Xét nghiệm tiểu đường là gì? Các phương pháp phổ biến hiện nay

Tiểu đường đang trở thành một trong những bệnh lý mạn tính phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của nhiều người. Trong bối cảnh đó, xét nghiệm tiểu đường giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm, theo dõi diễn tiến bệnh và hỗ trợ điều trị hiệu quả. Hãy cùng trung tâm Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu rõ về các xét nghiệm tiểu đường sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của mình.

Xét nghiệm tiểu đường là gì?

Xét nghiệm tiểu đường là nhóm các xét nghiệm y khoa được thực hiện nhằm đo lường nồng độ đường glucose trong máu, từ đó hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi và sàng lọc bệnh tiểu đường type 1, type 2 cũng như tiểu đường thai kỳ.

Hiện nay, có nhiều loại xét nghiệm tiểu đường phổ biến như đo đường huyết lúc đói, đo đường huyết ngẫu nhiên, nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) và xét nghiệm HbA1c. Mỗi phương pháp mang lại những thông tin khác nhau, giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng đường huyết tại thời điểm xét nghiệm cũng như mức độ kiểm soát đường huyết trong thời gian dài. Thông qua các xét nghiệm này, khả năng tuyến tụy sản xuất insulin và hiệu quả sử dụng insulin của cơ thể trong quá trình chuyển hóa đường sẽ được xác định rõ ràng hơn. Nhờ đó, việc phát hiện sớm bệnh, xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm do tiểu đường gây ra trở nên hiệu quả hơn.

Các loại xét nghiệm tiểu đường phổ biến hiện nay

Các triệu chứng lâm sàng đơn thuần thường chưa đủ cơ sở để khẳng định một người mắc bệnh tiểu đường. Vì vậy, bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên biệt nhằm thu thập đầy đủ dữ liệu, từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác và khách quan hơn. Cụ thể, đối với những trường hợp nghi ngờ mắc tiểu đường, người bệnh cần tiến hành một số xét nghiệm tiểu đường sau đây:

Xét nghiệm đường huyết lúc đói

Glucose máu lúc đói là chỉ số đường huyết được đo sau khi người bệnh nhịn ăn tối thiểu 8 giờ, thường được khuyến cáo thực hiện vào buổi sáng sớm khi chưa ăn hay uống bất kỳ thực phẩm nào (ngoại trừ nước lọc). Đây được xem là thời điểm thích hợp để đánh giá và chẩn đoán bệnh đái tháo đường, bởi ở người khỏe mạnh, khi không còn nguồn cung năng lượng từ bên ngoài, nồng độ glucose trong máu sẽ giảm về mức ổn định. Ngược lại, nếu chỉ số glucose vẫn tăng cao ở thời điểm này, đó là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang gặp rối loạn trong quá trình chuyển hóa glucose.

Theo tiêu chuẩn, giá trị đường huyết lúc đói bình thường là dưới 100 mg/dL. Trường hợp có chỉ số glucose máu lúc đói từ 126 mg/dL trở lên được chẩn đoán là mắc bệnh đái tháo đường. Những người có kết quả nằm trong khoảng từ 100 - 125 mg/dL được xếp vào nhóm tiền đái tháo đường hoặc rối loạn dung nạp glucose và thường sẽ được chỉ định theo dõi hoặc thực hiện lại xét nghiệm để đánh giá chính xác hơn.

Xét Nghiệm HbA1c

Xét nghiệm HbA1c là phương pháp đánh giá đường huyết không yêu cầu người bệnh phải nhịn ăn hay nhịn uống và có thể thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Xét nghiệm này phản ánh mức đường huyết trung bình của cơ thể trong khoảng 2 - 3 tháng gần đây thông qua việc đo tỷ lệ phần trăm glucose gắn với hemoglobin trong hồng cầu. Do nồng độ glucose trong máu có mối liên hệ trực tiếp với lượng glucose liên kết với hemoglobin, chỉ số HbA1c giúp cung cấp cái nhìn toàn diện và ổn định hơn về khả năng kiểm soát đường huyết so với các xét nghiệm đo đường huyết tại một thời điểm.

