Tiền tiểu đường là gì? Dấu hiệu, nguy cơ và cách đảo ngược bệnh hiệu quả

Tiền tiểu đường (Prediabetes) hay còn gọi là tiền đái tháo đường là một giai đoạn trung gian của tình trạng rối loạn đường huyết. Ở người mắc tiền tiểu đường, khả năng điều chỉnh lượng đường ổn định trong máu bị rối loạn. Chỉ số đường huyết của họ cao hơn mức bình thường nhưng chưa đủ cao để được phân loại là đái tháo đường. Mức đường huyết khỏe mạnh thường nằm trong khoảng 70 - 99 mg/dL, trong khi người tiền tiểu đường thường có mức đường huyết lúc đói từ 100 đến 125 mg/dL.

Những dấu hiệu và triệu chứng của tiền tiểu đường

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc nhận biết sớm bệnh tiền tiểu đường là nó thường không có triệu chứng rõ ràng. Ước tính có hơn 80% người mắc tiền tiểu đường không biết mình đang bị bệnh. Tuy nhiên, có một vài dấu hiệu lâm sàng mà bạn cần chú ý:

• Dấu gai đen: Da bị sậm màu, dày lên và mịn như nhung ở các vùng nếp gấp như cổ, nách hoặc bẹn. Đây là dấu hiệu cảnh báo tình trạng đề kháng insulin, béo phì, tiền tiểu đường hoặc đái tháo đường tuýp 2.
• Mụn thịt: Sự xuất hiện của các mụn thịt nhỏ trên da.
• Thay đổi ở mắt: Có thể bắt đầu xuất hiện những thay đổi sớm dẫn đến bệnh võng mạc.

Nếu tình trạng đã tiến triển sang đái tháo đường tuýp 2, các triệu chứng cổ điển có thể xuất hiện như khát nước nhiều, đi tiểu thường xuyên, nhanh đói, mệt mỏi, mờ mắt hoặc các vết thương chậm lành.

Tác động của tiền tiểu đường đối với sức khỏe 

Tiền tiểu đường là một tình trạng bệnh lý đòi hỏi sự can thiệp sớm. Ngay cả khi chưa trở thành tiểu đường thực thụ, mức đường huyết cao kéo dài đã bắt đầu gây ra những tổn thương âm thầm cho cơ thể. Tình trạng này phản ánh sự suy giảm chức năng của các tế bào beta tuyến tụy và tình trạng kháng insulin của các mô. Nếu không được kiểm soát, tiền tiểu đường không chỉ dẫn đến đái tháo đường mà còn làm tăng đáng kể gánh nặng cho hệ thống tim mạch và thận.

Biến chứng có thể gặp khi mắc tiền tiểu đường

Các nguồn tin y khoa khẳng định rằng những tổn thương dài hạn đối với tim, mạch máu và thận có thể đã bắt đầu ngay từ giai đoạn tiền tiểu đường. Các biến chứng tiềm ẩn khi mắc bệnh bao gồm:

• Bệnh tim mạch: Tăng nguy cơ đau ngực, nhồi máu cơ tim gồm cả nhồi máu cơ tim thầm lặng và đột quỵ.
• Bệnh thận: Suy giảm chức năng thận sớm.
• Tổn thương thần kinh: Đặc biệt là các sợi thần kinh nhỏ, gây đau, tê hoặc ngứa ran ở tay chân.
• Tổn thương mắt: Nguy cơ mất thị lực do tổn thương mạch máu võng mạc.
• Gan nhiễm mỡ: Liên quan mật thiết đến rối loạn chuyển hóa khác như rối loạn mỡ máu, tăng tích tụ máu trong gan.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ là cách duy nhất để phát hiện tiền tiểu đường vì bệnh thường "âm thầm". Bạn nên khám với bác sĩ nếu:

• Bạn lo lắng về nguy cơ mắc đái tháo đường của mình.
• Bạn nhận thấy bất kỳ triệu chứng nào của đái tháo đường tuýp 2 như ăn nhiều, khát nước, tiểu nhiều, gầy nhiều.
• Bạn thuộc nhóm đối tượng có nguy cơ cao như thừa cân, trên 35 tuổi, gia đình có người bị tiểu đường,...

Nguyên nhân chính xác của tiền tiểu đường vẫn đang được nghiên cứu, nhưng yếu tố di truyền và lối sống đóng vai trò quan trọng trong cơ chế sinh bệnh. Cơ chế cốt lõi gây nên bệnh lý này là tình trạng kháng insulin.

• Đề kháng insulin: Bình thường, insulin giúp đường đi vào tế bào để tạo năng lượng. Ở người tiền tiểu đường, các tế bào không còn phản ứng tốt với insulin, khiến tuyến tụy phải sản xuất nhiều insulin hơn để bù đắp.
• Sự suy kiệt của tuyến tụy: Theo thời gian, tuyến tụy không thể duy trì việc sản xuất lượng lớn insulin mãi, dẫn đến đường tích tụ trong máu thay vì đi vào tế bào.

Những ai có nguy cơ mắc phải tiền tiểu đường?

