​Bong gân cổ tay là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, cách xử lý và phòng ngừa tái phát

Cổ tay là khớp nhỏ nhưng đóng vai trò quan trọng trong hầu hết các hoạt động như cầm nắm, nâng đỡ, xoay vặn hay thao tác tinh tế. Chính vì phải hoạt động liên tục nên cổ tay rất dễ bị tổn thương nếu chịu tác động mạnh hoặc sai tư thế. Trong đó, bong gân cổ tay là tình trạng phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ, dẫn đến đau kéo dài, yếu tay hoặc tái phát nhiều lần. Việc trang bị kiến thức đúng về bong gân cổ tay sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe xương khớp của mình.

Bong gân cổ tay là gì?

Bong gân cổ tay là tình trạng các dây chằng quanh khớp cổ tay bị kéo giãn quá mức hoặc bị rách do chấn thương. Dây chằng là cấu trúc giúp giữ cho các xương trong khớp nằm đúng vị trí và vận động ổn định. Khi dây chằng bị tổn thương, khớp cổ tay sẽ trở nên đau, sưng và kém vững.

Bong gân cổ tay thường xảy ra khi cổ tay chịu lực đột ngột vượt quá giới hạn sinh lý, chẳng hạn như chống tay khi té ngã, xoay cổ tay mạnh hoặc bị va đập. Nhiều người nhầm lẫn bong gân cổ tay với gãy xương hoặc trật khớp vì đều gây đau và sưng. Tuy nhiên, bong gân là tổn thương mô mềm, không làm xương bị gãy.

Nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng, bong gân cổ tay thường hồi phục tốt sau vài tuần. Ngược lại, việc chủ quan hoặc vận động sớm có thể khiến dây chằng lành không đúng, làm cổ tay yếu và dễ đau mạn tính.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bong gân cổ tay

Sau khi hiểu khái niệm, việc nhận diện nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ sẽ giúp phòng tránh bong gân cổ tay hiệu quả hơn trong sinh hoạt và lao động.

Nguyên nhân thường gặp gây bong gân cổ tay

Phần lớn các trường hợp bong gân cổ tay xảy ra do té ngã và phản xạ chống tay xuống đất. Khi đó, toàn bộ trọng lượng cơ thể dồn lên cổ tay, làm dây chằng bị kéo giãn đột ngột. Đây là nguyên nhân rất thường gặp ở cả người trẻ lẫn người lớn tuổi.

Ngoài ra, bong gân cổ tay còn xảy ra trong quá trình chơi thể thao như cầu lông, tennis, bóng chuyền, tập tạ hoặc các môn cần chống đỡ bằng tay. Động tác sai kỹ thuật, không khởi động kỹ hoặc va chạm mạnh đều làm tăng nguy cơ chấn thương. Trong sinh hoạt hằng ngày, việc mang vác vật nặng, xoay cổ tay đột ngột hoặc trượt ngã trong nhà tắm cũng là những nguyên nhân phổ biến.

Những ai dễ bị bong gân cổ tay hơn?

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ bong gân cổ tay cao hơn bình thường. Người thường xuyên chơi thể thao hoặc lao động tay chân phải sử dụng cổ tay với cường độ lớn và lặp lại nhiều lần, khiến dây chằng dễ bị quá tải.

Người cao tuổi cũng dễ bong gân cổ tay do dây chằng và cơ quanh khớp kém đàn hồi, phản xạ chậm khi té ngã. Nhân viên văn phòng dù ít chấn thương mạnh nhưng nếu sử dụng chuột máy tính, bàn phím sai tư thế kéo dài, cổ tay có thể yếu đi và dễ bong gân khi gặp tác động bất ngờ. Ngoài ra, người từng bị bong gân cổ tay trước đó cũng có nguy cơ tái phát cao hơn nếu chưa hồi phục hoàn toàn.

Dấu hiệu nhận biết bong gân cổ tay theo mức độ

Nhận biết đúng các dấu hiệu bong gân cổ tay giúp xử trí kịp thời và tránh nhầm lẫn với những chấn thương nghiêm trọng hơn.