Theo tiêu chuẩn đánh giá hiện nay, chỉ số HbA1c được phân loại như sau: Mức bình thường khi dưới 5,7%, tiền tiểu đường khi dao động từ 5,7% đến 6,4% và được chẩn đoán là tiểu đường khi chỉ số HbA1c từ 6,5% trở lên.

Xét nghiệm đường huyết bất kỳ

Xét nghiệm đường huyết bất kỳ là phương pháp đo nồng độ glucose trong máu tại một thời điểm ngẫu nhiên, không phụ thuộc vào thời gian ăn uống trước đó. Người bệnh có thể thực hiện xét nghiệm này vào bất kỳ lúc nào trong ngày mà không cần nhịn ăn.

Theo tiêu chuẩn chẩn đoán, nếu chỉ số đường huyết bất kỳ đạt từ 200 mg/dL trở lên, đây là dấu hiệu cho thấy người bệnh có khả năng mắc tiểu đường. Tuy nhiên, xét nghiệm này không được sử dụng để chẩn đoán tiền tiểu đường cũng như không đủ cơ sở để khẳng định chắc chắn một người không mắc bệnh tiểu đường nếu kết quả ở mức bình thường.

Xét nghiệm dung nạp glucose đường uống

Xét nghiệm này được sử dụng để đánh giá khả năng dung nạp glucose của cơ thể bằng cách đo nồng độ đường huyết trước và sau khi uống dung dịch glucose.

Trước khi thực hiện xét nghiệm, người bệnh cần nhịn ăn qua đêm. Mẫu máu sẽ được lấy để xác định mức đường huyết lúc đói, sau đó bạn uống dung dịch chứa 75g glucose pha trong khoảng 250-300 ml nước. Nồng độ đường trong máu sẽ được kiểm tra lại sau 1 giờ, 2 giờ và trong một số trường hợp có thể sau 3 giờ.

Dựa vào kết quả đường huyết sau 2 giờ, có thể đánh giá như sau:

• Bình thường: ≤ 140 mg/dL
• Tiền tiểu đường: 140-199 mg/dL
• Tiểu đường: ≥ 200 mg/dL.

Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ thường được chẩn đoán bằng xét nghiệm máu trong giai đoạn từ tuần 24 - 28 của thai kỳ. Với những thai phụ có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm sớm hơn. Nếu đường huyết tăng cao ngay từ đầu thai kỳ, nhiều khả năng là tiểu đường type 1 hoặc type 2, không phải tiểu đường thai kỳ.

Đường huyết đói

Thai phụ nhịn đói ít nhất 8 giờ, sau đó uống 75g glucose. Đo đường huyết lúc đói, sau 1 giờ và 2 giờ. Chẩn đoán tiểu đường thai kỳ nếu chỉ cần một trong các giá trị sau đạt hoặc vượt ngưỡng:

• Lúc đói ≥ 92 mg/dL
• Sau 1 giờ ≥ 180 mg/dL
• Sau 2 giờ ≥ 153 mg/dL.

Xét nghiệm dung nạp glucose đường uống

Bước 1: Uống 50g glucose (không cần nhịn đói), đo đường huyết sau 1 giờ. Nếu kết quả ≥ 130 - 140 mg/dL, tiếp tục bước 2.

Bước 2: Nhịn đói, uống 100g glucose và đo đường huyết lúc đói, sau 1 giờ, 2 giờ và 3 giờ. Chẩn đoán tiểu đường thai kỳ khi ít nhất 2 trong 4 giá trị đạt hoặc vượt ngưỡng:

• Lúc đói ≥ 95 mg/dL
• Sau 1 giờ ≥ 180 mg/dL
• Sau 2 giờ ≥ 155 mg/dL
• Sau 3 giờ ≥ 140 mg/dL.

Tại sao cần xét nghiệm tiểu đường?

