Người lớn có cần tiêm bại liệt không? Khi nào cần tiêm và ai không nên tiêm

Bại liệt từng là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây liệt vĩnh viễn cho hàng nghìn trẻ em trên toàn cầu. Dù Việt Nam đã thanh toán bệnh này từ nhiều năm trước, nguy cơ vẫn còn khi virus tiếp tục lưu hành tại một số quốc gia. Việc hiểu đúng vai trò của vắc xin bại liệt giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe và cộng đồng.

Người lớn có cần tiêm bại liệt không?

Đây là câu hỏi trung tâm mà nhiều người tìm kiếm. Để trả lời chính xác, cần nhìn vào thực trạng tiêm chủng tại Việt Nam và cơ chế miễn dịch của vắc xin bại liệt.

Thực trạng tiêm bại liệt tại Việt Nam

Tại Việt Nam, phần lớn người trưởng thành hiện nay đã được uống hoặc tiêm vắc xin bại liệt từ khi còn nhỏ thông qua Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia. Nhờ tỷ lệ bao phủ cao, bệnh bại liệt đã được kiểm soát hiệu quả và không còn lưu hành trong cộng đồng.

Theo các khuyến cáo hiện hành, không có chỉ định tiêm bại liệt thường quy cho người trên 13 tuổi nếu đã được tiêm chủng đầy đủ từ nhỏ. Đây là lý do vì sao đa số người lớn không cần tiêm nhắc lại trong sinh hoạt hằng ngày.

Vì sao không cần tiêm nhắc lại đại trà?

Miễn dịch tạo ra từ vắc xin bại liệt được đánh giá là có độ bền cao. Khi đã hoàn thành đủ liều trong thời thơ ấu, cơ thể vẫn duy trì khả năng bảo vệ trước virus trong thời gian dài. Bên cạnh đó, miễn dịch cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn virus lây lan.

Do đó, với người trưởng thành khỏe mạnh, không thuộc nhóm nguy cơ cao, việc tiêm nhắc lại bại liệt thường không cần thiết.

Những trường hợp người lớn cần cân nhắc tiêm bại liệt

Dù không tiêm đại trà, vẫn có những tình huống mà người lớn cần được đánh giá nguy cơ và cân nhắc tiêm vắc xin bại liệt bất hoạt.

Các nhóm nguy cơ cao tiếp xúc với virus bại liệt

Trong một số trường hợp cụ thể, người lớn có cần tiêm bại liệt không sẽ phụ thuộc vào nguy cơ phơi nhiễm thực tế. Các nhóm có nguy cơ cao bao gồm:

• Người đi du lịch, công tác hoặc sinh sống tại các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ vẫn còn lưu hành virus bại liệt.
• Nhân viên phòng thí nghiệm làm việc với mẫu bệnh phẩm có khả năng chứa virus bại liệt.
• Nhân viên y tế trực tiếp chăm sóc hoặc điều trị bệnh nhân mắc bại liệt.

Những nhóm này có nguy cơ tiếp xúc với virus cao hơn người bình thường, vì vậy có thể được chỉ định tiêm vắc xin bại liệt bất hoạt để phòng bệnh.

Vai trò của bác sĩ và cơ quan dịch tễ

Việc tiêm bại liệt cho người lớn trong các trường hợp trên không nên thực hiện tùy ý. Bác sĩ và cơ quan dịch tễ sẽ đánh giá nguy cơ phơi nhiễm, tình trạng miễn dịch và điều kiện sức khỏe cụ thể trước khi đưa ra chỉ định tiêm phù hợp.

Khuyến cáo tiêm bại liệt cho người lớn theo hướng dẫn quốc tế

Bên cạnh khuyến cáo trong nước, nhiều người cũng quan tâm đến hướng dẫn từ các tổ chức y tế quốc tế khi tìm hiểu người lớn có cần tiêm bại liệt không.