Triệu chứng thường gặp của bong gân cổ tay

Triệu chứng điển hình nhất của bong gân cổ tay là đau tại vùng cổ tay, cơn đau tăng khi cử động, cầm nắm hoặc xoay cổ tay. Cảm giác đau có thể xuất hiện ngay sau chấn thương hoặc tăng dần trong vài giờ đầu.

Bên cạnh đau, cổ tay thường bị sưng nề, có thể kèm theo bầm tím do tổn thương mô mềm và mạch máu nhỏ dưới da. Một số người cảm thấy căng tức, nóng nhẹ tại vùng bị thương. Khi bong gân cổ tay ở mức độ trung bình trở lên, khả năng vận động cổ tay bị hạn chế rõ rệt, gây khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.

Phân loại bong gân cổ tay theo mức độ nặng nhẹ

Bong gân cổ tay thường được chia thành ba mức độ. Ở mức độ nhẹ, dây chằng chỉ bị giãn, triệu chứng đau và sưng ít, người bệnh vẫn có thể cử động cổ tay tương đối bình thường.

Mức độ trung bình xảy ra khi dây chằng rách một phần, gây đau rõ rệt, sưng nhiều hơn và hạn chế vận động. Ở mức độ nặng, dây chằng có thể rách hoàn toàn, cổ tay đau dữ dội, sưng to, mất vững và gần như không thể cử động. Trường hợp này rất dễ nhầm với trật khớp cổ tay hoặc gãy xương nên cần được thăm khám y tế để chẩn đoán chính xác.

Cách xử trí bong gân cổ tay đúng cách và khi cần đi khám

Xử trí đúng bong gân cổ tay ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ngắn thời gian hồi phục và ngăn ngừa biến chứng. Dưới đây là cách xử trí khi bị bong gân cổ tay:

Xử trí bong gân cổ tay ban đầu tại nhà

Trong 24 - 48 giờ đầu sau chấn thương, người bị bong gân cổ tay nên áp dụng nguyên tắc R.I.C.E. Nghỉ ngơi là yếu tố quan trọng, cần hạn chế tối đa việc sử dụng cổ tay bị thương để tránh làm tổn thương nặng thêm.

Chườm lạnh giúp giảm đau và sưng, mỗi lần khoảng 15 - 20 phút, có thể thực hiện nhiều lần trong ngày. Băng ép nhẹ quanh cổ tay giúp hạn chế sưng nhưng cần chú ý không băng quá chặt. Ngoài ra, kê cao tay khi nghỉ ngơi giúp giảm ứ dịch và phù nề. Trong giai đoạn này, không nên xoa bóp mạnh hay chườm nóng vì có thể làm sưng đau tăng lên.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Không phải mọi trường hợp bong gân cổ tay đều cần đi khám ngay, nhưng có những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua. Nếu đau nhiều, sưng to nhanh, biến dạng cổ tay hoặc không thể cử động, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Ngoài ra, nếu sau vài ngày xử trí tại nhà mà triệu chứng không cải thiện, đau kéo dài hoặc xuất hiện tê bì, yếu lực cầm nắm, việc thăm khám là cần thiết để loại trừ các tổn thương nghiêm trọng hơn. Việc chẩn đoán sớm giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và tránh biến chứng lâu dài.

Điều trị y tế 

Tùy mức độ bong gân cổ tay, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị khác nhau. Trường hợp nhẹ và trung bình thường được điều trị bảo tồn bằng thuốc giảm đau, kháng viêm theo chỉ định kết hợp với đeo đai cố định cổ tay để hạn chế vận động.

Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn hồi phục, giúp tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện độ linh hoạt và độ vững của cổ tay. Với trường hợp bong gân nặng, rách dây chằng hoàn toàn, có thể cần các biện pháp can thiệp chuyên sâu hơn để phục hồi chức năng khớp và đảm bảo khả năng vận động lâu dài.

Bong gân cổ tay là chấn thương phổ biến trong sinh hoạt và lao động, nhưng hoàn toàn có thể hồi phục tốt nếu được nhận biết và xử trí đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và thời điểm cần đi khám giúp hạn chế đau kéo dài, tránh biến chứng và giảm nguy cơ tái phát. Chủ động bảo vệ cổ tay và chăm sóc đúng ngay từ đầu là chìa khóa để duy trì sức khỏe xương khớp và chất lượng cuộc sống.