Sơ cứu bong gân đúng cách: Giảm đau nhanh và tránh biến chứng

Bong gân là chấn thương thường gặp trong sinh hoạt, lao động và khi chơi thể thao. Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều người vẫn xử trí bong gân theo thói quen truyền miệng như xoa bóp mạnh, chườm nóng sớm hoặc cố gắng vận động tiếp. Những cách làm này không những không giúp mau khỏi mà còn khiến tình trạng tổn thương nghiêm trọng hơn. Vì vậy, hiểu và thực hiện đúng cách sơ cứu ngay từ những phút đầu là điều mỗi người nên trang bị.

Sơ cứu bong gân là gì?

Sơ cứu bong gân là tập hợp các biện pháp xử trí ban đầu được thực hiện ngay sau khi xảy ra chấn thương nhằm giảm đau, giảm sưng và bảo vệ dây chằng khỏi tổn thương thêm. Đây là giai đoạn “vàng” quyết định rất lớn đến tốc độ và chất lượng hồi phục của người bị bong gân.

Bong gân xảy ra khi dây chằng (cấu trúc giúp giữ vững khớp) bị kéo giãn quá mức hoặc bị rách do tác động đột ngột như té ngã, trượt chân hay vận động sai tư thế. Ngay sau chấn thương, tại vùng bong gân sẽ xuất hiện phản ứng viêm, sưng và đau. Nếu không được sơ cứu đúng cách, tình trạng viêm có thể lan rộng, làm tăng tổn thương mô mềm xung quanh.

Sơ cứu bong gân đúng ngay từ đầu giúp:

• Giảm mức độ đau và sưng nề;
• Hạn chế tổn thương dây chằng tiến triển;
• Rút ngắn thời gian hồi phục;
• Giảm nguy cơ để lại di chứng đau mạn tính hoặc lỏng khớp.

Ngược lại, sơ cứu sai cách có thể khiến vết bong gân nhẹ trở nên nghiêm trọng hơn, thậm chí làm rách dây chằng nặng hoặc kéo dài thời gian điều trị.

Các bước sơ cứu bong gân đúng cách theo nguyên tắc y khoa

Sau khi xảy ra bong gân, người bị chấn thương cần được xử trí theo các bước cơ bản, dễ thực hiện nhưng phải đúng nguyên tắc. Việc áp dụng đúng các bước sơ cứu bong gân sẽ giúp kiểm soát tình trạng tổn thương ngay từ ban đầu. Cụ thể:

Nghỉ ngơi và cố định vùng bị bong gân

Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong sơ cứu bong gân là cho vùng bị chấn thương được nghỉ ngơi hoàn toàn. Người bị bong gân cần ngừng ngay các hoạt động đang thực hiện, tránh cố gắng vận động tiếp dù cơn đau có thể chưa quá dữ dội.

Việc tiếp tục di chuyển hoặc chịu lực lên khớp bị bong gân có thể làm dây chằng đang tổn thương bị kéo giãn thêm hoặc rách nặng hơn. Trong khả năng có thể, nên cố định tạm thời vùng bong gân bằng nẹp, băng vải hoặc các vật dụng có sẵn để hạn chế cử động không cần thiết. Nghỉ ngơi đúng cách giúp cơ thể có điều kiện tự sửa chữa tổn thương và giảm phản ứng viêm.

Chườm lạnh đúng cách khi sơ cứu bong gân

Chườm lạnh là biện pháp quan trọng giúp giảm đau và sưng trong giai đoạn đầu sau bong gân. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch, từ đó hạn chế máu và dịch viêm thoát ra mô xung quanh, làm giảm sưng nề hiệu quả.

Khi chườm lạnh, nên dùng túi đá hoặc khăn lạnh bọc trong khăn mỏng, tránh đặt đá trực tiếp lên da để không gây bỏng lạnh. Thời gian chườm mỗi lần khoảng 15 - 20 phút, có thể lặp lại sau mỗi vài giờ trong 24 - 48 giờ đầu. Chườm lạnh đúng cách là một phần không thể thiếu trong sơ cứu bong gân, giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn và hạn chế tổn thương lan rộng.

Băng ép và kê cao chi bị bong gân

Sau khi chườm lạnh, băng ép nhẹ vùng bị bong gân giúp giảm sưng và hỗ trợ cố định khớp. Khi băng ép, cần quấn từ dưới lên trên với lực vừa phải, tránh băng quá chặt gây tê, lạnh hoặc tím đầu chi. Nếu thấy khó chịu, cần nới lỏng băng ngay.

Bên cạnh đó, việc kê cao chi bị bong gân khi nằm hoặc ngồi nghỉ cũng rất quan trọng. Kê cao giúp máu và dịch viêm hồi lưu tốt hơn, từ đó giảm phù nề. Sự kết hợp giữa băng ép và kê cao chi mang lại hiệu quả rõ rệt trong quá trình sơ cứu bong gân.