Người đã tiêm đầy đủ từ nhỏ

Theo khuyến cáo từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, người lớn đã hoàn thành đầy đủ lịch tiêm bại liệt từ nhỏ nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao có thể được tiêm một liều nhắc lại vắc xin bại liệt bất hoạt trong suốt cuộc đời.

Liều nhắc này nhằm tăng cường bảo vệ trong những tình huống có nguy cơ phơi nhiễm cao, chẳng hạn khi đến vùng đang lưu hành virus.

Người chưa tiêm hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng

Với người lớn chưa từng tiêm hoặc không chắc chắn về tình trạng tiêm chủng, có thể được chỉ định hoàn thành đủ ba liều vắc xin bại liệt bất hoạt, theo lịch tiêm giãn cách phù hợp. Việc tiêm cần được thực hiện dưới sự tư vấn và theo dõi của nhân viên y tế.

Lưu ý trước khi tiêm

Trước khi quyết định tiêm, người lớn nên trao đổi kỹ với bác sĩ để được đánh giá toàn diện về lợi ích và nguy cơ. Không nên tự ý tiêm khi chưa có chỉ định y tế rõ ràng.

Ai không nên tiêm hoặc cần hoãn tiêm bại liệt?

Không phải tất cả người lớn thuộc nhóm nguy cơ đều có thể tiêm vắc xin bại liệt ngay. Một số trường hợp cần được lưu ý đặc biệt.

Các trường hợp không nên tiêm

Một số người không nên tiêm vắc xin bại liệt, bao gồm những người từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng với liều vắc xin bại liệt trước đó hoặc dị ứng nặng với các thành phần của vắc xin như neomycin, polymyxin B hoặc streptomycin.

Các trường hợp cần hoãn tiêm

Người đang mắc bệnh cấp tính hoặc sốt cao nên hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định hoàn toàn. Tiêm chủng khi cơ thể khỏe mạnh giúp giảm nguy cơ gặp phản ứng không mong muốn sau tiêm.

Chi phí và địa điểm tiêm bại liệt cho người trưởng thành

Bên cạnh thắc mắc người lớn có cần tiêm bại liệt không, nhiều người cũng quan tâm đến việc tiêm ở đâu và chi phí ra sao.

Vắc xin bại liệt trong chương trình tiêm chủng mở rộng

Trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, vắc xin bại liệt uống và vắc xin bại liệt tiêm được triển khai chủ yếu cho trẻ em. Các loại vắc xin này không được sử dụng thường quy cho người lớn.

Tiêm chủng dịch vụ cho người lớn

Trong tiêm chủng dịch vụ, các vắc xin phối hợp có thành phần phòng bại liệt thường áp dụng cho trẻ nhỏ. Với người đến độ tuổi thiếu niên, có thể được chỉ định tiêm một số loại vắc xin phối hợp phù hợp theo đánh giá của bác sĩ.

Chi phí tiêm vắc xin bại liệt có thể thay đổi tùy loại vắc xin, cơ sở tiêm chủng và thời điểm tiêm. Người dân nên tham khảo thông tin cụ thể tại các đơn vị tiêm chủng uy tín.

Hiện nay, Trung tâm Tiêm chủng Long Châu là một trong những địa chỉ cung cấp dịch vụ tiêm chủng với quy trình sàng lọc trước tiêm và theo dõi sau tiêm theo quy định y tế, giúp người dân chủ động khi có nhu cầu tiêm phòng.

Nhìn chung, câu trả lời cho thắc mắc người lớn có cần tiêm bại liệt không là đa số người trưởng thành không cần tiêm nhắc lại nếu đã được tiêm đầy đủ từ nhỏ. Tuy nhiên, những người chưa hoàn tất lịch tiêm hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn có thể cần tiêm bổ sung để phòng bệnh. Quyết định tiêm nên dựa trên tư vấn của bác sĩ và hướng dẫn dịch tễ cụ thể.