Xoang gan nằm ở đâu? Cấu trúc, chức năng và vai trò trong bệnh lý gan

Xoang gan là một thành phần giải phẫu vi thể giữ vai trò then chốt trong hoạt động chuyển hóa và thải độc của gan. Nhiều người thắc mắc xoang gan ở đâu trong cơ thể, có cấu tạo như thế nào, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu nhé!

Xoang gan nằm ở đâu trong cấu trúc gan?

Để hiểu rõ vai trò sinh lý của xoang gan, trước hết cần xác định chính xác vị trí của cấu trúc này trong gan và mối liên hệ với các thành phần khác của tiểu thùy gan.

Xoang gan (hepatic sinusoid) là các mao mạch đặc biệt nằm bên trong tiểu thùy gan, chạy xen kẽ giữa các bè tế bào gan (hepatocyte). Đây là nơi máu từ tĩnh mạch cửa và động mạch gan hòa trộn trước khi đổ về tĩnh mạch trung tâm.

Về mặt giải phẫu vi thể, xoang gan có những đặc điểm nổi bật:

Nằm giữa các hàng tế bào gan, tạo thành mạng lưới dẫn máu dày đặc.
Lót bởi lớp tế bào nội mô không liên tục, giúp tăng khả năng trao đổi chất.
Là cầu nối trực tiếp giữa máu và tế bào gan.

*Xoang gan nằm ở đâu trong tiểu thùy gan và mối liên hệ với tế bào gan*

Như vậy, xoang gan không phải là mạch máu thông thường mà là cấu trúc trung gian đặc biệt, quyết định hiệu quả trao đổi chất giữa máu và tế bào gan.

Cấu trúc vi thể của xoang gan

Không chỉ đơn thuần là đường dẫn máu, xoang gan còn có cấu trúc vi thể đặc biệt giúp gan thực hiện hiệu quả chức năng chuyển hóa và thải độc.

Thành xoang gan và tế bào nội mô

Thành xoang gan là cấu trúc then chốt quyết định khả năng trao đổi chất giữa máu và tế bào gan. Khác với mao mạch thông thường, xoang gan được thiết kế đặc biệt để đáp ứng nhu cầu chuyển hóa và thải độc rất cao của gan.

Thành xoang gan được lót bởi tế bào nội mô dạng không liên tục (discontinuous endothelial cells), có nhiều đặc điểm sinh học nổi bật:

Các tế bào nội mô không có màng đáy hoàn chỉnh và chứa nhiều khe hở nhỏ (fenestrae).
Nhờ cấu trúc này, chất dinh dưỡng, hormone, thuốc và độc chất trong máu có thể dễ dàng khuếch tán từ lòng xoang gan vào khoảng Disse, sau đó tiếp xúc trực tiếp với tế bào gan.
Cơ chế trao đổi “mở” giúp gan tăng hiệu quả chuyển hóa, khử độc và tổng hợp chất, vượt trội so với hệ mao mạch ở các cơ quan khác.

*Thành xoang gan giúp tăng trao đổi chất giữa máu và tế bào gan*

Chính cấu trúc “mở” này khiến xoang gan trở thành điểm tiếp xúc sinh học quan trọng nhất giữa gan và tuần hoàn máu.

Tế bào Kupffer trong xoang gan

Bên trong lòng xoang gan còn có tế bào Kupffer, là các đại thực bào chuyên biệt của gan. Chúng đảm nhiệm:

Thực bào vi khuẩn, mảnh tế bào chết và độc tố.
Tham gia phản ứng miễn dịch tại gan.
Góp phần kiểm soát viêm và nhiễm trùng đường máu.

*Tế bào Kupffer trong xoang gan tham gia bảo vệ gan khỏi tác nhân gây hại*

Sự hiện diện của tế bào Kupffer giúp xoang gan không chỉ là đường dẫn máu mà còn là hàng rào miễn dịch quan trọng của cơ thể.

Chức năng sinh lý của xoang gan

Nhờ cấu trúc đặc biệt, xoang gan đảm nhiệm nhiều chức năng sinh lý thiết yếu cho hoạt động sống của gan. Các chức năng chính của xoang gan bao gồm:

Vận chuyển máu: Dẫn máu giàu dưỡng chất và oxy đến tế bào gan.
Trao đổi chất: Tạo điều kiện để glucose, acid amin, lipid và thuốc được chuyển hóa.
Thải độc: Giúp tế bào gan tiếp xúc trực tiếp với độc chất để khử độc.
Miễn dịch: Tham gia lọc vi khuẩn và kháng nguyên từ máu tĩnh mạch cửa.

*Xoang gan đóng vai trò trung tâm trong trao đổi chất và thải độc của gan*

Có thể nói, mọi hoạt động sinh lý quan trọng của gan đều ít nhiều phụ thuộc vào sự hoạt động hiệu quả của hệ thống xoang gan.

Xoang gan và mối liên hệ với bệnh lý gan

Khi cấu trúc hoặc chức năng xoang gan bị tổn thương, gan sẽ suy giảm khả năng chuyển hóa và thải độc, dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm. Trong các bệnh gan mạn tính như:

Viêm gan virus: Quá trình viêm kéo dài gây tổn thương lớp nội mô xoang gan, làm rối loạn lưu thông máu và giảm khả năng tiếp xúc giữa máu với tế bào gan.
Gan nhiễm mỡ: Sự tích tụ mỡ trong tế bào gan làm chèn ép xoang gan, khiến dòng máu qua gan bị cản trở và giảm hiệu quả chuyển hóa.
Xơ gan: Các dải xơ hình thành làm biến dạng cấu trúc tiểu thùy gan và xoang gan, thậm chí gây tắc nghẽn xoang, dẫn đến rối loạn tuần hoàn trong gan.

Những biến đổi này kéo theo nhiều hậu quả sinh lý nghiêm trọng:

Dòng máu qua gan bị cản trở, làm giảm lượng máu được lọc và chuyển hóa.
Tăng áp lực tĩnh mạch cửa, gây ra các biến chứng như cổ trướng, giãn tĩnh mạch thực quản.
Suy giảm khả năng thải độc và tổng hợp chất, ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa thuốc, protein và các yếu tố đông máu.

Việc bảo vệ cấu trúc xoang gan là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa và làm chậm tiến triển các bệnh gan mạn tính.

Hiểu rõ xoang gan nằm ở đâu và vai trò sinh lý của cấu trúc này giúp chúng ta nhận thức đầy đủ hơn về cơ chế hoạt động của gan cũng như tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe gan. Xoang gan là mắt xích không thể thiếu trong quá trình chuyển hóa, thải độc và miễn dịch của cơ thể.