HBA1C là gì? Một số điều bạn cần biết về xét nghiệm HBA1C

Số lượng người mắc bệnh đái tháo đường đang có xu hướng tăng nhanh trên toàn cầu, bao gồm cả tại Việt Nam, đặt ra thách thức lớn cho hệ thống y tế. Trong bối cảnh này, xét nghiệm HbA1c được xem là công cụ thiết yếu giúp theo dõi mức độ kiểm soát đường huyết một cách ổn định và lâu dài. Hãy cùng bài viết dưới đây tìm hiểu rõ hơn về xét nghiệm HbA1c nhé!

HbA1c là gì? 

Chỉ số HbA1c (viết tắt của Hemoglobin A1c) là một thông số xét nghiệm quan trọng dùng để đánh giá mức đường huyết trung bình của một người trong khoảng 2 - 3 tháng gần nhất. Đây là một chỉ số được sử dụng phổ biến trong chẩn đoán và theo dõi điều trị bệnh đái tháo đường. Cơ chế của xét nghiệm HbA1c dựa trên quá trình glucose trong máu liên kết với hemoglobin, một loại protein có trong hồng cầu. Khi nồng độ đường huyết tăng cao, hiện tượng glycosyl hóa diễn ra mạnh mẽ hơn, dẫn đến chỉ số HbA1c tăng lên. Giá trị này phản ánh trực tiếp mức độ kiểm soát đường huyết và có liên quan đến nguy cơ mắc các biến chứng mạn tính. 

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) giá trị HbA1c dưới 5,7% được coi là bình thường, từ 5,7% đến dưới 6,5% là tiền đái tháo đường và từ 6,5% trở lên là ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường. So với xét nghiệm đường huyết lúc đói, HbA1c có nhiều ưu điểm vượt trội hơn như không cần nhịn ăn trước khi lấy mẫu và cho kết quả phản ánh chính xác hơn mức kiểm soát đường huyết lâu dài, nhờ đó hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị hiệu quả hơn.

Tại sao xét nghiệm HbA1c lại quan trọng trong quản lý bệnh tiểu đường?

Xét nghiệm HbA1c đóng vai trò then chốt trong việc quản lý bệnh tiểu đường nhờ khả năng phản ánh mức đường huyết trung bình trong thời gian dài. Tầm quan trọng của xét nghiệm HbA1c thể hiện qua các yếu tố sau:

• Đánh giá hiệu quả điều trị: HbA1c giúp bác sĩ biết được bệnh nhân đã kiểm soát đường huyết tốt hay chưa trong vòng 2 - 3 tháng gần nhất, từ đó điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.
• Hỗ trợ chẩn đoán: Đây là một trong những tiêu chuẩn chẩn đoán chính thức bệnh đái tháo đường và tiền đái tháo đường, được khuyến cáo bởi nhiều tổ chức y khoa quốc tế như ADA và WHO.
• Dự đoán nguy cơ biến chứng: Chỉ số HbA1c cao kéo dài làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu, thận, mắt và thần kinh. Do đó, kiểm soát tốt chỉ số này giúp phòng ngừa biến chứng mạn tính.
• Thuận tiện cho bệnh nhân: Người bệnh không cần nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm, cho kết quả ổn định và ít bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tạm thời như stress hay bữa ăn gần nhất.

Những đối tượng nên xét nghiệm HbA1c 

Xét nghiệm HbA1c không chỉ dành riêng cho người đã mắc bệnh đái tháo đường mà còn có giá trị trong tầm soát và phát hiện sớm ở các nhóm nguy cơ cao. Dưới đây là những đối tượng nên thực hiện xét nghiệm HbA1c định kỳ như:

• Người đã được chẩn đoán đái tháo đường: Đây là nhóm cần xét nghiệm HbA1c định kỳ mỗi 3 - 6 tháng để theo dõi hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ điều trị nếu cần.
• Người có yếu tố nguy cơ cao: Bao gồm người thừa cân, béo phì, ít vận động, người có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc từng bị tăng đường huyết.
• Phụ nữ mang thai có tiền sử đái tháo đường thai kỳ: Sau khi sinh, người bệnh nên xét nghiệm HbA1c để tầm soát nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường type 2.
• Người trên 45 tuổi: Dù không có triệu chứng nhưng nhóm tuổi này nên tầm soát HbA1c định kỳ mỗi vài năm một lần.
• Người có bệnh lý tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa: Nhóm này có nguy cơ cao mắc đái tháo đường và nên được theo dõi HbA1c thường xuyên.

