Tại sao môi bị sưng? Bị sưng môi có nguy hiểm không?

Tình trạng môi bị sưng to, căng đau hoặc kèm theo ngứa, rát khiến nhiều người lo lắng không biết có nguy hiểm hay không. Thực tế, sưng môi có thể chỉ là phản ứng nhẹ của cơ thể, nhưng cũng có thể liên quan đến dị ứng nặng, viêm nhiễm hoặc bệnh lý tiềm ẩn. Việc nhận biết đúng nguyên nhân và các dấu hiệu bất thường sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe và xử lý kịp thời.

Tại sao môi bị sưng?

Sưng môi là biểu hiện thường gặp trong lâm sàng, phản ánh phản ứng viêm, dị ứng hoặc rối loạn tuần hoàn tại vùng mô mềm giàu mạch máu. Tình trạng này có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển dần, mức độ từ nhẹ đến nghiêm trọng, kèm theo các triệu chứng toàn thân hoặc khu trú. Dưới đây là một số nguyên nhân gây ra tình trạng sưng môi:

Dị ứng với yếu tố môi trường

Các tác nhân môi trường như thời tiết lạnh, khô, gió mạnh, tia cực tím hoặc cháy nắng có thể gây kích ứng và phản ứng viêm tại vùng môi. Khi tiếp xúc, hệ miễn dịch giải phóng các chất trung gian gây viêm như histamine, dẫn đến giãn mạch và tăng tính thấm thành mạch, khiến môi sưng, đỏ và khô nứt. Một số người còn kèm theo nổi mề đay, hắt hơi, nghẹt mũi hoặc thở khò khè, đặc biệt ở những người có cơ địa dị ứng.

Dị ứng thuốc và côn trùng

Một số loại thuốc (kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc chống viêm) hoặc nọc độc côn trùng có thể gây phản ứng dị ứng toàn thân. Sưng môi trong trường hợp này thường đi kèm phát ban, ngứa, sưng lưỡi, mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa. Cơ chế chủ yếu là phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch, có thể xuất hiện ngay sau khi tiếp xúc hoặc sau vài giờ.

Sốc phản vệ

Sốc phản vệ là nguyên nhân nguy hiểm nhất gây sưng môi và cần được cấp cứu khẩn cấp. Đây là phản ứng dị ứng cấp tính, diễn tiến nhanh, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan. Ngoài sưng môi và da, người bệnh có thể gặp khó thở, tụt huyết áp, mạch yếu, rối loạn ý thức hoặc đau bụng dữ dội. Nếu không xử trí kịp thời, tình trạng này có thể đe dọa tính mạng.

Dị ứng thực phẩm

Sưng môi là một trong những dấu hiệu sớm của dị ứng thực phẩm. Các thực phẩm thường gặp gồm sữa, trứng, đậu phộng, đậu nành, hải sản có vỏ, cá biển hoặc một số loại trái cây. Phản ứng dị ứng xảy ra khi cơ thể nhận diện protein trong thực phẩm là “dị nguyên”, kích hoạt đáp ứng miễn dịch quá mức. Ngoài sưng môi, người bệnh có thể gặp đau bụng, buồn nôn, nổi mề đay, khó nuốt, sưng lưỡi hoặc chóng mặt, cần được theo dõi sát.

Chấn thương vùng môi

Môi là vùng có nhiều mạch máu nên rất dễ sưng nề sau va chạm, trầy xước hoặc vết cắt. Phản ứng viêm tại chỗ làm tăng lưu lượng máu và dịch mô, gây sưng đau rõ rệt. Đa số trường hợp nhẹ có thể tự hồi phục, tuy nhiên nếu vết thương sâu, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc do động vật cắn, cần thăm khám y tế để xử trí an toàn.

Phù mạch

Phù mạch là tình trạng sưng nhanh dưới da, thường liên quan đến dị ứng hoặc tác dụng phụ của thuốc. Môi là vị trí hay bị ảnh hưởng, ngoài ra còn có lưỡi, mí mắt, tay chân. Phù mạch thường xuất hiện đột ngột, không đau nhưng có thể gây nguy hiểm nếu lan đến đường thở.

Nguyên nhân hiếm gặp

Một số bệnh lý ít gặp như viêm môi u hạt, bệnh Crohn, sarcoidosis hoặc hội chứng Miescher-Melkersson-Rosenthal cũng có thể gây sưng môi kéo dài hoặc tái phát. Những trường hợp này thường kèm theo triệu chứng toàn thân hoặc tổn thương thần kinh, cần được chẩn đoán và theo dõi chuyên khoa.

