Dị ứng hạt mè: Triệu chứng nhận biết, cách xử trí và phòng ngừa

Hạt mè (vừng) là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn, từ bánh, nước sốt đến dầu ăn. Chính vì xuất hiện phổ biến trong thực phẩm nên người bị dị ứng hạt mè có thể vô tình tiếp xúc mà không nhận ra. Việc nhận biết sớm dấu hiệu dị ứng và chủ động phòng tránh là yếu tố quan trọng giúp hạn chế những phản ứng nguy hiểm.

Dị ứng hạt mè là gì?

Dị ứng hạt mè là phản ứng của hệ miễn dịch với protein có trong mè. Khi cơ thể nhận nhầm protein này là chất có hại, người bệnh có thể bị ngứa, nổi mề đay, sưng môi, khó thở hoặc phản vệ.

Tình trạng này có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn. Người bệnh không chỉ phản ứng với mè nguyên hạt mà còn có thể dị ứng với các sản phẩm như:

• Mè trắng, mè đen hoặc mè rang.
• Tahini, sốt mè, muối mè.
• Dầu mè, đặc biệt là dầu mè chưa tinh luyện.
• Bánh, bánh quy hoặc món ăn có chứa mè.

Dị ứng hạt mè khác với không dung nạp thực phẩm. Dị ứng liên quan đến hệ miễn dịch và có thể gây phản ứng nghiêm trọng, trong khi không dung nạp thường chỉ gây đầy bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy.

Người từng ăn mè bình thường vẫn có thể xuất hiện dị ứng ở lần sau. Tuy nhiên, có người thân bị dị ứng mè không có nghĩa bạn chắc chắn cũng mắc tình trạng này.

Triệu chứng dị ứng hạt mè thường gặp

Triệu chứng của dị ứng hạt mè thường xuất hiện trong vòng vài phút đến vài giờ sau khi ăn hoặc tiếp xúc với thực phẩm chứa mè. Mức độ phản ứng khác nhau ở từng người và có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Biểu hiện trên da là nhóm triệu chứng phổ biến nhất. Người bệnh có thể xuất hiện:

• Nổi mề đay.
• Ngứa da.
• Da đỏ hoặc phát ban.
• Ngứa trong miệng.
• Sưng môi, lưỡi hoặc mí mắt.

Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu ban đầu đôi khi chỉ là quấy khóc, gãi quanh miệng hoặc từ chối ăn sau khi sử dụng thực phẩm có chứa mè.

Ngoài tổn thương ngoài da, dị ứng còn có thể ảnh hưởng đến đường tiêu hóa. Một số triệu chứng thường gặp gồm:

• Đau bụng.
• Buồn nôn.
• Nôn.
• Tiêu chảy.
• Co thắt bụng.

Các biểu hiện này có thể dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường. Tuy nhiên, nếu xuất hiện ngay sau khi ăn thực phẩm chứa mè và đi kèm nổi mề đay hoặc ngứa thì cần nghĩ đến khả năng dị ứng.

Hệ hô hấp cũng có thể bị ảnh hưởng với các triệu chứng như:

• Hắt hơi.
• Nghẹt mũi.
• Ho.
• Khò khè.
• Khó thở.
• Cảm giác nghẹn ở cổ họng.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có thể bị phản vệ. Đây là phản ứng dị ứng toàn thân diễn tiến nhanh và có khả năng đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo phản vệ gồm:

• Khó thở hoặc thở rít.
• Sưng lưỡi hoặc cổ họng.
• Chóng mặt.
• Ngất.
• Mạch nhanh.
• Da tái lạnh.
• Mề đay lan rộng kèm khó thở.

Khi xuất hiện các triệu chứng trên, cần gọi cấp cứu ngay và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế. Không nên chờ triệu chứng tự cải thiện vì phản vệ có thể diễn tiến rất nhanh.

Cần làm gì khi nghi ngờ dị ứng hạt mè?

Khi nghi ngờ dị ứng hạt mè, cần ngừng ăn ngay thực phẩm có liên quan. Không nên tiếp tục ăn thử vì một lượng nhỏ cũng có thể làm phản ứng nặng hơn.

