Da vàng là dấu hiệu của bệnh gì? Nguyên nhân thường gặp và cách xử trí

Một số thay đổi bất thường về màu da có thể liên quan đến tình trạng sức khỏe. Khi da hoặc củng mạc mắt chuyển sang màu vàng, nhiều người thường nghĩ ngay đến bệnh gan. Tuy nhiên, thực tế có rất nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên hiện tượng này, từ những rối loạn lành tính cho đến các bệnh lý nghiêm trọng cần được điều trị sớm. Vậy vàng da là dấu hiệu của bệnh gì và khi nào cần đến bệnh viện?

Da vàng là dấu hiệu của bệnh gì?

Da vàng là dấu hiệu của rất nhiều bệnh lý nghiêm trọng, liên quan đến gan, mật, máu hoặc tụy. Hiện tượng vàng da xảy ra khi nồng độ bilirubin trong máu tăng cao. Bilirubin là sắc tố được tạo ra trong quá trình hồng cầu già bị phá hủy và được gan chuyển hóa để đào thải qua mật. Nếu quá trình này bị rối loạn ở bất kỳ giai đoạn nào, bilirubin sẽ tích tụ trong máu và gây vàng da. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất.

Viêm gan cấp và viêm gan mạn

Gan là cơ quan chịu trách nhiệm chuyển hóa bilirubin. Khi tế bào gan bị tổn thương do virus, rượu bia, thuốc hoặc bệnh tự miễn, khả năng xử lý bilirubin sẽ giảm, dẫn đến vàng da.

Trước khi tìm hiểu các dấu hiệu đi kèm, người bệnh cần lưu ý rằng viêm gan có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Vàng da, vàng mắt;
• Mệt mỏi kéo dài;
• Chán ăn;
• Buồn nôn;
• Đau tức vùng hạ sườn phải;
• Nước tiểu sẫm màu;
• Phân nhạt màu.

Nếu không được điều trị, viêm gan có thể tiến triển thành xơ gan hoặc suy gan.

Xơ gan

Xơ gan là hậu quả của tình trạng tổn thương gan kéo dài khiến mô gan bị thay thế bằng mô sẹo. Khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, bilirubin không được chuyển hóa hiệu quả và gây vàng da.

Trước khi điểm qua các biểu hiện đặc trưng, cần hiểu rằng xơ gan thường phát triển trong nhiều năm.

Những dấu hiệu thường gặp bao gồm:

• Da và mắt vàng rõ;
• Bụng chướng do cổ trướng;
• Phù chân;
• Ngứa toàn thân;
• Dễ chảy máu hoặc bầm tím;
• Sụt cân;
• Mệt mỏi kéo dài.

Sỏi mật hoặc tắc mật

Sau khi được gan chuyển hóa, bilirubin sẽ theo dịch mật xuống ruột. Nếu đường mật bị tắc do sỏi hoặc hẹp đường mật, bilirubin sẽ trào ngược vào máu gây vàng da. Cần lưu ý rằng tình trạng tắc mật thường xuất hiện khá đột ngột.

Các biểu hiện có thể gặp là:

• Đau dữ dội vùng hạ sườn phải;
• Vàng da tăng nhanh;
• Sốt nếu có nhiễm trùng;
• Nước tiểu màu nâu sẫm;
• Phân bạc màu;
• Ngứa nhiều.

Đây là tình trạng cần được điều trị sớm nhằm tránh viêm đường mật hoặc nhiễm khuẩn huyết.

Bệnh lý về máu gây tan huyết

Không phải mọi trường hợp vàng da đều xuất phát từ gan. Khi hồng cầu bị phá hủy quá nhanh, lượng bilirubin tạo ra vượt quá khả năng xử lý của gan cũng sẽ gây vàng da. Nhóm bệnh này thường liên quan đến các rối loạn huyết học.

Các bệnh thường gặp gồm:

• Thiếu men G6PD;
• Thalassemia;
• Thiếu máu tan huyết tự miễn;
• Hồng cầu hình liềm.

Người bệnh ngoài vàng da còn có thể bị thiếu máu, mệt mỏi, chóng mặt và lách to.

Ung thư gan, ung thư tụy hoặc ung thư đường mật

Khối u có thể chèn ép đường mật hoặc phá hủy mô gan, khiến bilirubin không được đào thải bình thường. Vàng da có thể xuất hiện khi khối u gây tắc đường mật hoặc làm suy giảm chức năng gan; thời điểm xuất hiện phụ thuộc vị trí và mức độ bệnh. Một số dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Vàng da tăng dần;
• Sụt cân không rõ nguyên nhân;
• Ăn kém;
• Đau bụng kéo dài;
• Mệt mỏi;
• Nước tiểu sẫm màu;
• Ngứa nhiều.

Viêm tụy cấp

Tụy nằm sát đường mật nên khi tụy bị viêm và sưng nề, đường mật có thể bị chèn ép dẫn đến tắc mật. Đây là tình trạng cấp cứu nội khoa. Các biểu hiện bao gồm:

• Đau bụng dữ dội lan ra sau lưng;
• Buồn nôn;
• Nôn nhiều;
• Sốt;
• Vàng da nếu đường mật bị chèn ép.

Tác dụng phụ của một số thuốc

Một số loại thuốc có thể gây tổn thương tế bào gan hoặc làm ứ mật, từ đó dẫn đến vàng da. Trước khi tự ý ngừng thuốc, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ. Một số nhóm thuốc có nguy cơ gồm:

• Kháng sinh;
• Thuốc điều trị lao;
• Một số thuốc chống động kinh;
• Thuốc nội tiết;
• Một số thuốc giảm đau và thuốc điều trị ung thư.

Khi nào cần đi khám ngay?

Vàng da kéo dài hoặc xuất hiện cùng các triệu chứng bất thường có thể là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng. Bạn nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt nếu xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Da vàng ngày càng rõ;
• Lòng trắng mắt chuyển vàng;
• Đau bụng dữ dội;
• Sốt cao;
• Buồn nôn kéo dài;
• Nước tiểu sẫm màu;
• Phân bạc màu;
• Sụt cân không rõ nguyên nhân;
• Lơ mơ hoặc rối loạn ý thức.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm bilirubin, men gan, công thức máu, siêu âm ổ bụng hoặc chụp CT để xác định nguyên nhân.

Làm gì khi phát hiện da bị vàng?

Sau khi xác định bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng nguyên nhân. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc giải độc gan hoặc các sản phẩm truyền miệng khi chưa được chẩn đoán.

Để hỗ trợ quá trình điều trị và bảo vệ chức năng gan, bạn nên thực hiện một số biện pháp sau:

• Đi khám ngay khi phát hiện vàng da;
• Không tự ý dùng thuốc;
• Hạn chế rượu bia;
• Ăn uống cân bằng, đầy đủ dinh dưỡng;
• Uống đủ nước;
• Tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ;
• Tái khám đúng lịch hẹn.

Da vàng là dấu hiệu của bệnh gì phụ thuộc vào nhiều nguyên nhân khác nhau, từ bệnh lý gan, mật, máu cho đến tụy hoặc tác dụng không mong muốn của thuốc. Mặc dù một số trường hợp không quá nghiêm trọng, nhưng vàng da cũng có thể là dấu hiệu của các bệnh nguy hiểm cần được phát hiện sớm. Vì vậy, khi nhận thấy da hoặc mắt chuyển vàng, đặc biệt kèm theo sốt, đau bụng, nước tiểu sẫm màu hoặc sụt cân, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.