Các dấu hiệu u gan ác tính bạn cần nhận biết sớm để bảo vệ sức khỏe

Trong bối cảnh bệnh thường tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ sót ở giai đoạn đầu, việc hiểu rõ và nhận diện đầy đủ dấu hiệu u gan ác tính quan trọng có ý nghĩa đặc biệt trong phát hiện sớm bệnh lý, từ đó góp phần giảm nguy cơ tử vong và giúp người đọc chủ động hơn trong việc theo dõi, tầm soát và bảo vệ sức khỏe gan. Hãy cùng Trung tâm iêm chủng Long Châu tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau đây.

Dấu hiệu u gan ác tính cần nhận biết

Nhận diện sớm các dấu hiệu u gan ác tính có ý nghĩa quyết định trong việc cải thiện tiên lượng và cơ hội điều trị cho người bệnh. U gan ác tính thường tiến triển âm thầm, các triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa hoặc mệt mỏi thông thường. Dưới đây là 12 dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần đặc biệt lưu ý:

Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân

Giảm trên 10% trọng lượng cơ thể trong vòng khoảng 3 tháng mà không có thay đổi về chế độ ăn hay mức độ vận động là dấu hiệu nghi ngờ. Sự phát triển của tế bào ung thư làm tăng tiêu hao năng lượng, khiến cơ thể nhanh chóng suy kiệt.

Mệt mỏi kéo dài, không cải thiện khi nghỉ ngơi

Người bệnh cảm thấy mệt mỏi dai dẳng trong nhiều tuần, ngay cả khi ngủ đủ giấc. Tình trạng này liên quan đến suy giảm chức năng gan trong việc tổng hợp albumin và điều hòa glucose.

Vàng da, vàng mắt tiến triển

Sự ứ đọng bilirubin trong máu do gan mất khả năng chuyển hóa hiệu quả gây vàng da và củng mạc mắt. Triệu chứng thường xuất hiện từ từ và ngày càng rõ rệt.

Nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu

Nước tiểu chuyển sang màu nâu sẫm hoặc màu trà đặc do tăng bilirubin niệu. Đồng thời, phân nhạt màu hoặc xám trắng do giảm bài tiết muối mật vào ruột.

Ngứa da toàn thân kéo dài

Ngứa da xảy ra do muối mật tích tụ trong máu và lắng đọng ở da, thường tăng về đêm và có thể gây trầy xước, tổn thương da do gãi nhiều.

Đau âm ỉ vùng hạ sườn phải

Cảm giác đau tức hoặc nặng vùng gan kéo dài, xuất hiện khi khối u phát triển làm căng bao gan. Cơn đau có thể tăng khi vận động, ho hoặc hít thở sâu.

Sờ thấy khối cứng vùng gan

Ở giai đoạn muộn, có thể sờ thấy khối u cứng dưới bờ sườn phải. Khối u thường ít di động, bề mặt không đều.

Đau lan lên vai phải hoặc ra sau lưng

Đau từ vùng gan có thể lan theo đường dẫn truyền thần kinh đến vai phải hoặc vùng lưng, dễ bị nhầm với đau cơ xương khớp.

Chán ăn kéo dài, cảm giác no nhanh

Người bệnh ăn kém, nhanh no dù ăn lượng ít, do gan to chèn ép dạ dày và rối loạn chuyển hóa, dẫn đến suy dinh dưỡng.

Buồn nôn, nôn và rối loạn tiêu hóa

Giảm tiết mật làm ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa, đặc biệt là chất béo. Ngoài ra, độc tố tích tụ trong máu có thể kích thích trung tâm nôn.

Bụng chướng, phù bụng tăng dần

Dịch cổ trướng xuất hiện do giảm tổng hợp albumin và tăng áp lực tĩnh mạch cửa, khiến vòng bụng to dần, gây khó chịu và nặng bụng.

Sốt nhẹ kéo dài không rõ nguyên nhân

Sốt nhẹ dai dẳng (khoảng 37,5 - 38°C) có thể xuất hiện do phản ứng viêm của cơ thể với khối u hoặc do suy giảm miễn dịch dẫn đến nhiễm trùng thứ phát.

Việc xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu u gan ác tính nêu trên, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ về gan, cần được thăm khám và đánh giá y khoa sớm để chẩn đoán chính xác.

U gan ác tính hình thành là do đâu?

U gan ác tính hình thành chủ yếu do sự đột biến DNA trong tế bào gan, làm rối loạn cơ chế kiểm soát tăng trưởng và chết theo chương trình của tế bào. DNA giữ vai trò điều khiển các hoạt động sinh học trong tế bào. Khi xảy ra biến đổi bất thường, tế bào gan có thể tăng sinh mất kiểm soát, không bị loại bỏ đúng thời điểm và dần dần hình thành khối u ác tính.

Trong nhiều trường hợp, u gan ác tính phát triển trên nền các bệnh gan mạn tính đã tồn tại từ trước, chẳng hạn như viêm gan virus hay xơ gan. Tuy nhiên, vẫn có những bệnh nhân được chẩn đoán ung thư gan mà không ghi nhận tiền sử bệnh gan rõ ràng, khiến việc xác định chính xác nguyên nhân khởi phát trở nên khó khăn.

Một số bệnh lý và yếu tố được ghi nhận có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ tiến triển thành u gan ác tính bao gồm:

• Xơ gan: Tình trạng hình thành mô sẹo không hồi phục trong gan, làm suy giảm nghiêm trọng chức năng gan và tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của tế bào ung thư.
• Nhiễm virus viêm gan B (HBV) hoặc viêm gan C (HCV) mạn tính: Đây là hai nguyên nhân hàng đầu gây viêm gan kéo dài, làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện u gan ác tính.
• Đái tháo đường: Rối loạn chuyển hóa đường huyết có liên quan đến nguy cơ ung thư gan cao hơn so với dân số chung.
• Các bệnh gan di truyền: Bao gồm bệnh Wilson (rối loạn chuyển hóa đồng) và bệnh ứ sắt (Hemochromatosis), đều có thể gây tổn thương gan mạn tính và thúc đẩy quá trình sinh ung.
• Gan nhiễm mỡ không do rượu: Sự tích tụ mỡ quá mức trong gan dẫn đến viêm, xơ hóa và làm tăng nguy cơ ung thư gan.
• Lạm dụng rượu kéo dài: Rượu gây tổn thương tế bào gan mạn tính, làm tăng xơ hóa và cuối cùng có thể tiến triển thành u gan ác tính.
• Tiếp xúc với aflatoxin: Aflatoxin là độc tố do nấm mốc sinh ra, thường tồn tại trong ngũ cốc và các loại hạt bảo quản kém. Việc tiêu thụ thực phẩm nhiễm aflatoxin làm tăng nguy cơ tổn thương DNA tế bào gan và phát triển ung thư gan.

Nhìn chung, u gan ác tính là hậu quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, bệnh lý nền và tác nhân môi trường, trong đó tổn thương gan mạn tính đóng vai trò trung tâm trong quá trình hình thành bệnh.

Khi nào cần đi khám để chẩn đoán u gan ác tính?

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng sau đây, vì đây có thể là biểu hiện của biến chứng nặng hoặc giai đoạn tiến triển của u gan ác tính:

• Vàng da, vàng mắt tiến triển nhanh trong vòng 24 giờ.
• Đau bụng dữ dội, kéo dài và không đáp ứng với các biện pháp giảm đau thông thường.
• Nôn ra máu.
• Phân đen như hắc ín, gợi ý xuất huyết tiêu hóa.
• Sốt cao trên 39°C.
• Rối loạn ý thức, lú lẫn hoặc hôn mê.
• Khó thở nặng, cảm giác hụt hơi rõ rệt.

Quy trình chẩn đoán u gan ác tính thường được khởi đầu bằng thăm khám lâm sàng, trong đó bác sĩ đánh giá tình trạng toàn thân và khám bụng, đặc biệt là sờ vùng gan nhằm nhận định kích thước, bờ gan và tính chất bất thường của khối u. Đồng thời, người bệnh sẽ được khai thác chi tiết về tiền sử bệnh gan, các triệu chứng hiện tại cũng như những yếu tố nguy cơ liên quan, làm cơ sở cho các bước cận lâm sàng tiếp theo.

U gan ác tính có chữa được không?

U gan ác tính có khả năng điều trị, tuy nhiên hiệu quả điều trị phụ thuộc chặt chẽ vào giai đoạn phát hiện bệnh, kích thước khối u, mức độ xâm lấn, tình trạng di căn cũng như chức năng gan nền của người bệnh. Khác với u gan lành tính, u gan ác tính có đặc điểm tiến triển nhanh, xâm lấn và di căn, do đó việc phát hiện sớm giữ vai trò quyết định trong tiên lượng.

Gan là cơ quan có khả năng tái sinh mạnh, cùng với đặc thù hệ mạch phong phú nên ở giai đoạn sớm - khi khối u còn nhỏ, khu trú và chưa xâm lấn mạch máu hay cơ quan lân cận, u gan ác tính có thể kiểm soát tốt và đạt kết quả điều trị khả quan. Ngược lại, khi bệnh được phát hiện muộn, khả năng điều trị sẽ bị hạn chế đáng kể, đặc biệt trong các trường hợp u gan ác tính đã xâm lấn rộng hoặc di căn.

Nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, u gan ác tính có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:

• Suy gan tiến triển, làm suy giảm các chức năng chuyển hóa, giải độc và tổng hợp của gan.
• Suy thận, do rối loạn chức năng gan kéo dài ảnh hưởng đến quá trình lọc và thải độc của cơ thể.
• Di căn đến các cơ quan khác như hạch bạch huyết, xương, phổi hoặc hệ tạo máu.
• Tiến triển ung thư gan giai đoạn muộn, làm giảm đáng kể tiên lượng sống.

Tóm lại, u gan ác tính không phải là không thể điều trị, nhưng khả năng kiểm soát bệnh và tiên lượng sống phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện sớm và đánh giá chính xác tình trạng bệnh ngay từ giai đoạn đầu.

Cách phòng ngừa u gan ác tính

Hiện nay chưa có biện pháp nào có thể phòng ngừa u gan ác tính một cách tuyệt đối. Tuy nhiên, việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm đáng kể khả năng mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe gan lâu dài. Một số biện pháp phòng ngừa quan trọng bao gồm:

Tiêm phòng vắc xin viêm gan B

Tiêm vắc xin viêm gan B là biện pháp hiệu quả hàng đầu nhằm giảm nguy cơ u gan ác tính. Vắc xin nên được áp dụng cho cả trẻ em và người lớn. Trẻ sơ sinh cần được tiêm mũi viêm gan B trong vòng 24 giờ đầu sau sinh. Trong trường hợp mẹ nhiễm viêm gan B, trẻ cần được tiêm thêm huyết thanh kháng viêm gan B và hoàn tất lịch tiêm nhắc lại theo khuyến cáo. Người trưởng thành, đặc biệt là nhóm có nguy cơ cao nên chủ động tiêm phòng sớm.

Chủ động phòng tránh viêm gan C

Hiện chưa có vắc xin phòng viêm gan C, do đó việc giảm nguy cơ lây nhiễm đóng vai trò then chốt. Các biện pháp cần thực hiện gồm quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su, tránh quan hệ với nhiều bạn tình, lựa chọn cơ sở uy tín khi xăm mình hoặc xỏ khuyên, tránh sử dụng ma túy, đặc biệt là các chất gây nghiện dùng đường tiêm.

Giảm nguy cơ xơ gan và tổn thương gan mạn tính

Hạn chế rượu bia là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ gan. Bên cạnh đó, duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường hoạt động thể lực ít nhất 30 phút mỗi ngày và thực hiện đều đặn nhiều ngày trong tuần sẽ góp phần phòng ngừa gan nhiễm mỡ và xơ gan.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh

Nên hạn chế thực phẩm chiên rán, nhiều đường và chất béo bão hòa, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn đạm lành mạnh để hỗ trợ chức năng gan và sức khỏe toàn thân.

Khám sàng lọc ung thư gan định kỳ

Khám sức khỏe và sàng lọc định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường ở gan, đặc biệt trong những trường hợp bệnh chưa có biểu hiện lâm sàng rõ ràng. Phát hiện sớm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả can thiệp mà còn giảm chi phí điều trị và cải thiện tiên lượng sống cho người bệnh.

Việc kết hợp đồng bộ các biện pháp trên đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phòng ngừa u gan ác tính và bảo vệ sức khỏe gan một cách bền vững.

Nhận biết sớm các dấu hiệu u gan ác tính được xem là chìa khóa quan trọng giúp cải thiện tiên lượng và giảm tỷ lệ tử vong cho người bệnh. Việc hiểu rõ 12 triệu chứng cảnh báo điển hình sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe của bản thân và gia đình. Duy trì thăm khám định kỳ, xây dựng lối sống lành mạnh và tìm đến tư vấn y tế chuyên môn khi xuất hiện dấu hiệu bất thường là những yếu tố cần thiết để bảo vệ gan hiệu quả. Một lá gan khỏe mạnh chính là nền tảng vững chắc cho chất lượng cuộc sống lâu dài.