Nếu chỉ ngứa hoặc nổi mề đay nhẹ, người bệnh nên:

• Ngừng sử dụng món ăn nghi ngờ.
• Ghi lại tên món ăn và thành phần.
• Theo dõi triệu chứng.
• Liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Nếu xuất hiện khó thở, khò khè, sưng họng, chóng mặt hoặc ngất, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Trường hợp đã được kê bút tiêm epinephrine, hãy sử dụng đúng hướng dẫn khi có dấu hiệu phản vệ, sau đó vẫn cần được theo dõi y tế.

Không tự mua thuốc điều trị hoặc tự ăn lại mè tại nhà để kiểm tra. Khi đi khám, nên cung cấp tên món ăn, thời điểm ăn, triệu chứng đã gặp, thuốc đã dùng và tiền sử dị ứng để hỗ trợ chẩn đoán.

Dị ứng hạt mè được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Bác sĩ chẩn đoán dị ứng hạt mè dựa trên triệu chứng, loại thực phẩm đã ăn, thời điểm phản ứng và tiền sử dị ứng. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định test lẩy da, xét nghiệm IgE đặc hiệu hoặc thử thách thức ăn đường miệng tại cơ sở y tế.

Người bệnh không nên tự ăn thử mè tại nhà vì có nguy cơ gây phản vệ.

Sau khi được chẩn đoán, biện pháp quan trọng nhất là tránh mè và các sản phẩm chứa mè. Người bệnh cần đọc kỹ thành phần thực phẩm, đặc biệt với:

Khi ăn ngoài, nên hỏi rõ thành phần món ăn và nguy cơ tiếp xúc chéo. Một số mỹ phẩm hoặc sản phẩm chăm sóc cá nhân cũng có thể chứa dầu mè, vì vậy người từng có phản ứng nặng cần kiểm tra kỹ nhãn trước khi sử dụng.

Cách phòng ngừa dị ứng hạt mè tái diễn

Hiện nay chưa có biện pháp giúp phòng ngừa hoàn toàn dị ứng hạt mè. Tuy nhiên, người bệnh có thể giảm nguy cơ xảy ra phản ứng bằng cách chủ động tránh tiếp xúc với dị nguyên.

Một số biện pháp hữu ích gồm:

• Luôn đọc kỹ thành phần trên bao bì thực phẩm.
• Kiểm tra lại thành phần ngay cả với sản phẩm đã từng sử dụng vì công thức có thể thay đổi.
• Thông báo tình trạng dị ứng khi ăn tại nhà hàng hoặc quán ăn.
• Không sử dụng thực phẩm nếu không xác định rõ thành phần.
• Tránh dùng chung dụng cụ chế biến với thực phẩm chứa mè nếu có nguy cơ tiếp xúc chéo.
• Luôn mang theo thuốc cấp cứu nếu đã được bác sĩ hướng dẫn.
• Thông báo cho người thân, giáo viên hoặc người chăm sóc về tình trạng dị ứng để được hỗ trợ khi cần.

Đối với trẻ nhỏ, cha mẹ không nên tự ý loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm khỏi khẩu phần ăn nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc kiêng khem không cần thiết có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và dinh dưỡng của trẻ.

Ngoài ra, người bệnh cũng không nên tự thử ăn lại mè sau một thời gian kiêng vì dị ứng có thể vẫn còn tồn tại. Nếu cần đánh giá lại, việc này phải được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ tại cơ sở y tế.

Dị ứng hạt mè là tình trạng dị ứng thực phẩm có thể gây nhiều mức độ phản ứng khác nhau, từ nổi mề đay, rối loạn tiêu hóa đến phản vệ. Việc nhận biết sớm triệu chứng, tránh thực phẩm chứa mè và xử trí đúng khi có phản ứng sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng. Nếu từng xuất hiện triệu chứng sau khi ăn mè hoặc các sản phẩm từ mè, hãy trao đổi với bác sĩ để được chẩn đoán và xây dựng kế hoạch phòng ngừa phù hợp, thay vì tự thử lại thực phẩm tại nhà.