Phản ứng sau khi tiêm vắc xin và những điều cần biết

Việc tiêm vắc xin không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng, ngăn ngừa sự lây lan của dịch bệnh. Tuy nhiên, sau khi tiêm, một số người có thể gặp phải các phản ứng khác nhau, từ nhẹ như sốt, đau tại chỗ tiêm đến các phản ứng nghiêm trọng hơn như sốc phản vệ. Do đó, hiểu rõ về phản ứng sau khi tiêm vắc xin và cách xử trí phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo an toàn.

Phản ứng sau khi tiêm vắc xin là gì?

Phản ứng sau khi tiêm vắc xin là những biểu hiện mà cơ thể có thể gặp phải sau khi tiêm chủng. Những phản ứng này có thể là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch đang đáp ứng với vắc xin. Theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế, phản ứng sau tiêm chủng được chia thành 2 nhóm:

Phản ứng thông thường

Nhẹ, tự khỏi, gồm tại chỗ (đau, sưng, đỏ) và toàn thân (sốt nhẹ < 38.5°C, đau khớp, viêm hạch bạch huyết...).

• Đau, sưng, đỏ tại vị trí tiêm hoặc vết tiêm bị bầm tím: Đây là phản ứng phổ biến nhất, thường xuất hiện trong vòng vài giờ sau tiêm và tự khỏi sau 1 - 3 ngày.
• Nổi cục cứng nhỏ tại vị trí tiêm: Đây thường là phản ứng tích tụ tá chất (như muối nhôm) hoặc phản ứng u hạt lành tính của cơ thể, thường tự tan sau vài tuần đến vài tháng và không gây nguy hiểm.
• Ngứa tại chỗ tiêm: Một số người có thể cảm thấy ngứa nhẹ do phản ứng viêm tại chỗ, tuy nhiên đây không phải là dấu hiệu nguy hiểm.

• Sốt: Là dấu hiệu hệ miễn dịch đang đáp ứng với vắc xin. Thường gặp là sốt nhẹ đến vừa (37,5°C - dưới 38,5°C). Một số trường hợp có thể sốt cao từ 38,5°C đến dưới 39°C trong 1 - 2 ngày đầu nhưng vẫn đáp ứng tốt với thuốc hạ sốt và sẽ tự khỏi. (Lưu ý: Nếu sốt từ 39°C trở lên hoặc dùng thuốc không hạ, cần đưa đến cơ sở y tế).
• Mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn: Đây là phản ứng tạm thời do hệ miễn dịch đang hoạt động để tạo kháng thể.
• Đau cơ, đau khớp: Một số người có thể cảm thấy đau nhức toàn thân nhưng thường không kéo dài quá 2 - 3 ngày.
• Rối loạn tiêu hóa: Một số trường hợp ghi nhận tình trạng tiêu chảy nhẹ hoặc đau bụng thoáng qua sau tiêm.

Phản ứng tai biến nặng sau tiêm chủng

Một số dấu hiệu nguy hiểm sau tiêm phòng​ thường rất hiếm gặp nhưng cần được xử trí kịp thời. Bao gồm:

• Sốt cao (≥ 39°C) kéo dài: Nếu sốt cao kèm theo co giật hoặc lừ đừ, cần đến cơ sở y tế ngay.
• Phản ứng dị ứng và phản vệ: Thường xảy ra sớm trong 30 phút đầu sau tiêm, nhưng vẫn có thể xuất hiện muộn hơn trong vài giờ đầu tại nhà.

Hãy đưa người tiêm đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sớm sau (không đợi đến khi tụt huyết áp mới đi cấp cứu):

• Da và niêm mạc: Nổi mày đay, ngứa hoặc phát ban mọc nhanh; sưng môi, mắt, mặt.
• Hô hấp: Cảm giác nghẹn họng, khàn tiếng, ho liên tục, thở rít hoặc khó thở.
• Tiêu hóa: Đau bụng quặn từng cơn, buồn nôn hoặc nôn mửa.
• Toàn thân: Chóng mặt, mệt lả, vã mồ hôi, chân tay lạnh.

Một số biện pháp giảm nhẹ phản ứng sau khi tiêm vắc xin

Tùy vào mức độ phản ứng mà sẽ có những cách xử lý phù hợp.

