảm tiểu cầu miễn dịch (ITP): Ở người trưởng thành mắc ITP nguyên phát, cắt lách có thể được cân nhắc khi điều trị nội khoa không đạt hiệu quả phù hợp. Nếu có thể, nên trì hoãn phẫu thuật ít nhất một năm sau chẩn đoán.
• Thiếu máu tán huyết: Một số bệnh như hồng cầu hình cầu di truyền hoặc thalassemia có thể cần phẫu thuật trong những trường hợp được lựa chọn.
• Cường lách: Cắt lách có thể được cân nhắc khi tình trạng giảm tế bào máu gây biến chứng đáng kể, tùy bệnh lý nền và nguy cơ phẫu thuật.
• U nang hoặc khối u lách: Một số tổn thương gây triệu chứng, xuất hiện biến chứng hoặc nghi ngờ ác tính có thể cần can thiệp.
• Áp xe lách: Những trường hợp nhiễm trùng phức tạp hoặc không đáp ứng với điều trị phù hợp có thể cần cắt lách.

Ngoài ra, một số bệnh lý ác tính của hệ tạo máu có thể cần phẫu thuật trong những tình huống đặc biệt.

Cắt lá lách có ảnh hưởng đến sức khỏe không?

Có. Việc loại bỏ lá lách có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và làm tăng nguy cơ xuất hiện một số biến chứng. Tuy nhiên, nhiều người bệnh vẫn có thể sinh hoạt bình thường sau khi hồi phục.

Tăng nguy cơ nhiễm trùng

Lá lách giúp loại bỏ các tác nhân gây bệnh trong máu, đặc biệt là những vi khuẩn có vỏ. Vì vậy, sống không có lá lách có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng sau:

• Phế cầu: Streptococcus pneumoniae;
• Não mô cầu: Neisseria meningitidis;
• Vi khuẩn Hib: Haemophilus influenzae týp b.

Một số trường hợp có thể tiến triển thành nhiễm trùng tối cấp sau cắt lách (OPSI), gây nhiễm trùng huyết và đe dọa tính mạng.

Tăng nguy cơ hình thành huyết khối

Sau cắt lách, số lượng tiểu cầu có thể tăng, đặc biệt trong giai đoạn đầu hồi phục. Một số người bệnh có nguy cơ hình thành huyết khối tại tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch lách hoặc những vị trí khác. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp tăng tiểu cầu đều dẫn đến huyết khối. Nguy cơ còn phụ thuộc vào bệnh lý nền, tình trạng đông máu và các yếu tố liên quan đến phẫu thuật.

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm công thức máu hoặc biện pháp dự phòng phù hợp. Người bệnh không nên tự ý sử dụng aspirin hoặc thuốc chống đông.

Nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật

Tương tự những phẫu thuật ổ bụng khác, cắt lách có thể gây một số biến chứng:

• Chảy máu: Có thể xảy ra trong hoặc sau phẫu thuật.
• Nhiễm trùng vết mổ: Gây sưng, nóng, đỏ, đau hoặc chảy dịch bất thường.
• Tổn thương cơ quan lân cận: Có thể ảnh hưởng đến dạ dày, đại tràng hoặc đuôi tụy.
• Biến chứng hô hấp: Bao gồm xẹp phổi hoặc viêm phổi sau mổ.
• Huyết khối tĩnh mạch: Có thể liên quan đến bất động và các yếu tố nguy cơ khác.

Việc theo dõi và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc giúp phát hiện sớm những biến chứng này.

Phương pháp phẫu thuật và chăm sóc sau cắt lá lách

Phẫu thuật được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Tùy tình trạng sức khỏe và mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ lựa chọn kỹ thuật phù hợp.

Các phương pháp phẫu thuật

Hai phương pháp thường được sử dụng là phẫu thuật nội soi và mổ mở.

Phẫu thuật nội soi

Bác sĩ tạo các đường rạch nhỏ trên thành bụng để đưa camera và dụng cụ phẫu thuật vào bên trong. Sau đó, lá lách được tách khỏi các cấu trúc lân cận và lấy ra ngoài.

Một số ưu điểm của phương pháp này gồm:

• Vết mổ nhỏ, ít tổn thương thành bụng;
• Thường ít đau hơn sau phẫu thuật;
• Thời gian nằm viện và hồi phục có thể ngắn hơn.

Tuy nhiên, phẫu thuật nội soi không phù hợp với tất cả trường hợp, đặc biệt khi người bệnh có xuất huyết nghiêm trọng hoặc huyết động không ổn định.

Phẫu thuật mổ mở

Bác sĩ tạo một đường rạch lớn trên thành bụng để tiếp cận và loại bỏ lá lách. Phương pháp này có thể được lựa chọn khi cần phẫu thuật cấp cứu, lá lách quá lớn hoặc có tổn thương phức tạp. Một số trường hợp cũng cần chuyển từ nội soi sang mổ mở khi xuất hiện khó khăn trong quá trình thực hiện. 

Thời gian hồi phục sau mổ mở thường dài hơn so với phẫu thuật nội soi.

Chăm sóc sau phẫu thuật

Sau khi xuất viện, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn để hỗ trợ lành thương và hạn chế biến chứng.

Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Chăm sóc vết mổ: Giữ vết mổ sạch và khô. Theo dõi các dấu hiệu sưng đỏ, đau tăng hoặc chảy dịch.
• Sử dụng thuốc đúng chỉ định: Dùng thuốc theo đơn và không tự ý thay đổi liều.
• Vận động phù hợp: Đi lại nhẹ nhàng khi được cho phép. Tránh nâng vật nặng hoặc gắng sức quá mức.
• Ăn uống cân đối: Bổ sung đầy đủ protein, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ phục hồi.
• Tái khám đúng lịch: Kiểm tra vết mổ, công thức máu và tình trạng sức khỏe theo chỉ định.
• Theo dõi triệu chứng: Cần được đánh giá y tế nếu xuất hiện đau bụng tăng, khó thở, chảy máu hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.

Thời gian hồi phục thường kéo dài vài tuần nhưng có thể khác nhau tùy kỹ thuật phẫu thuật và sức khỏe người bệnh.

Cắt lá lách có thể cần thiết trong một số trường hợp chấn thương hoặc bệnh lý nghiêm trọng. Mặc dù người bệnh vẫn có thể sinh hoạt bình thường sau phẫu thuật, nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng vẫn tồn tại lâu dài. Vì vậy, tuân thủ lịch tiêm chủng, tái khám và thực hiện các biện pháp phòng ngừa là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe.