Áp xe nha chu là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

Áp xe nha chu (Periodontal Abscess) được định nghĩa trong y văn là một ổ mủ khu trú nằm trong mô nha chu bao gồm nướu, dây chằng nha chu và xương ổ răng. Đây là kết quả của sự phá hủy mô do vi khuẩn gây ra và thường xuất hiện trên nền một túi nha chu đã tồn tại từ trước. 

Về mặt lâm sàng thì áp xe nha chu được xếp vào nhóm cấp cứu nha khoa phổ biến thứ ba chỉ sau áp xe quanh chóp và viêm quanh thân răng. Bệnh lý này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là ở người trưởng thành đang mắc bệnh viêm nha chu mạn tính. 

Những dấu hiệu và triệu chứng của áp xe nha chu 

Triệu chứng của áp xe nha chu thường rất rầm rộ và dễ nhận biết, tuy nhiên cần phân biệt kỹ với các loại đau răng khác để có hướng xử lý đúng. Các biểu hiện điển hình bao gồm:

• Đau nhức dữ dội: Cảm giác đau âm ỉ hoặc đau nhói liên tục tại vùng nướu bị ảnh hưởng và cơn đau thường tăng lên khi ăn nhai hoặc cắn chặt hai hàm răng.
• Sưng nướu: Xuất hiện khối sưng nề hình bầu dục hoặc hình tròn căng bóng ở vùng nướu tương ứng với chân răng và bề mặt khối sưng có màu đỏ tươi hoặc đỏ tím.
• Chảy mủ: Khi ấn nhẹ vào vùng sưng hoặc ấn vào nướu quanh cổ răng thì có thể thấy mủ màu vàng đục hoặc trắng chảy ra kèm theo mùi hôi tanh rất khó chịu.

Biến chứng có thể gặp khi mắc áp xe nha chu 

Áp xe nha chu nếu không được can thiệp kịp thời sẽ dẫn đến sự phá hủy nhanh chóng các cấu trúc nâng đỡ răng và gây ra những hệ quả nghiêm trọng cho sức khỏe răng miệng cũng như sức khỏe toàn thân như:

• Mất răng: Đây là biến chứng thường gặp nhất vì quá trình tiêu xương ổ răng diễn ra rất nhanh trong giai đoạn cấp tính làm răng lung lay quá mức và không thể giữ lại được.
• Lan rộng nhiễm trùng: Vi khuẩn từ ổ áp xe có thể lan rộng ra các khoang mô mềm lân cận gây viêm mô tế bào vùng mặt hoặc sưng tấy sàn miệng (Ludwig's angina) đe dọa chèn ép đường thở.
• Viêm tủy ngược dòng: Nhiễm trùng từ túi nha chu có thể xâm nhập ngược vào tủy răng qua lỗ chóp răng hoặc ống tủy phụ gây chết tủy.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Bạn không nên tự ý chọc vỡ ổ áp xe hoặc mua thuốc uống tại nhà mà cần đến ngay các cơ sở nha khoa uy tín khi có các dấu hiệu sau:

• Xuất hiện khối sưng đau ở vùng nướu răng kèm theo chảy mủ hoặc máu.
• Răng đau nhức dữ dội không thuyên giảm kể cả khi đã dùng thuốc giảm đau thông thường.
• Có biểu hiện sốt cao trên 38 độ C kèm theo sưng mặt hoặc sưng hạch bạch huyết ở cổ.
• Răng lung lay và cảm giác răng trồi lên khiến khớp cắn bị sai lệch.
• Khó khăn trong việc há miệng hoặc nuốt thức ăn.

Cơ chế hình thành áp xe nha chu chủ yếu liên quan đến sự bít tắc đường thoát của dịch rỉ viêm trong túi nha chu hoặc sự xâm nhập của vật lạ như:

• Tắc nghẽn túi nha chu: Ở những bệnh nhân bị viêm nha chu thì các túi nha chu sâu (khoảng hở giữa nướu và răng) chứa đầy vi khuẩn và mảng bám. Nếu miệng túi bị bít lại do nướu săn chắc hoặc do thức ăn nhồi nhét thì dịch viêm không thể thoát ra ngoài và tích tụ lại tạo thành áp xe.
• Điều trị nha chu không triệt để: Trong quá trình lấy cao răng dưới nướu, nếu bác sĩ chuyên khoa chỉ làm sạch phần gần cổ răng mà để sót lại mảng bám ở vùng chóp túi hoặc làm tổn thương thành túi tạo ổ áp xe cấp tính sau điều trị.
• Yếu tố giải phẫu răng: Các bất thường như răng bị nứt dọc chân răng, men răng thừa ở vùng chẽ chân răng hay rãnh phát triển bất thường tạo nơi trú ngụ lý tưởng cho vi khuẩn mà bàn chải không thể làm sạch tới.

Những ai có nguy cơ mắc phải áp xe nha chu? 