Xử trí phản ứng mức độ nhẹ

Thông thường các phản ứng mức độ nhẹ sẽ tự khỏi sau vài ngày. Dưới đây là những điều cần biết sau khi tiêm chủng để cải thiện sức khỏe nhanh hơn:

• Nếu sốt nhẹ: Uống nhiều nước, nghỉ ngơi và có thể sử dụng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ. Sử dụng thuốc hạ sốt Paracetamol đúng liều lượng theo cân nặng (10 - 15mg/kg/lần cách mỗi 4 - 6 tiếng), tuyệt đối không tự ý sử dụng Aspirin hoặc các thuốc giảm đau hạ sốt nhóm NSAID khác khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Đau và sưng tại chỗ tiêm: Có thể chườm lạnh trong 24 giờ đầu để giảm sưng và đau. Có thể lấy đá sạch bọc khăn sạch, chườm xung quanh chỗ tiêm (tránh vị trí tiêm), mỗi vị trí chườm từ 5 - 10 giây, tối đa trong vòng 10 phút, nếu còn đau - sưng chỗ tiêm thì khoảng 2 - 3 tiếng sau có thể chườm lại. Không đắp bất kỳ thứ gì lên vị trí tiêm (như chanh, khoai tây, lá cây...).
• Mệt mỏi, đau nhức cơ thể: Nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng để giúp cơ thể hồi phục nhanh hơn.
• Tránh hoạt động mạnh: Hạn chế tập luyện cường độ cao trong 48 giờ đầu sau tiêm.

Các trường hợp cần đến cơ sở y tế

Cần đến cơ sở y tế ngay khi cơ thể xuất hiện những triệu chứng sau:

• Sốt cao kéo dài trên 48 giờ hoặc không đáp ứng với thuốc hạ sốt;
• Xuất hiện khó thở, tím tái, sưng môi, phát ban toàn thân;
• Co giật, mất ý thức, rối loạn tri giác;
• Đau tức ngực, nhịp tim nhanh bất thường.

Những điều cần lưu ý sau khi tiêm vắc xin

Theo dõi sau tiêm

• Ở lại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng tức thì.
• Tiếp tục theo dõi tại nhà trong 48 giờ đầu, đặc biệt đối với trẻ em và người có tiền sử dị ứng.

Chế độ ăn uống và sinh hoạt

• Uống đủ nước, bổ sung thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất để tăng cường hệ miễn dịch.
• Kiêng rượu bia và chất kích thích: Trong 48 giờ đầu sau tiêm, không nên uống rượu bia vì đồ uống cồn có thể làm lu mờ hoặc khiến các phản ứng sau tiêm (như đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn) trở nên nghiêm trọng hơn, gây khó khăn cho việc theo dõi sức khỏe.

Đối tượng cần đặc biệt lưu ý

• Phụ nữ mang thai: Một số loại vắc xin không khuyến cáo cho thai phụ, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tiêm.
• Người có bệnh lý nền: Nhóm này có nguy cơ phản ứng mạnh hơn, do đó cần giám sát chặt chẽ sau tiêm.
• Người có tiền sử dị ứng nặng (phản vệ) với thuốc, thức ăn hoặc lần tiêm vắc xin trước đó.

Phản ứng sau khi tiêm vắc xin là điều bình thường và thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, việc nhận biết sớm các phản ứng nghiêm trọng và xử trí đúng cách sẽ giúp đảm bảo an toàn sau tiêm. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy liên hệ ngay với bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được hỗ trợ kịp thời.

Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cung cấp dịch vụ tiêm chủng vắc xin theo quy trình nghiêm ngặt, tuân thủ đầy đủ các quy định của Bộ Y tế. Với hệ thống cơ sở vật chất hiện đại, trung tâm đảm bảo an toàn tối đa và hỗ trợ theo dõi sức khỏe sau tiêm một cách hiệu quả. Để tiết kiệm thời gian khi làm thủ tục tại trung tâm và nhận thêm nhiều ưu đãi hấp dẫn, quý khách hãy đăng ký thông tin ngay hôm nay!

Xem thêm

• Triệu chứng sau khi tiêm vắc xin và những điều cần biết
• Phản ứng sau tiêm vắc xin phế cầu Synflorix và biện pháp xử lý