Những sai lầm thường gặp khi sơ cứu bong gân cần tránh

Bên cạnh việc thực hiện đúng, tránh những sai lầm phổ biến khi sơ cứu bong gân cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Nhiều thói quen sai lầm vẫn còn tồn tại do tâm lý muốn “đỡ đau nhanh” hoặc do truyền miệng thiếu cơ sở khoa học.

Xoa bóp, chườm nóng ngay sau khi bong gân

Một trong những sai lầm phổ biến nhất là xoa bóp mạnh hoặc chườm nóng ngay sau khi bong gân. Trong giai đoạn đầu, vùng tổn thương đang có phản ứng viêm cấp. Việc chườm nóng hoặc xoa bóp sẽ làm giãn mạch, tăng lưu lượng máu đến vùng tổn thương, khiến sưng và đau tăng lên.

Chườm nóng chỉ phù hợp khi đã qua giai đoạn viêm cấp, thường sau vài ngày và khi có chỉ định phù hợp. Vì vậy, trong sơ cứu bong gân, tuyệt đối không chườm nóng sớm nếu chưa được tư vấn chuyên môn.

Tự ý nắn khớp hoặc kéo giãn mạnh vùng bong gân

Nhiều người cho rằng bong gân là “lệch khớp nhẹ” nên cố gắng tự nắn hoặc kéo giãn để khớp trở về vị trí cũ. Đây là hành động rất nguy hiểm. Việc nắn sai cách có thể làm rách dây chằng nặng hơn, gây tổn thương mạch máu, thần kinh xung quanh khớp.

Sơ cứu bong gân không bao gồm việc nắn chỉnh khớp. Mọi can thiệp chỉnh khớp nếu cần thiết đều phải được thực hiện bởi nhân viên y tế có chuyên môn sau khi đã thăm khám kỹ lưỡng.

Chủ quan không theo dõi sau sơ cứu bong gân

Sau khi sơ cứu bong gân, nhiều người thấy cơn đau giảm nên chủ quan, quay lại sinh hoạt hoặc vận động sớm. Điều này có thể khiến tổn thương chưa kịp hồi phục bị tái chấn thương, làm kéo dài thời gian lành và tăng nguy cơ bong gân tái phát.

Người bị bong gân cần theo dõi sát các triệu chứng trong những ngày sau sơ cứu. Nếu đau không giảm hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần đi khám để được đánh giá lại tình trạng tổn thương.

Khi nào sơ cứu bong gân là chưa đủ và cần đi khám?

Mặc dù sơ cứu bong gân đúng cách giúp cải thiện đáng kể triệu chứng ban đầu, nhưng không phải trường hợp nào cũng chỉ cần xử trí tại nhà. Việc nhận biết thời điểm cần đi khám giúp tránh bỏ sót những tổn thương nghiêm trọng hơn.

Dấu hiệu bong gân nặng sau sơ cứu

Người bị bong gân nên đi khám nếu sau sơ cứu vẫn xuất hiện các dấu hiệu như đau nhiều không thuyên giảm, sưng to nhanh, bầm tím lan rộng hoặc không thể đứng, đi lại bình thường. Đây có thể là biểu hiện của bong gân mức độ nặng hoặc tổn thương phối hợp khác.

Ngoài ra, cảm giác lỏng khớp, mất vững khi vận động cũng là dấu hiệu cảnh báo dây chằng có thể đã bị rách nhiều. Trong những trường hợp này, việc tiếp tục tự điều trị tại nhà có thể gây hậu quả lâu dài.

Vai trò của thăm khám y tế sau sơ cứu bong gân

Thăm khám y tế giúp đánh giá chính xác mức độ tổn thương dây chằng và loại trừ các chấn thương khác như trật khớp, gãy xương hoặc rách dây chằng hoàn toàn. Dựa trên kết quả thăm khám, người bệnh sẽ được tư vấn hướng điều trị phù hợp, từ nghỉ ngơi, phục hồi chức năng đến các can thiệp chuyên sâu nếu cần thiết.

Việc kết hợp sơ cứu bong gân đúng cách và thăm khám kịp thời khi cần sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra an toàn và hiệu quả hơn.

Sơ cứu bong gân là bước xử trí ban đầu vô cùng quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến quá trình hồi phục và khả năng vận động lâu dài. Thực hiện đúng các bước sơ cứu bong gân giúp giảm đau, hạn chế sưng viêm và phòng ngừa biến chứng không mong muốn. Tuy nhiên, người bệnh cũng không nên chủ quan, cần theo dõi sát các dấu hiệu sau sơ cứu và đi khám khi có biểu hiện bất thường. Trang bị kiến thức sơ cứu đúng cách chính là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe hệ vận động cho bản thân và gia đình.

Xem thêm:​

• Bong gân đầu gối: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và khi nào cần đi khám

• Bong gân cổ tay là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, cách xử lý và phòng ngừa tái phát