Đã tiêm vắc xin 6in1 thì có khả năng mắc bạch hầu không?

Bạch hầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn sinh độc tố gây ra, có thể ảnh hưởng đường hô hấp, tim và thần kinh. Vắc xin 6in1 có thành phần phòng bạch hầu, nhưng miễn dịch không phải lúc nào cũng kéo dài suốt đời.

Đã tiêm vắc xin 6in1 thì có khả năng mắc bạch hầu không?

Trẻ đã tiêm vắc xin 6 trong 1 vẫn có khả năng mắc bạch hầu, nhưng nguy cơ thường giảm đáng kể nếu trẻ đã tiêm đủ phác đồ và đúng thời điểm. CDC cho biết một liệu trình vắc xin đầy đủ có hiệu quả lâm sàng khoảng 97% đối với bạch hầu, nghĩa là vắc xin giúp bảo vệ rất tốt nhưng không bảo vệ tuyệt đối 100%.

Vắc xin 6in1 là vắc xin phối hợp, thường giúp phòng 6 bệnh gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và các bệnh do Hib. Trẻ cần tiêm đủ các mũi 6 trong 1 trước 2 tuổi và đến giai đoạn 4 đến 6 tuổi cần được tiêm nhắc vắc xin có thành phần bạch hầu, ho gà, uốn ván để duy trì bảo vệ.

Điều quan trọng là phụ huynh không nên hiểu “đã tiêm” đồng nghĩa với “không bao giờ mắc bệnh”. Vắc xin giúp cơ thể tạo miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm nguy cơ bệnh nặng và biến chứng. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ còn phụ thuộc vào số mũi đã tiêm, khoảng cách giữa các mũi, tình trạng miễn dịch của trẻ và mức độ tiếp xúc với nguồn bệnh.

Với bạch hầu, trẻ chưa tiêm, tiêm thiếu mũi hoặc tiêm quá lâu chưa nhắc lại sẽ có nguy cơ cao hơn. WHO cũng nhấn mạnh tiêm đủ liều cơ bản và các mũi nhắc là cần thiết để duy trì khả năng bảo vệ lâu dài trước bạch hầu.

Vì sao đã tiêm 6 trong 1 vẫn có thể mắc bạch hầu?

Có nhiều lý do khiến trẻ đã tiêm 6 trong 1 vẫn có thể mắc bạch hầu. Nguyên nhân thường không phải do vắc xin “không có tác dụng”, mà do miễn dịch của từng trẻ và lịch tiêm chưa được duy trì đầy đủ.

Một số yếu tố thường gặp gồm:

• Trẻ mới tiêm một hoặc vài mũi đầu, chưa hoàn thành phác đồ nên miễn dịch chưa đạt mức bảo vệ tối ưu.
• Trẻ tiêm trễ lịch hoặc bỏ mũi nhắc, khiến đáp ứng miễn dịch không được củng cố đúng thời điểm.
• Kháng thể sau tiêm có thể giảm dần theo thời gian, đặc biệt nếu không tiêm nhắc khi trẻ lớn lên.
• Trẻ có bệnh nền, suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng miễn dịch có thể tạo đáp ứng sau tiêm kém hơn.
• Trẻ tiếp xúc gần với người mắc bạch hầu hoặc người mang vi khuẩn trong môi trường có tỷ lệ tiêm chủng thấp.

Bạch hầu có thể lây từ người sang người qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. WHO cho biết một số người nhiễm vi khuẩn có thể không biểu hiện bệnh rõ nhưng vẫn có khả năng lây truyền cho người khác.

Vắc xin bạch hầu chủ yếu giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại độc tố bạch hầu. Vì vậy, người đã tiêm vẫn cần được theo dõi khi có triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt nếu trẻ từng tiếp xúc ca bệnh hoặc sống trong khu vực đang ghi nhận ổ dịch.

Ngoài ra, miễn dịch cộng đồng cũng rất quan trọng. Khi nhiều trẻ trong cộng đồng được tiêm đầy đủ, mầm bệnh khó lây lan hơn. Ngược lại, nếu tỷ lệ tiêm chủng giảm, nguy cơ bùng phát bệnh có thể tăng, kể cả với những trẻ đã tiêm nhưng miễn dịch chưa đủ mạnh hoặc đã suy giảm.

Đã tiêm vắc xin bạch hầu từ nhỏ, có cần phải tiêm nhắc lại?

Có. Người đã tiêm vắc xin bạch hầu từ nhỏ vẫn cần tiêm nhắc lại theo khuyến nghị phù hợp với độ tuổi. Miễn dịch sau tiêm có thể giảm dần theo thời gian, nên các mũi nhắc giúp cơ thể duy trì nồng độ kháng thể bảo vệ.