Áp xe nha chu thường không xảy ra ngẫu nhiên mà tập trung ở những nhóm đối tượng có tình trạng sức khỏe răng miệng kém hoặc hệ miễn dịch suy giảm:

• Người mắc bệnh viêm nha chu mãn tính nhưng không được điều trị hoặc điều trị không liên tục.
• Người có thói quen vệ sinh răng miệng kém và nhiều mảng bám cao răng.
• Bệnh nhân đái tháo đường không kiểm soát tốt đường huyết có nguy cơ bị áp xe nha chu cao gấp nhiều lần người bình thường do hệ miễn dịch bị suy yếu và mạch máu bị tổn thương.
• Người hút thuốc lá lâu năm vì khói thuốc làm co mạch máu nướu và che giấu các dấu hiệu viêm khiến bệnh tiến triển âm thầm đến giai đoạn nặng.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải áp xe nha chu 

Ngoài các nguyên nhân trực tiếp thì một số yếu tố thuận lợi sau đây sẽ làm tăng khả năng bùng phát của ổ áp xe:

• Căng thẳng (stress): Áp lực tâm lý kéo dài làm giảm sức đề kháng của cơ thể và tăng thói quen nghiến răng gây sang chấn cho mô nha chu.
• Thay đổi nội tiết tố: Phụ nữ trong thai kỳ hoặc giai đoạn mãn kinh có mô nướu nhạy cảm hơn với vi khuẩn.
• Sử dụng thuốc: Một số loại thuốc điều trị tim mạch hoặc thuốc chống động kinh gây phì đại nướu làm tăng độ sâu của túi nha chu và dễ gây bít tắc.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán áp xe nha chu 

Để chẩn đoán xác định và phân biệt áp xe nha chu với áp xe quanh chóp (do tủy) thì bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện quy trình thăm khám tỉ mỉ.

• Khám lâm sàng: Bác sĩ quan sát khối sưng và kiểm tra độ lung lay của răng. Quan trọng nhất là thao tác thăm dò túi nha chu bằng cây đo túi chuyên dụng để xác định vị trí và độ sâu của túi nha chu có liên thông với ổ áp xe hay không.
• Thử tủy răng: Sử dụng nhiệt hoặc điện để kiểm tra xem tủy răng còn sống hay đã chết. Răng bị áp xe nha chu thường vẫn còn phản ứng với kích thích tủy (tủy sống).
• Chụp X-quang: Phim X-quang quanh chóp giúp bác sĩ đánh giá mức độ tiêu xương ổ răng dọc theo thân răng và xác định xem có dị vật hay tổn thương nứt gãy chân răng hay không. Hình ảnh tiêu xương bên (hình chậu) là dấu hiệu điển hình.

Phương pháp điều trị áp xe nha chu

Nguyên tắc điều trị là giải quyết ổ nhiễm trùng cấp tính để giảm đau và sau đó tiến hành điều trị nguyên nhân để ngăn ngừa tái phát, cụ thể:

• Dẫn lưu mủ: Bác sĩ chuyên khoa sẽ gây tê và trích rạch nhẹ nhàng vào vùng sưng hoặc nong rộng miệng túi nha chu để mủ thoát ra ngoài. Sau đó bơm rửa sạch ổ áp xe bằng dung dịch nước muối sinh lý hoặc Chlorhexidine.
• Mài chỉnh khớp cắn: Nếu răng bị trồi cao gây đau khi cắn thì bác sĩ sẽ mài bớt mặt nhai để giảm sang chấn cho răng bệnh.
• Sử dụng thuốc: Kháng sinh toàn thân thường được chỉ định trong trường hợp có biểu hiện sốt hoặc hạch to.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của áp xe nha chu 

Chế độ sinh hoạt 

Phương pháp phòng ngừa dựa hoàn toàn vào việc kiểm soát mảng bám và duy trì lối sống lành mạnh với thói quen sinh hoạt như:

• Đánh răng ít nhất 2 lần mỗi ngày (sáng và tối) bằng bàn chải lông mềm và chải dọc hoặc xoay tròn để không làm mòn cổ răng.
• Sử dụng chỉ nha khoa hoặc máy tăm nước để làm sạch kẽ răng thay vì dùng tăm tre nhọn dễ gây tổn thương nướu.
• Từ bỏ thói quen hút thuốc lá vì đây là yếu tố nguy cơ lớn nhất gây thất bại trong điều trị nha chu.

Chế độ dinh dưỡng

Dinh dưỡng đóng vai trò hỗ trợ sức khỏe nướu và xương ổ răng.

• Tăng cường thực phẩm giàu vitamin C (cam, bưởi, ổi, bông cải xanh) vì vitamin C rất cần thiết cho việc tổng hợp collagen giúp nướu săn chắc và bền vững.
• Bổ sung canxi và vitamin D từ sữa, phô mai, cá hồi để củng cố mật độ xương hàm.
• Hạn chế đồ ngọt và thực phẩm dẻo dính vì đường là nguồn thức ăn chính của vi khuẩn gây hại.

Phương pháp phòng ngừa áp xe nha chu

Để phòng ngừa áp xe nha chu một cách hiệu quả nhất thì bạn cần tuân thủ lịch trình thăm khám định kỳ.

• Lấy cao răng định kỳ: Thực hiện lấy cao răng chuyên nghiệp tại nha khoa 6 tháng một lần (hoặc 3 đến 4 tháng một lần đối với người có tiền sử bệnh nha chu) để loại bỏ mảng bám cứng đầu mà bàn chải không thể làm sạch.
• Tầm soát bệnh nha chu: Nhờ bác sĩ chuyên khoa kiểm tra độ sâu túi nha chu trong mỗi lần khám định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm tiềm ẩn.
• Xử lý sớm các vấn đề răng miệng: Trám ngay các răng sâu và phục hình lại các răng giả không sát khít để loại bỏ nơi trú ẩn của vi khuẩn.

Áp xe nha chu là một biến cố đau đớn và nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được bằng sự quan tâm đúng mực đến vệ sinh răng miệng. Một hàm răng khỏe mạnh không chỉ mang lại nụ cười tự tin mà còn là cửa ngõ bảo vệ sức khỏe toàn diện của bạn trước các nguy cơ bệnh lý toàn thân.