Phản ứng sau tiêm vắc xin sởi - quai bị - rubella và hướng xử trí không phải ai cũng biết

Phản ứng sau tiêm vắc xin sởi - quai bị - rubella phần lớn không nguy hiểm song việc hiểu đúng về các phản ứng phụ sau tiêm giúp người tiêm chủ động xử lý, không hoang mang và tăng hiệu quả phòng bệnh. Vậy sau tiêm vắc xin sởi - quai bị - rubella, bạn có thể gặp phải các phản ứng phụ nào? Theo dõi ngay bài viết dưới đây để biết thêm thông tin chi tiết nhé.

Vai trò quan trọng của vắc xin sởi - quai bị - rubella trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Các dòng vắc xin phối hợp (như MMR II, Priorix) bảo vệ cơ thể khỏi ba bệnh: sởi, quai bị và rubella. Ngoài ra, loại vắc xin MMRV (ProQuad) còn giúp phòng thêm cả bệnh thủy đậu (varicella). Những căn bệnh này nếu không có vắc xin có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não, điếc, vô sinh (do quai bị) hoặc dị tật bẩm sinh ở thai nhi.

Vắc xin sởi - quai bị - rubella đã được sử dụng rộng rãi tại hơn 100 quốc gia với tỷ lệ hiệu quả phòng bệnh rất cao. Sau hai liều tiêm phòng, tỷ lệ bảo vệ đạt khoảng 97% đến 99% đối với sởi, rubella và khoảng 86% đến 88% đối với quai bị. Để ngăn chặn dịch bệnh bùng phát, tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng cần đạt trên 95% nên việc chủ động tiêm phòng đóng vai trò rất quan trọng.

Các phản ứng sau tiêm vắc xin sởi - quai bị - rubella

Như bất kỳ loại vắc xin nào, vắc xin sởi - quai bị - rubella có thể gây ra một số phản ứng sau tiêm. Những phản ứng này là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang kích hoạt hệ miễn dịch để tạo ra kháng thể chống lại virus.

Các phản ứng sau tiêm thường gặp

Phần lớn các phản ứng sau tiêm là nhẹ, cho thấy cơ thể đang xây dựng hệ miễn dịch:

• Phản ứng tại chỗ (trong vòng 24 giờ): Đau, sưng, đỏ hoặc có nốt cứng tại vị trí tiêm.
• Triệu chứng này thường tự khỏi sau 2 - 3 ngày.

Sốt và phát ban (thường từ 5 đến 12 ngày sau tiêm):

• Khoảng 5 - 15% người tiêm có thể sốt cao trên 39,4°C, thường kéo dài 1 - 2 ngày.
• Khoảng 2 - 5% có thể bị phát ban nhẹ giống sởi nhưng không lây nhiễm.

Sưng tuyến mang tai (từ 10 đến 14 ngày sau tiêm): Một số ít trường hợp bị sưng các tuyến ở má hoặc dưới hàm.

Đau khớp: Thường gặp ở phụ nữ trưởng thành chưa có miễn dịch với rubella (chiếm tới 25%), thường bắt đầu từ 1 - 3 tuần sau tiêm và kéo dài khoảng 2 ngày.

Các phản ứng hiếm gặp và nghiêm trọng

Dù tỷ lệ cực kỳ thấp (dưới 0,01%), các phản ứng sau cần được lưu ý: 

• Co giật do sốt: Xảy ra với tỷ lệ khoảng 1 trên 3.000 đến 4.000 trẻ, thường gặp ở tuần thứ hai sau tiêm và không để lại di chứng lâu dài.
• Giảm tiểu cầu (Thrombocytopenia): Gây ra tình trạng bầm tím hoặc chảy máu bất thường dưới da với tỷ lệ khoảng 1 trên 30.000 đến 40.000 liều, thường tự khỏi mà không cần điều trị.
• Phản ứng phản vệ: Rất hiếm gặp (khoảng 1 - 2 trường hợp trên 1 triệu liều), thường xảy ra ngay lập tức sau khi tiêm.

