Động mạch gan là gì? Giải phẫu, chức năng và ý nghĩa lâm sàng

Gan là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể, đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu như chuyển hóa chất dinh dưỡng, giải độc và dự trữ năng lượng. Để thực hiện tốt những nhiệm vụ này, gan cần được nuôi dưỡng bởi hệ thống mạch máu phức tạp. Trong đó, ngoài hệ tĩnh mạch cửa quen thuộc, động mạch đóng vai trò cung cấp máu giàu oxy không thể thay thế.

Động mạch gan là gì?

Động mạch gan là mạch máu có nhiệm vụ đưa máu giàu oxy từ tim đến gan. Khác với tĩnh mạch cửa - nơi dẫn máu chứa chất dinh dưỡng từ ống tiêu hóa về gan, động mạch gan đảm bảo cung cấp oxy cần thiết để các tế bào gan duy trì hoạt động sống, tái tạo và thực hiện chức năng chuyển hóa.

Trong hệ tuần hoàn gan, động mạch gan chiếm tỷ lệ lưu lượng máu thấp hơn so với tĩnh mạch cửa, nhưng lại có ý nghĩa sống còn. Nếu dòng máu từ động mạch này bị suy giảm hoặc gián đoạn, nhu mô gan có thể bị tổn thương nhanh chóng, ảnh hưởng đến chức năng toàn bộ cơ thể.

Gan là cơ quan có mức độ trao đổi chất cao, do đó nhu cầu oxy luôn ở mức lớn. Trong khi đó, động mạch gan đảm nhận vai trò cung cấp lượng oxy này trực tiếp cho tế bào gan. Nhờ nguồn máu giàu oxy, gan có thể thực hiện các quá trình tổng hợp protein, chuyển hóa lipid, giải độc và tái tạo mô gan khi bị tổn thương. Khi chức năng của động mạch gan bị ảnh hưởng, các hoạt động sinh lý này cũng suy giảm theo, làm tăng nguy cơ rối loạn chức năng gan.

Giải phẫu động mạch gan trong cơ thể người

Về mặt giải phẫu, động mạch gan nằm trong ổ bụng và là một phần của hệ thống mạch máu xuất phát từ thân tạng. Đây là khu vực tập trung nhiều mạch máu quan trọng cung cấp cho gan, dạ dày, lách và tụy. Việc hiểu rõ cấu trúc giải phẫu giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng tưới máu gan trong chẩn đoán và điều trị.

Động mạch gan thường đi kèm với tĩnh mạch cửa và ống mật chủ, tạo thành bó mạch - ống đặc trưng ở rốn gan. Sự sắp xếp này có ý nghĩa quan trọng trong các thủ thuật can thiệp và phẫu thuật vùng gan - mật.

Động mạch gan riêng và các nhánh chính

Theo các chuyên gia y tế, động mạch gan riêng được mô tả là đoạn mạch tiếp nối sau khi động mạch gan chung tách nhánh. Từ đây, mạch máu chia thành các nhánh chính đi vào thùy gan trái và thùy gan phải. Mỗi nhánh đảm nhiệm việc cung cấp máu cho từng vùng gan tương ứng. Sự phân nhánh rõ ràng này giúp gan nhận được nguồn máu phân bố tương đối đồng đều, đồng thời là cơ sở để bác sĩ đánh giá tổn thương khu trú trong gan thông qua hình ảnh học.

Biến thể giải phẫu thường gặp của động mạch gan

Không phải cấu trúc động mạch gan ở mọi người đều giống nhau. Một số người có biến thể giải phẫu, chẳng hạn như động mạch gan phải hoặc trái xuất phát từ nguồn khác so với thông thường. Những biến thể này thường không gây triệu chứng, nhưng lại có ý nghĩa lớn trong phẫu thuật gan, ghép gan hoặc can thiệp mạch. Việc nhận biết sớm giúp hạn chế nguy cơ tai biến trong quá trình điều trị.

