Phù thũng là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Hiện tượng sưng phù có thể xảy ra ở bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể và đôi khi chỉ là tạm thời. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, phù thũng lại là lời cảnh báo về một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn cần được quan tâm đúng mực.

Phù thũng là gì?

Phù thũng, hay còn gọi là phù nề, là tình trạng sưng do sự tích tụ bất thường của dịch trong khoang kẽ của các mô, tức phần dịch nằm ngoài lòng mạch.

Phù có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể, thường gặp ở bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân; trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng đến bàn tay, cánh tay hoặc mặt. Tình trạng này có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, từ việc ngồi quá lâu cho đến các bệnh lý nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây phù thũng

Có rất nhiều yếu tố có thể dẫn đến tình trạng tích tụ dịch trong cơ thể. Một số nguyên nhân phổ biến và thường gặp bao gồm:

Nguyên nhân tạm thời và lối sống

• Đứng hoặc ngồi quá lâu: Trọng lực làm tăng áp lực thủy tĩnh ở vùng chi dưới, khiến dịch dễ tích tụ ở mô kẽ và gây phù chân.
• Chế độ ăn nhiều muối: Natri khiến cơ thể giữ lại nước, dẫn đến sưng phù.
• Thay đổi nội tiết tố: Phụ nữ có thể bị phù nhẹ trước kỳ kinh nguyệt hoặc trong thời kỳ mang thai do sự thay đổi của hormone.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc điều trị huyết áp cao, thuốc chống viêm không steroid (NSAID), thuốc steroid hay estrogen có thể gây phù.

Nguyên nhân do bệnh lý

Tình trạng phù kéo dài có thể là dấu hiệu của một bệnh lý tiềm ẩn nghiêm trọng hơn:

• Suy tim sung huyết: Khi tim không còn khả năng bơm máu hiệu quả, máu có thể ứ lại ở chân, mắt cá và bàn chân gây phù.
• Bệnh thận: Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải natri và nước có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến tích tụ dịch và gây phù. Tình trạng phù thũng liên quan đến bệnh thận thường ảnh hưởng đến chân và vùng quanh mắt.
• Bệnh gan: Xơ gan làm giảm sản xuất albumin, một loại protein giúp giữ chất lỏng trong mạch máu. Sự thiếu hụt albumin khiến chất lỏng rò rỉ ra các mô xung quanh.
• Suy tĩnh mạch mạn tính: Các van một chiều trong tĩnh mạch chân bị yếu đi hoặc tổn thương, khiến máu khó trở về tim và gây ứ đọng ở chân.
• Hệ bạch huyết bị tổn thương: Hệ bạch huyết có vai trò dẫn lưu dịch và protein dư thừa từ mô kẽ. Khi hệ thống này bị tổn thương hoặc tắc nghẽn, dịch có thể tích tụ và gây phù bạch huyết.

Dấu hiệu nhận biết phù thũng

Các triệu chứng của phù có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và vị trí bị ảnh hưởng. Một số dấu hiệu phổ biến bạn có thể nhận thấy bao gồm:

• Sưng hoặc căng phồng các mô ngay dưới da, đặc biệt là ở chân hoặc tay.
• Da ở vùng bị sưng trông sáng bóng hoặc bị kéo căng.
• Khi dùng ngón tay ấn vào vùng da bị sưng trong vài giây rồi thả ra, nếu để lại vết lõm tạm thời, đây là dấu hiệu của phù lõm.
• Cảm giác nặng nề, căng tức hoặc hạn chế vận động ở vùng bị phù khi tình trạng sưng nhiều.
• Giày dép, quần áo hoặc trang sức bỗng nhiên cảm thấy chật hơn bình thường.
• Trong trường hợp phù phổi (dịch tích tụ trong mô kẽ và phế nang của phổi), người bệnh có thể cảm thấy khó thở, ho hoặc đau ngực.

Phù thũng có nguy hiểm không?

Phù nhẹ và tạm thời thường không nghiêm trọng, đặc biệt khi có nguyên nhân rõ ràng và cải thiện sau khi loại bỏ yếu tố gây phù. Tuy nhiên, phù kéo dài hoặc tái diễn cần được đánh giá để xác định nguyên nhân, vì một số nguyên nhân có thể dẫn đến biến chứng nếu không được kiểm soát phù hợp.