CDC khuyến nghị trẻ nhỏ tiêm DTaP theo lịch 5 mũi vào các thời điểm 2 tháng, 4 tháng, 6 tháng, 15 đến 18 tháng và 4 đến 6 tuổi. Trẻ vị thành niên nên tiêm một liều Tdap lúc 11 đến 12 tuổi, sau đó người lớn cần tiêm nhắc Td hoặc Tdap định kỳ theo hướng dẫn y tế.

WHO cũng khuyến nghị vắc xin chứa thành phần bạch hầu gồm 3 liều cơ bản, sau đó có 3 mũi nhắc trong năm thứ hai của trẻ, giai đoạn 4 đến 7 tuổi và 9 đến 15 tuổi. Khoảng cách giữa các mũi nhắc lý tưởng nên đủ dài để giúp củng cố miễn dịch bền vững.

Tại Việt Nam, lịch tiêm vắc xin 6 trong 1 thường gồm 3 mũi cơ bản trong những tháng đầu đời và một mũi nhắc khi trẻ 16 đến 18 tháng tuổi. Tiêm chủng Long Châu cũng ghi nhận vắc xin 6 trong 1 cần mũi nhắc sau 3 mũi cơ bản để duy trì miễn dịch tốt hơn cho trẻ.

Phụ huynh nên kiểm tra sổ tiêm của trẻ để biết đã hoàn thành mũi nào, còn thiếu mũi nào và có cần tiêm nhắc hay không. Nếu không rõ lịch sử tiêm, không nên tự ước đoán, mà nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ khám sàng lọc và tư vấn lịch phù hợp.

Người lớn trong gia đình cũng không nên bỏ qua tiêm nhắc. Khi người lớn suy giảm miễn dịch với bạch hầu, họ có thể mắc bệnh hoặc trở thành mắt xích lây truyền cho trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ chưa đến tuổi tiêm đủ liều.

Dấu hiệu trẻ mắc bệnh bạch hầu

Bạch hầu đường hô hấp thường khởi phát với các triệu chứng giống viêm họng thông thường, nên phụ huynh dễ bỏ sót trong giai đoạn đầu. NHS mô tả bạch hầu là bệnh nhiễm trùng lây lan, có thể ảnh hưởng mũi, họng và đôi khi cả da.

Các dấu hiệu cần chú ý gồm:

• Sốt nhẹ hoặc sốt vừa, mệt mỏi, chán ăn.
• Đau họng, nuốt đau, khàn tiếng hoặc ho.
• Hạch cổ sưng, vùng cổ có thể phù nề.
• Xuất hiện mảng giả mạc màu trắng xám ở họng, amidan hoặc mũi.
• Khó thở, thở rít, tím tái hoặc nuốt khó trong trường hợp nặng.
• Tổn thương da lâu lành, loét hoặc có màng ở vùng da nhiễm khuẩn.

Giả mạc trong bạch hầu có thể bám chắc vào niêm mạc. Phụ huynh không nên tự cạy, lau mạnh hoặc dùng thuốc tại nhà khi nghi ngờ bạch hầu, vì thao tác không đúng có thể gây chảy máu, làm nặng tổn thương hoặc chậm trễ điều trị.

Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu có sốt kèm đau họng, nổi hạch cổ, khó thở hoặc có mảng trắng xám trong họng, nhất là khi sống trong vùng có ca bệnh bạch hầu. Bạch hầu có thể gây biến chứng viêm cơ tim, liệt thần kinh, suy hô hấp và có thể tử vong nếu không được điều trị kịp thời. CDC cũng cảnh báo bạch hầu có thể dẫn đến khó thở, suy tim, liệt hoặc tử vong.

Trong thời gian chờ khám, nên hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với trẻ khác và người có nguy cơ cao. Việc điều trị bạch hầu cần được thực hiện tại cơ sở y tế, có thể bao gồm kháng độc tố, kháng sinh và theo dõi biến chứng theo chỉ định của bác sĩ.

Đã tiêm vắc xin 6in1 thì có khả năng mắc bạch hầu không? Câu trả lời là có thể, nhưng nguy cơ thường thấp hơn nhiều nếu trẻ tiêm đủ mũi và được tiêm nhắc đúng lịch. Phụ huynh nên kiểm tra sổ tiêm, không trì hoãn mũi nhắc và đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ. 

Để được tư vấn lịch tiêm 6in1, vắc xin bạch hầu và các mũi nhắc phù hợp, phụ huynh có thể đặt lịch tại Tiêm chủng Long Châu.