Cách cải thiện và duy trì chỉ số HbA1c ở mức an toàn

Việc duy trì chỉ số HbA1c trong giới hạn cho phép là mục tiêu quan trọng trong điều trị và kiểm soát bệnh đái tháo đường. Một chiến lược toàn diện bao gồm nhiều yếu tố phối hợp sẽ giúp người bệnh giữ được mức HbA1c ổn định, từ đó làm giảm nguy cơ biến chứng. Dưới đây là các biện pháp cụ thể mà bạn có thể tham khảo như:

Thiết lập chế độ ăn uống khoa học, lành mạnh

Chế độ dinh dưỡng hợp lý là yếu tố quan trọng giúp kiểm soát đường huyết và duy trì chỉ số HbA1c ở mức ổn định. Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây ít đường. Đồng thời, cần hạn chế tinh bột tinh chế, thức ăn nhanh, đồ ngọt và chất béo bão hòa. Việc chia nhỏ bữa ăn trong ngày và kiểm soát khẩu phần, đặc biệt là lượng carbohydrate sẽ giúp tránh tình trạng tăng đường huyết sau ăn.

Duy trì vận động thể chất thường xuyên

Duy trì hoạt động thể chất đều đặn là biện pháp quan trọng giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ giảm đường huyết hiệu quả. Người bệnh nên tập luyện ít nhất 150 phút mỗi tuần với các hình thức như đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe hoặc aerobic. Ngoài ra, cần kết hợp các bài tập tăng sức bền từ 2 -3 lần mỗi tuần nhằm tăng khối cơ và cải thiện quá trình chuyển hóa glucose. Trước khi tập, người bệnh nên khởi động kỹ và chú ý theo dõi đường huyết để đảm bảo an toàn.

Tuân thủ điều trị và theo dõi bệnh định kỳ

Tuân thủ điều trị và theo dõi định kỳ là yếu tố then chốt giúp kiểm soát hiệu quả chỉ số HbA1c. Người bệnh cần dùng thuốc hạ đường huyết đúng liều, đúng thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ và tuyệt đối không tự ý điều chỉnh. Việc tái khám đúng lịch và thực hiện xét nghiệm HbA1c định kỳ giúp đánh giá kết quả điều trị chính xác hơn. Bên cạnh đó, người bệnh nên sử dụng máy đo đường huyết tại nhà để hỗ trợ theo dõi thường xuyên và kịp thời phát hiện các bất thường.

Quản lý stress và duy trì giấc ngủ chất lượng

Quản lý stress hiệu quả và duy trì giấc ngủ chất lượng là hai yếu tố quan trọng giúp ổn định đường huyết và cải thiện chỉ số HbA1c. Người bệnh nên áp dụng các phương pháp thư giãn như thiền, yoga hoặc hít thở sâu để giảm căng thẳng. Đồng thời, cần đảm bảo ngủ đủ từ 7 - 8 giờ mỗi đêm, tránh thức khuya hoặc rối loạn giấc ngủ kéo dài. Việc kết hợp chăm sóc tinh thần và giấc ngủ đúng cách sẽ hỗ trợ kiểm soát bệnh tốt hơn và phòng ngừa biến chứng lâu dài.

Hy vọng những thông tin trong bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về xét nghiệm HbA1c là gì và vai trò quan trọng của loại xét nghiệm này trong kiểm soát bệnh đái tháo đường. Nắm vững ý nghĩa của chỉ số HbA1c giúp người bệnh chủ động hơn trong việc điều chỉnh lối sống và tuân thủ điều trị, từ đó giảm thiểu nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Việc xét nghiệm HbA1c định kỳ kết hợp với các biện pháp quản lý phù hợp chính là nền tảng vững chắc cho một cuộc sống khỏe mạnh và ổn định lâu dài.