Chức năng sinh lý của động mạch gan

Bên cạnh vai trò cung cấp oxy, động mạch gan còn tham gia vào cơ chế điều hòa lưu lượng máu trong gan. Khi dòng máu từ tĩnh mạch cửa giảm, động mạch gan có thể tăng lưu lượng để bù trừ, giúp duy trì sự ổn định cho nhu mô gan. Đây là một cơ chế sinh lý quan trọng giúp gan thích nghi với những thay đổi trong tuần hoàn.

Sự phối hợp nhịp nhàng giữa động mạch gan và tĩnh mạch cửa tạo nên hệ thống tưới máu kép đặc trưng của gan - điều hiếm thấy ở các cơ quan khác.

Theo chuyên gia y tế, chức năng của gan phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng và lưu lượng máu được cung cấp. Khi động mạch gan hoạt động bình thường, tế bào gan nhận đủ oxy để thực hiện các phản ứng chuyển hóa phức tạp. Ngược lại, nếu dòng máu bị suy giảm kéo dài, gan có thể rơi vào tình trạng thiếu oxy, dẫn đến tổn thương tế bào, giảm khả năng giải độc và tổng hợp protein. Điều này cho thấy vai trò then chốt của động mạch gan trong việc duy trì sức khỏe gan lâu dài.

Các bất thường và bệnh lý liên quan đến động mạch gan

Không phải mọi bất thường liên quan đến động mạch gan đều nguy hiểm. Một số thay đổi chỉ mang tính giải phẫu hoặc sinh lý và không gây ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe. Tuy nhiên, do đây là mạch máu nuôi gan, các tổn thương thực sự cần được theo dõi cẩn thận.

Những bất thường này thường được phát hiện thông qua các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm Doppler, chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ.

Tắc hẹp hoặc tổn thương động mạch gan

Tắc hẹp động mạch gan có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm tổn thương mạch máu, huyết khối hoặc biến chứng sau can thiệp y khoa. Khi dòng máu bị cản trở, gan sẽ thiếu oxy, làm tăng nguy cơ hoại tử mô gan hoặc suy giảm chức năng gan. Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ có hướng theo dõi và xử trí phù hợp, hạn chế biến chứng nghiêm trọng.

Ý nghĩa của động mạch gan trong chẩn đoán bệnh gan

Trong thực hành lâm sàng, việc đánh giá động mạch gan giúp cung cấp nhiều thông tin quan trọng về tình trạng tưới máu gan. Hình ảnh dòng chảy bất thường có thể gợi ý tổn thương nhu mô, rối loạn tuần hoàn hoặc bệnh lý gan tiềm ẩn. Nhờ đó, động mạch gan trở thành một yếu tố không thể bỏ qua trong đánh giá toàn diện sức khỏe gan.

Khi nào cần lưu ý hoặc thăm khám liên quan đến động mạch gan?

Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường liên quan đến gan hoặc mạch máu gan trên kết quả xét nghiệm máu hay chẩn đoán hình ảnh, người bệnh không nên tự suy đoán tình trạng sức khỏe. Việc đánh giá cần dựa trên thăm khám lâm sàng và tư vấn từ nhân viên y tế có chuyên môn. Theo dõi đúng cách và tái khám định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến động mạch gan, từ đó bảo vệ chức năng gan hiệu quả hơn.

Động mạch gan là thành phần không thể thiếu trong hệ tuần hoàn gan, giữ vai trò cung cấp oxy và duy trì hoạt động sống còn của tế bào gan. Việc hiểu rõ cấu trúc, chức năng và các bất thường liên quan đến động mạch gan giúp người đọc chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe gan. Khi có nghi ngờ hoặc phát hiện bất thường, việc thăm khám và tư vấn y tế kịp thời là yếu tố then chốt để hạn chế biến chứng và bảo vệ gan lâu dài.