Bất kỳ ai cũng có thể bị tiền tiểu đường, nhưng nguy cơ sẽ cao hơn ở những đối tượng sau:

• Người thừa cân hoặc béo phì (chỉ số BMI > 25, hoặc > 23 đối với người gốc Á).
• Người từ 35 - 45 tuổi trở lên.
• Người có cha mẹ hoặc anh chị em mắc đái tháo đường tuýp 2.
• Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ hoặc mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
• Người có các đặc điểm sắc tộc nhất định như người gốc Phi, gốc Tây Ban Nha, người Mỹ bản địa hoặc người gốc Á.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải tiền tiểu đường

Ngoài các yếu tố không thể thay đổi như di truyền, các yếu tố sau sẽ làm tăng nguy cơ:

• Kích thước vòng eo lớn: Nam giới có vòng eo trên 101 cm và nữ giới trên 89 cm.
• Chế độ ăn uống: Tiêu thụ nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và đồ uống có đường.
• Rối loạn giấc ngủ: Chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn gây đau đầu, buồn ngủ quá mức ban ngày, mất ngủ, ngủ không sâu giấc vào ban đêm,...
• Hút thuốc lá: Hút thuốc lá làm tăng tình trạng kháng insulin.
• Các tình trạng đi kèm: Huyết áp cao, mức cholesterol HDL "tốt" thấp và triglycerides cao trong máu.
• Lối sống tĩnh tại, ít tham gia các hoạt động thể lực.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán tiền tiểu đường

Bác sĩ sử dụng các xét nghiệm máu sau để chẩn đoán tiền tiểu đường:

• Xét nghiệm HbA1C: Đo mức đường huyết trung bình trong 2-3 tháng qua. Ngưỡng tiền tiểu đường được xác định khi HbA1C ở mức 5,7% đến 6,4%.
• Xét nghiệm đường huyết lúc đói (FPG): Đo lượng đường trong máu sau khi nhịn ăn ít nhất 8 tiếng và ngưỡng tiền tiểu đường là 100 - 125 mg/dL theo ADA.
• Xét nghiệm dung nạp glucose đường uống (OGTT): Đo lượng đường trong máu tại thời điểm 2 giờ sau khi uống một lượng đường tiêu chuẩn. Ngưỡng tiền tiểu đường là 140 - 199 mg/dL.

Bác sĩ thường yêu cầu xét nghiệm lại lần thứ hai vào một thời điểm khác để xác nhận kết quả chẩn đoán.

Phương pháp điều trị tiền tiểu đường

Nội khoa

Tiền tiểu đường thường được điều trị chính bằng cách thay đổi lối sống (ăn kiêng, tập luyện). Thuốc (thường là Metformin) chỉ được chỉ định khi thay đổi lối sống không hiệu quả sau 3 - 6 tháng hoặc người bệnh có nguy cơ cao tiến triển thành tiểu đường (BMI ≥ 25, HbA1c 6.0 - 6.4%, tuổi < 60, hoặc tiền sử tiểu đường thai kỳ). Các trường hợp cụ thể cần điều trị tiền tiểu đường bằng thuốc:

• Khi điều chỉnh không hiệu quả sau khi điều chỉnh lối sống: Sau 3 tháng áp dụng chế độ ăn và tập luyện mà chỉ số không giảm xuống dưới hoặc nồng độ glucose máu vẫn có xu hướng tăng.
• Nguy cơ cao tiến triển: Người dưới 60 tuổi có chỉ số HbA1c cao (gần ngưỡng), người có chỉ số BMI > 25 hoặc béo phì (đặc biệt béo bụng), phụ nữ có tiền sử mắc tiểu đường thai kỳ.

Ngoại khoa

Đối với những người béo phì nghiêm trọng (BMI rất cao), phẫu thuật thu nhỏ dạ dày có thể được cân nhắc. Các nghiên cứu cho thấy phẫu thuật này giúp giảm cân bền vững và giúp người có rối loạn dung nạp glucose trở về mức đường huyết bình thường.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của tiền tiểu đường

Một số thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của bệnh như:

Chế độ sinh hoạt:

• Vận động: Đạt ít nhất 150 phút thể dục cường độ trung bình mỗi tuần (như đi bộ nhanh).
• Giảm cân: Chỉ cần giảm 5% đến 10% trọng lượng cơ thể cũng có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong việc cải thiện chỉ số HbA1C.
• Ngủ đủ giấc: Đảm bảo ngủ từ 7 - 8 tiếng mỗi đêm để tránh cảm giác thèm đồ ngọt.

Chế độ dinh dưỡng:

• Chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị chế độ ăn Địa Trung Hải là tiêu chuẩn vàng giúp điều chỉnh các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể.
• Quy tắc đĩa ăn: 50% là rau không tinh bột, 25% là carbohydrate lành mạnh (ngũ cốc nguyên hạt) và 25% là protein nạc.
• Cắt giảm đường: Hạn chế tối đa nước ngọt, bánh kẹo và các thực phẩm chế biến sẵn có "đường ẩn".
• Tăng cường chất xơ: Mục tiêu 25 - 30 gram chất xơ mỗi ngày từ trái cây, rau và ngũ cốc nguyên hạt.
• Chọn chất béo tốt: Ưu tiên chất béo chưa bão hòa từ hạt, cá và dầu thực vật.

Phương pháp phòng ngừa tiền tiểu đường hiệu quả

Phòng ngừa tiền tiểu đường cũng chính là cách để đảo ngược nó. Bạn cần thực hiện đồng bộ các biện pháp như:

• Ăn uống lành mạnh, ưu tiên thực phẩm nguyên bản.
• Duy trì hoạt động thể chất đều đặn mỗi ngày.
• Kiểm soát cân nặng ở mức hợp lý (BMI < 25).
• Bỏ thuốc lá hoàn toàn.
• Kiểm soát huyết áp và cholesterol thường xuyên.