Môi bị sưng có nguy hiểm không?

Trong đa số trường hợp, sưng môi do chấn thương nhẹ, kích ứng hoặc viêm môi thông thường có thể tự hồi phục sau vài ngày. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc đi kèm các dấu hiệu toàn thân, sưng môi có thể là dấu hiệu cảnh báo rối loạn miễn dịch, nhiễm trùng nặng, thậm chí liên quan đến bệnh lý ác tính như ung thư môi. Một số biến chứng nguy hiểm có thể gặp khi môi bị sưng kéo dài hoặc không được điều trị đúng cách gồm:

• Xuất hiện các vết loét ở môi và vùng da quanh môi, gây đau rát, khó chịu, ảnh hưởng đến ăn uống và giao tiếp.
• Thay đổi màu sắc môi bất thường: Môi sưng đỏ, sau đó nhợt nhạt hoặc sẫm màu, thậm chí chuyển đen; kèm khô môi, nứt nẻ và chảy máu.
• Hình thành các khối u hoặc hạch bất thường trong khoang miệng và vùng cổ, có thể gây đau, nuốt vướng và nghi ngờ tổn thương ác tính.
• Nguy cơ nhiễm trùng lan rộng tại chỗ, đặc biệt ở những người có sức đề kháng kém hoặc bệnh nền mạn tính.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Sưng môi kèm thở khò khè, khó thở hoặc cảm giác nghẹn họng, nghi ngờ phù mạch hay phản ứng dị ứng nặng.
• Môi bị sưng kéo dài trên 7 ngày hoặc tái phát nhiều lần không rõ nguyên nhân.
• Có vết loét quanh môi kèm chảy máu, không lành.
• Sốt cao, đau tăng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng tại vùng môi.

Thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân chính xác, từ đó có hướng điều trị phù hợp và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Cách điều trị

Trong nhiều trường hợp, sưng môi mức độ nhẹ, không kèm đau nhiều hay triệu chứng toàn thân có thể được cải thiện bằng các biện pháp chăm sóc và xử trí ban đầu tại nhà. Mục tiêu của các biện pháp này là giảm viêm, hạn chế phù nề và phòng ngừa nhiễm trùng thứ phát. Dưới đây là những cách khắc phục tình trạng môi sưng tại nhà:

• Vệ sinh môi đúng cách: Làm sạch vùng môi bị sưng bằng nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) thấm vào gạc y tế hoặc bông sạch, lau nhẹ nhàng để loại bỏ vi khuẩn và giảm nguy cơ viêm nhiễm. Tránh chà xát mạnh vì có thể làm tổn thương niêm mạc môi.
• Chườm lạnh giảm phù nề: Chườm lạnh giúp co mạch tạm thời, từ đó giảm sưng và cảm giác khó chịu. Có thể dùng túi chườm lạnh hoặc đá bọc trong khăn sạch, chườm lên môi 5-10 phút, nghỉ 10 phút rồi lặp lại. Không chườm đá trực tiếp lên môi và không chườm quá lâu để tránh bỏng lạnh và rối loạn tuần hoàn tại chỗ.
• Dưỡng và làm dịu môi: Trường hợp sưng môi do cháy nắng hoặc khô môi, có thể thoa gel lô hội (nha đam) trong khoảng 10 phút rồi rửa sạch để làm dịu và hỗ trợ phục hồi mô tổn thương.
• Theo dõi và nghỉ ngơi hợp lý: Uống đủ nước, hạn chế liếm môi, tránh mỹ phẩm hoặc thực phẩm nghi ngờ gây kích ứng trong thời gian môi đang sưng.

Nếu sưng môi kéo dài trên 24 giờ, tăng dần, kèm khó thở, nổi mề đay hoặc đau nhiều, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị chuyên khoa kịp thời.

Môi bị sưng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ những phản ứng sinh lý nhẹ như dị ứng, chấn thương nhỏ cho đến các bệnh lý tiềm ẩn cần được theo dõi sát. Phần lớn các trường hợp sưng môi mức độ nhẹ có thể cải thiện khi được chăm sóc đúng cách tại nhà. Tuy nhiên, nếu tình trạng sưng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường như khó thở, loét môi, chảy máu hay nổi hạch, người bệnh không nên chủ quan mà nên thăm khám sớm tại cơ sở y tế để can thiệp điều trị kịp thời.