Phù nhiều hoặc kéo dài có thể gây cảm giác căng tức, nặng nề, ngứa, khó chịu và hạn chế vận động. Ở một số trường hợp, đặc biệt là phù bạch huyết kéo dài, da và mô bị ảnh hưởng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng như viêm mô tế bào. Nếu phù liên quan đến suy tĩnh mạch mạn tính và kéo dài, tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch có thể gây thay đổi da, mô dưới da và làm tăng nguy cơ hình thành loét tĩnh mạch.

Điều quan trọng nhất là, phù có thể là dấu hiệu của bệnh lý tim, thận, gan hoặc các vấn đề sức khỏe khác cần được đánh giá. Vì vậy, việc xác định chính xác nguyên nhân gây phù để điều trị kịp thời là vô cùng cần thiết.

Chẩn đoán nguyên nhân gây phù

Để tìm ra nguyên nhân gây phù, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng và hỏi về tiền sử bệnh của bạn. Bác sĩ sẽ kiểm tra vùng bị sưng, xem xét các loại thuốc bạn đang dùng và các triệu chứng khác đi kèm.

Sau đó, một số xét nghiệm có thể được chỉ định để chẩn đoán chính xác hơn:

• Xét nghiệm máu: Giúp đánh giá chức năng gan, thận và nồng độ protein trong máu.
• Xét nghiệm nước tiểu: Lượng protein niệu tăng đáng kể có thể gợi ý bệnh lý cầu thận và, khi đi kèm giảm albumin máu cùng các đặc điểm phù hợp, có thể gặp trong hội chứng thận hư.
• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp X-quang ngực có thể giúp phát hiện các dấu hiệu sung huyết phổi, phù phổi hoặc tràn dịch màng phổi. Siêu âm tim giúp đánh giá cấu trúc và chức năng tim, bao gồm van tim; siêu âm Doppler mạch máu có thể được sử dụng để đánh giá hệ tĩnh mạch; trong khi siêu âm bụng có thể hỗ trợ đánh giá gan, thận và phát hiện dịch ổ bụng.

Điều trị và phòng ngừa phù thũng

Phương pháp điều trị phù tập trung chủ yếu vào việc giải quyết nguyên nhân cơ bản gây ra nó. Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể kê thuốc lợi tiểu để tăng đào thải natri và nước qua thận, từ đó giúp giảm tình trạng ứ dịch.

Song song với việc điều trị y tế, việc thay đổi lối sống và áp dụng các biện pháp tự chăm sóc tại nhà có thể giúp kiểm soát và phòng ngừa tình trạng sưng phù hiệu quả:

• Vận động: Thường xuyên vận động phù hợp giúp tăng hoạt động của cơ, đặc biệt là các cơ ở chân, hỗ trợ hồi lưu tĩnh mạch và hạn chế tình trạng ứ dịch ở chi dưới.
• Kê cao chi: Khi phù chi, có thể kê cao chi khi nghỉ ngơi, lý tưởng là cao hơn mức tim.
• Massage: Chỉ nên thực hiện khi phù hợp với nguyên nhân và theo hướng dẫn của nhân viên y tế; kỹ thuật này có thể được sử dụng trong điều trị phù bạch huyết.
• Giảm ăn mặn: Giảm lượng muối trong chế độ ăn có thể giúp hạn chế giữ natri và nước trong cơ thể, mức độ hạn chế cần phù hợp với nguyên nhân bệnh.
• Mang vớ nén: Trong một số trường hợp phù chân, đặc biệt do suy tĩnh mạch mạn tính, bác sĩ có thể chỉ định vớ nén để hỗ trợ hồi lưu tĩnh mạch và hạn chế phù. Cần lựa chọn mức độ ép phù hợp và đánh giá tình trạng tuần hoàn động mạch trước khi sử dụng.
• Bảo vệ da: Giữ vùng da bị phù sạch sẽ, dưỡng ẩm phù hợp và tránh trầy xước hoặc tổn thương da để duy trì hàng rào bảo vệ và giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Nhìn chung, phù là một biểu hiện cần được chú ý, đặc biệt khi tình trạng sưng kéo dài, tái diễn hoặc xuất hiện bất thường. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và thăm khám để xác định nguyên nhân giúp người bệnh được xử trí phù hợp và kịp thời. Đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ khi cơ thể có những thay đổi bất thường.