Nguyên nhân ngủ dậy bị đau cổ không quay được và cách xử trí

Sau một đêm ngủ, một số người có thể thức dậy với cảm giác đau, cứng cổ và khó xoay đầu. Tình trạng này thường liên quan đến cơ và mô mềm quanh cổ, nhưng đôi khi cũng có thể xuất phát từ đĩa đệm, khớp hoặc dây thần kinh. Vì vậy, cần theo dõi đặc điểm cơn đau và các biểu hiện đi kèm để có hướng xử trí phù hợp.

Nguyên nhân ngủ dậy bị đau cổ không quay được

Đau cổ kèm hạn chế vận động có thể xảy ra khi cơ cổ bị căng, co thắt hoặc các cấu trúc quanh cột sống cổ bị kích thích. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Ngủ sai tư thế

Duy trì đầu và cổ ở tư thế không thuận lợi trong nhiều giờ có thể khiến cơ, gân và dây chằng vùng cổ bị căng. Khi thức dậy, người bệnh có thể cảm thấy đau, cứng cổ và khó quay đầu.

Nằm sấp là tư thế dễ khiến cổ phải xoay sang một bên trong thời gian dài. Tương tự, việc để cổ gập, ngửa hoặc nghiêng quá mức khi ngủ cũng có thể làm cơ vùng cổ chịu áp lực không đều.

Gối ngủ không phù hợp

Gối quá cao, quá thấp hoặc quá mềm có thể làm đầu và cổ lệch khỏi vị trí trung tính trong lúc ngủ. Khi đó, một số nhóm cơ phải hoạt động hoặc bị kéo căng liên tục trong nhiều giờ.

Không có một độ cao gối phù hợp cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn còn phụ thuộc tư thế ngủ, chiều rộng vai, độ lún của nệm và hình thể của từng người. Mục tiêu là giúp đầu và cổ được nâng đỡ tự nhiên, không bị gập hoặc ưỡn quá mức.

Căng cơ do sinh hoạt hoặc vận động trước đó

Nguyên nhân gây đau cổ không nhất thiết xuất hiện trong lúc ngủ. Việc cúi đầu lâu khi dùng điện thoại, làm việc với máy tính, lái xe trong thời gian dài, mang vác nặng hoặc tập luyện quá sức vào ngày hôm trước có thể khiến cơ cổ bị quá tải.

Sau nhiều giờ nghỉ, tình trạng co cứng cơ có thể biểu hiện rõ hơn vào sáng hôm sau. Cơn đau thường tăng khi xoay, nghiêng hoặc cúi ngửa cổ.

Thoái hóa cột sống cổ hoặc thoát vị đĩa đệm

Ở một số người, đau cổ buổi sáng có thể liên quan đến những thay đổi tại cột sống cổ như thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống.

Khi đĩa đệm hoặc gai xương chèn ép rễ thần kinh, người bệnh có thể gặp thêm:

• Đau lan từ cổ xuống vai hoặc cánh tay;
• Tê hoặc châm chích ở bàn tay;
• Yếu cơ;
• Giảm lực cầm nắm;
• Đau tăng khi thực hiện một số động tác cổ.

Những triệu chứng này cần được đánh giá vì có thể liên quan đến chèn ép thần kinh, thay vì chỉ là căng cơ đơn thuần.

Chấn thương và một số nguyên nhân ít gặp

Té ngã, tai nạn giao thông, va đập hoặc chấn thương thể thao có thể làm tổn thương cơ, dây chằng, đĩa đệm hoặc các cấu trúc của cột sống cổ.

Ngoài ra, đau và cứng cổ nghiêm trọng hiếm khi có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc bệnh lý thần kinh. Cứng cổ kèm sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn, rối loạn ý thức hoặc phát ban cần được đánh giá khẩn cấp để loại trừ các tình trạng nghiêm trọng như viêm màng não.

Cách xử trí khi bị đau cổ không quay được

Nếu đau xuất hiện sau khi ngủ, mức độ nhẹ đến vừa, không có chấn thương và không kèm triệu chứng thần kinh, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc ban đầu.