Hướng dẫn chăm sóc và xử trí tại nhà

Các biện pháp giảm nhẹ:

• Vùng tiêm: Chườm khăn mát hoặc túi đá lạnh lên chỗ tiêm 10 - 20 phút để giảm sưng đau.
• Không chà xát hoặc đắp các loại thuốc lá lên vị trí tiêm.
• Hạ sốt: Nếu sốt từ 38,5°C trở lên, có thể dùng Paracetamol hoặc Ibuprofen theo đúng liều lượng khuyến cáo. Tuyệt đối không dùng Aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên (dưới 20 tuổi) vì có thể gây hội chứng Reye - một tình trạng tổn thương não và gan cấp tính cực kỳ nguy hiểm.
• Dinh dưỡng: Cho trẻ uống nhiều nước, nước trái cây và ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu.

Khi nào cần gặp bác sĩ ngay lập tức?

Mặc dù hiếm gặp, một số dấu hiệu bất thường sau tiêm cần được xử lý ngay tại cơ sở y tế:

• Sốt cao trên 39°C hoặc sốt không giảm sau khi dùng thuốc.
• Co giật, tím tái, khó thở hoặc li bì, khó đánh thức.
• Sưng phù mặt, môi, họng hoặc nổi mề đay toàn thân.
• Trẻ quấy khóc liên tục trên 3 giờ trong vòng 2 ngày sau tiêm.

Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, hãy đưa người tiêm đến bệnh viện hoặc liên hệ bác sĩ ngay lập tức.

Lưu ý trước và sau khi tiêm vắc xin sởi – quai bị - rubella

Những lưu ý quan trọng trước khi tiêm

Để đảm bảo an toàn, khách hàng cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ khám sàng lọc:

• Đối tượng hoãn tiêm: Người đang sốt cao hoặc mắc bệnh cấp tính nặng; người suy giảm miễn dịch nặng; người vừa nhận các chế phẩm máu hoặc globulin miễn dịch (cần lùi lại 3 - 11 tháng tùy loại).
• Tiền sử dị ứng: Thông báo đầy đủ nếu có dị ứng nặng (phản vệ) với Neomycin hoặc Gelatin.
• Xác nhận tình trạng thai sản: Phụ nữ mang thai là đối tượng chống chỉ định tuyệt đối.
• Tại Long Châu, khách hàng nữ từ 15 tuổi trở lên cần ký cam kết chắc chắn không mang thai tại thời điểm tiêm.

Những lưu ý quan trọng sau khi tiêm

Quá trình theo dõi sau tiêm là giai đoạn then chốt để đảm bảo an toàn:

• Theo dõi tại chỗ: Bắt buộc ở lại điểm tiêm chủng ít nhất 30 phút để nhân viên y tế kịp thời xử trí nếu có phản ứng phản vệ tức thì.
• Vận động: Không vận động mạnh, chơi thể thao cường độ cao hoặc lao động nặng trong 1 - 2 ngày đầu.
• Kế hoạch mang thai: Phụ nữ cần thực hiện các biện pháp tránh thai ít nhất 1 tháng sau khi tiêm vắc xin (theo CDC/WHO).
• Khoảng cách giữa các vắc xin: Phải bảo đảm khoảng cách tối thiểu là 28 ngày (4 tuần) nếu cần tiêm thêm các loại vắc xin sống giảm độc lực khác.

Đừng để nỗi lo về các phản ứng sau tiêm vắc xin sởi - quai bị - rubella làm bạn chần chừ, bởi đó thực chất là dấu hiệu tích cực cho thấy hệ miễn dịch đang chủ động xây dựng "hàng rào" bảo vệ cơ thể. Lợi ích của việc tiêm chủng trong việc ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm vượt xa những triệu chứng nhẹ tạm thời và đã được y học chứng minh qua nhiều thập kỷ.

Nếu bạn đang phân vân tìm kiếm một nơi tiêm ngừa an toàn, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng Long Châu chính là địa chỉ uy tín để bạn trao trọn niềm tin. Với nguồn vắc xin chất lượng, chính hãng (MMR II, Priorix, ProQuad) cùng đội ngũ nhân viên y tế chuyên môn cao và giàu kinh nghiệm, Long Châu cam kết mang đến dịch vụ tiêm chủng tận tâm, đảm bảo sự an tâm tuyệt đối cho sức khỏe của bạn và gia đình.

Xem thêm: 

• Những lưu ý khi tiêm sởi quai bị rubella phụ huynh cần biết

• Bé bị phát ban sau khi tiêm phòng sởi có nguy hiểm không?

• Vắc xin sởi MVVAC: Chỉ định, liều dùng, tác dụng