Chỉ số bilirubin bao nhiêu thì phải chiếu đèn ở trẻ sơ sinh?

Tình trạng vàng da sơ sinh khá phổ biến, nhưng không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp y tế. Việc hiểu rõ về bilirubin và các ngưỡng chỉ số an toàn sẽ giúp cha mẹ bình tĩnh hơn, đồng thời phối hợp tốt hơn với bác sĩ trong hành trình chăm sóc con.

Bilirubin ở trẻ sơ sinh là gì?

Bilirubin là một sắc tố màu vàng cam, được tạo ra một cách tự nhiên trong cơ thể khi các tế bào hồng cầu già cỗi bị phá vỡ. Gan có nhiệm vụ xử lý bilirubin, chuyển nó thành dạng có thể đào thải ra ngoài qua phân và nước tiểu.

Ở trẻ sơ sinh, nồng độ bilirubin thường cao hơn người lớn vì hai lý do chính. Thứ nhất, trẻ có số lượng tế bào hồng cầu nhiều hơn và vòng đời của chúng cũng ngắn hơn, dẫn đến việc sản sinh bilirubin nhiều hơn. Thứ hai, lá gan của trẻ chưa trưởng thành hoàn toàn nên khả năng xử lý bilirubin còn hạn chế.

Khi bilirubin tích tụ trong máu nhanh hơn khả năng đào thải của gan, nó sẽ gây ra hiện tượng vàng da, biểu hiện qua việc da và lòng trắng mắt của trẻ có màu vàng. Hầu hết các trường hợp là vàng da sinh lý, thường tự khỏi sau 1 - 2 tuần. Tuy nhiên, một số trường hợp là vàng da bệnh lý, cần được can thiệp y tế kịp thời.

Chỉ số bilirubin bao nhiều thì phải chiếu đèn​?

Không có một con số cố định nào để trả lời cho câu hỏi chỉ số bilirubin bao nhiêu thì phải chiếu đèn cho mọi trẻ sơ sinh. Quyết định này phụ thuộc vào nhiều yếu tố và được các bác sĩ cân nhắc cẩn thận dựa trên biểu đồ chuyên biệt (nomogram) cùng với tình trạng sức khỏe tổng thể của từng bé.

Các biểu đồ này đối chiếu nồng độ bilirubin trong máu với số giờ tuổi của trẻ và các yếu tố nguy cơ đi kèm. Dựa vào đó, bác sĩ sẽ xác định xem mức bilirubin của trẻ đang ở vùng nguy cơ thấp, trung bình hay cao để đưa ra chỉ định phù hợp.

Không thể xác định ngưỡng chiếu đèn chỉ bằng một con số bilirubin áp dụng cho mọi trẻ. Theo hướng dẫn AAP 2022 đối với trẻ ≥35 tuần tuổi thai, bác sĩ xác định ngưỡng điều trị dựa trên TSB, tuổi của trẻ tính theo giờ, tuổi thai và các yếu tố nguy cơ độc tính thần kinh do bilirubin. Vì vậy, cùng một mức bilirubin nhưng ở trẻ 24 giờ tuổi và trẻ 72 giờ tuổi có thể dẫn đến quyết định điều trị khác nhau.

Đối với trẻ sinh non dưới 35 tuần, cần sử dụng các hướng dẫn hoặc biểu đồ điều trị dành riêng cho nhóm trẻ này, không áp dụng trực tiếp biểu đồ AAP dành cho trẻ ≥35 tuần.

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý suy đoán mà phải tuân thủ theo chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nhi.

Những yếu tố ảnh hưởng đến ngưỡng chiếu đèn

Ngưỡng bilirubin để bắt đầu chiếu đèn không chỉ dựa vào nồng độ bilirubin mà còn được điều chỉnh dựa trên các yếu tố sau:

• Tuổi thai: Ngưỡng điều trị thấp hơn ở trẻ có tuổi thai nhỏ hơn. Đối với hướng dẫn AAP 2022, tuổi thai được đưa trực tiếp vào biểu đồ xác định ngưỡng chiếu đèn; hướng dẫn này áp dụng cho trẻ từ 35 tuần tuổi thai trở lên.
• Tuổi của trẻ (tính bằng giờ): Nguy cơ tổn thương do bilirubin cao nhất trong vài ngày đầu sau sinh. Do đó, một mức bilirubin được xem là an toàn ở trẻ 4 ngày tuổi có thể là mức nguy hiểm ở trẻ chỉ mới 1 ngày tuổi.
• Cân nặng và tình trạng lâm sàng: Cân nặng thấp có thể liên quan đến nguy cơ tăng bilirubin, nhưng cân nặng khi sinh không phải là yếu tố chính được dùng để điều chỉnh ngưỡng chiếu đèn trong biểu đồ AAP 2022.
• Sự hiện diện của các yếu tố nguy cơ khác: Các tình trạng như tan máu do bất đồng nhóm máu mẹ con (ABO, Rh), bệnh thiếu men G6PD, nhiễm trùng huyết, ngạt khi sinh, thân nhiệt không ổn định, nồng độ albumin trong máu thấp... sẽ làm giảm ngưỡng an toàn của bilirubin và khiến trẻ cần được chiếu đèn sớm hơn.

Chiếu đèn điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh như thế nào?

Chiếu đèn là phương pháp điều trị vàng da sơ sinh phổ biến, an toàn và hiệu quả. Phương pháp này sử dụng ánh sáng có bước sóng đặc biệt (thường là ánh sáng xanh) để tác động lên các phân tử bilirubin tích tụ dưới da.

Ánh sáng xanh có bước sóng phù hợp làm thay đổi cấu trúc của bilirubin không liên hợp trong da thông qua quá trình quang hóa, tạo thành các dạng đồng phân như lumirubin và các sản phẩm quang hóa khác dễ được đào thải hơn. Nhờ đó, bilirubin có thể được loại bỏ khỏi cơ thể mà không cần trải qua đầy đủ quá trình liên hợp tại gan.

Trong quá trình chiếu đèn, trẻ thường được để lộ tối đa diện tích da cần thiết để ánh sáng tiếp xúc hiệu quả, đồng thời bảo vệ mắt theo quy trình của cơ sở y tế. Trẻ có thể được điều trị bằng hệ thống chiếu đèn chuyên dụng, nôi hoặc lồng ấp tùy tình trạng và điều kiện chăm sóc. Các y bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ thân nhiệt, tình trạng mất nước và nồng độ bilirubin trong máu của trẻ để điều chỉnh thời gian chiếu đèn cho phù hợp.

Khi nào vàng da ở trẻ sơ sinh nguy hiểm?

Vàng da trở nên nguy hiểm khi bilirubin không liên hợp tăng đến mức có thể gây độc tính thần kinh, đặc biệt trong bối cảnh trẻ có các yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương não. Bilirubin không liên hợp có thể vượt qua hàng rào máu - não và gây bệnh não do bilirubin cấp tính (acute bilirubin encephalopathy - ABE). Nếu tổn thương tiến triển, trẻ có thể để lại di chứng thần kinh mạn tính, thường được gọi là kernicterus. Tình trạng này được gọi là bệnh não do bilirubin cấp tính, nếu không được điều trị kịp thời có thể để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn gọi là vàng da nhân não (Kernicterus).

Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Vàng da xuất hiện rất sớm, trong vòng 24 giờ đầu sau khi sinh.
• Mức độ vàng da đậm và lan nhanh xuống dưới bụng, cánh tay, cẳng chân.
• Trẻ lừ đừ, ngủ li bì, khó đánh thức để cho bú.
• Trẻ bú kém hoặc bỏ bú hoàn toàn.
• Trẻ khóc thét từng cơn, giọng ái oái hoặc gồng cứng người, ưỡn cong lưng.
• Trẻ có biểu hiện giảm trương lực cơ, người mềm nhũn.
• Trẻ bị sốt hoặc hạ thân nhiệt.
• Phân bạc màu/trắng và nước tiểu sẫm màu không phải là biểu hiện điển hình của vàng da do bilirubin không liên hợp. Đây là những dấu hiệu gợi ý tăng bilirubin liên hợp hoặc bệnh lý gan - mật và cần được đưa trẻ đi khám sớm.

Vàng da sơ sinh là một hiện tượng cần được các bậc phụ huynh quan tâm đúng mực. Việc hiểu rõ chỉ số bilirubin bao nhiều thì phải chiếu đèn​ và các dấu hiệu nguy hiểm sẽ giúp bảo vệ con yêu khỏi những biến chứng đáng tiếc. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ và tuân thủ chặt chẽ các chỉ định điều trị. Bên cạnh đó, việc đảm bảo cho trẻ được tiêm chủng đầy đủ theo lịch hẹn là nền tảng vững chắc để xây dựng một hệ miễn dịch khỏe mạnh, chống lại nhiều bệnh tật nguy hiểm khác trong những năm tháng đầu đời.