Nghỉ ngơi và tránh bẻ cổ

Không nên cố xoay mạnh hoặc “bẻ cổ” nhằm làm hết cứng. Những động tác đột ngột có thể khiến cơ và mô mềm đang bị kích thích đau nhiều hơn.

Thay vào đó, nên giữ cổ ở tư thế thoải mái và tiếp tục các hoạt động nhẹ trong khả năng chịu đựng. Không cần bất động hoàn toàn nếu không có chỉ định y tế, vì nằm hoặc giữ cổ cố định quá lâu có thể làm tăng cảm giác cứng.

Chườm lạnh hoặc chườm ấm

Có thể chườm lạnh hoặc chườm ấm tùy thời điểm và mức độ khó chịu. Trong giai đoạn đầu, chườm lạnh bằng túi lạnh bọc khăn có thể giúp giảm đau và cảm giác khó chịu. Khi cổ chủ yếu bị căng cứng, chườm ấm hoặc tắm nước ấm có thể giúp cơ thư giãn và dễ vận động hơn.

Không đặt đá trực tiếp lên da và không sử dụng túi chườm quá nóng để tránh gây tổn thương da.

Vận động cổ nhẹ nhàng

Khi cơn đau cho phép, có thể thực hiện các động tác nhẹ như quay đầu từ từ sang hai bên, cúi và ngửa cổ hoặc nghiêng đầu nhẹ.

Các động tác nên thực hiện chậm, trong phạm vi dễ chịu và không cố kéo giãn đến mức đau tăng. Nếu vận động làm xuất hiện đau lan xuống tay, tê hoặc yếu rõ hơn, nên dừng lại và đi khám.

Khi nào đau cổ sau ngủ dậy cần đi khám?

Đau cổ do căng cơ nhẹ thường có xu hướng cải thiện dần. Tuy nhiên, người bệnh nên đi khám nếu triệu chứng không giảm hoặc có những biểu hiện gợi ý tổn thương thần kinh hay nguyên nhân khác. Nên đến cơ sở y tế khi:

• Đau nhiều hoặc tăng dần.
• Đau kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.
• Tình trạng thường xuyên tái diễn.
• Đau lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay.
• Xuất hiện tê, châm chích hoặc yếu tay.
• Giảm lực cầm nắm.
• Khả năng quay hoặc cúi ngửa cổ hạn chế rõ rệt.
• Đau kèm sưng hoặc có tiền sử chấn thương gần đây.

Cách hạn chế đau cổ khi thức dậy

Để giảm nguy cơ đau và cứng cổ sau khi ngủ dậy, nên chú ý đến tư thế ngủ, cách chọn gối và thói quen sinh hoạt hằng ngày:

• Chọn gối có độ cao phù hợp: Gối nên nâng đỡ đầu và cổ ở tư thế tự nhiên, tránh để cổ bị gập hoặc ngửa quá mức trong khi ngủ.
• Ưu tiên tư thế nằm ngửa hoặc nằm nghiêng: Hai tư thế này thường giúp cổ được nâng đỡ tốt hơn nếu sử dụng gối phù hợp.
• Hạn chế nằm sấp: Nằm sấp khiến đầu phải xoay sang một bên trong thời gian dài, dễ làm tăng căng cơ cổ.
• Điều chỉnh tư thế làm việc: Đặt màn hình gần ngang tầm mắt và tránh cúi đầu liên tục trong nhiều giờ.
• Thay đổi tư thế thường xuyên: Không nên ngồi hoặc giữ cổ ở một tư thế quá lâu.
• Hạn chế cúi đầu khi dùng điện thoại: Có thể đưa thiết bị lên cao hơn để giảm áp lực lên vùng cổ.
• Duy trì vận động phù hợp: Các bài tập nhẹ giúp tăng độ linh hoạt và sức mạnh của cơ cổ, vai có thể hỗ trợ giảm nguy cơ tái phát.

Như vậy, ngủ dậy bị đau cổ không quay được thường liên quan đến căng cơ, tư thế ngủ chưa phù hợp hoặc gối không nâng đỡ tốt vùng cổ. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể cải thiện khi nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu đau kéo dài, lan xuống tay, kèm tê yếu hoặc xuất hiện sau chấn thương, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và điều trị phù hợp.