Cần xét nghiệm tiểu đường bởi đây là một bệnh phổ biến, ngày càng gia tăng và có xu hướng trẻ hóa, ai cũng có nguy cơ mắc phải. Bệnh thường tiến triển âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu nên nhiều người chỉ phát hiện khi đường huyết đã tăng rất cao hoặc đã xuất hiện biến chứng nặng ở mắt, thận, mạch máu, thần kinh và các chi. Việc xét nghiệm định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh đái tháo đường, từ đó có biện pháp điều chỉnh lối sống và điều trị kịp thời, kiểm soát tốt đường huyết và phòng tránh những biến chứng nguy hiểm, đáng tiếc có thể xảy ra.

Cách đọc kết quả xét nghiệm tiểu đường

Xét nghiệm máu giúp bác sĩ đánh giá nồng độ đường huyết, xác định bạn có mắc đái tháo đường hay không và mức độ bệnh. Trong đó, HbA1c là chỉ số phản ánh tình trạng tăng đường huyết mạn tính, cho biết mức đường huyết trung bình trong khoảng 8 - 12 tuần trước thời điểm xét nghiệm. Đây là xét nghiệm quan trọng trong chẩn đoán và theo dõi hiệu quả kiểm soát đường huyết, đặc biệt không cần nhịn ăn trước khi lấy máu.

Ngoài HbA1c, các xét nghiệm đường huyết khác như đường huyết bất kỳ, đường huyết đói và nghiệm pháp dung nạp glucose cũng thường được sử dụng để chẩn đoán đái tháo đường.

Dưới đây là bảng tổng hợp các xét nghiệm chẩn đoán đái tháo đường:

Lưu ý:

• Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ khác với người không mang thai.
• Chỉ cần một giá trị bất thường trong nghiệm pháp dung nạp glucose 75g là đủ để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ.

Khi nào cần xét nghiệm tiểu đường?

Đái tháo đường thường không có triệu chứng rõ ràng, vì vậy người bệnh rất khó nhận biết sớm để chủ động đi xét nghiệm. Phần lớn các trường hợp đái tháo đường chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc làm xét nghiệm máu. Những người có nguy cơ cao mắc đái tháo đường type 2 chính là nhóm những người cần thực hiện xét nghiệm tiểu đường để tầm soát bệnh, bao gồm:

• Người thừa cân, béo phì, ít vận động.
• Người trên 50 tuổi.
• Người có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường type 2.
• Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ.

Nếu thuộc các nhóm này và xuất hiện các biểu hiện như dễ buồn ngủ, mệt mỏi kéo dài hoặc tăng mỡ vùng bụng, bạn nên đi xét nghiệm máu để kiểm tra.

Xét nghiệm tiểu đường hết bao nhiêu tiền?

Xét nghiệm tiểu đường là một xét nghiệm cơ bản, có chi phí tương đối hợp lý và phù hợp với đa số người dân. Mức giá có thể khác nhau tùy loại xét nghiệm và cơ sở y tế thực hiện, tuy nhiên nhìn chung chi phí hiện nay thường dao động khoảng 100.000 - 500.000 đồng.

Dù chi phí có thể thay đổi theo từng địa phương và các dịch vụ đi kèm, đây vẫn là một khoản đầu tư cần thiết và xứng đáng. Việc xét nghiệm giúp phát hiện sớm bệnh tiểu đường, theo dõi và kiểm soát đường huyết kịp thời, từ đó ngăn ngừa bệnh tiến triển và hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

Những lưu ý trước khi xét nghiệm bệnh tiểu đường

Trước khi thực hiện xét nghiệm tiểu đường, bạn nên lưu ý một số điểm sau để đảm bảo kết quả chính xác:

• Nhịn ăn đúng yêu cầu: Một số xét nghiệm cần nhịn ăn từ 8 - 12 giờ. Trong thời gian này, không ăn uống bất kỳ thực phẩm nào, chỉ được uống nước lọc.
• Thông báo cho bác sĩ: Cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh, các loại thuốc đang sử dụng, bệnh lý gần đây hoặc những thay đổi trong lối sống.
• Uống đủ nước: Trong thời gian nhịn ăn, vẫn nên uống nước bình thường để tránh mất nước và giúp kết quả xét nghiệm chính xác hơn.
• Dùng thuốc theo chỉ định: Tiếp tục sử dụng thuốc điều trị theo hướng dẫn, trừ khi bác sĩ yêu cầu tạm ngưng.
• Lưu ý thời điểm ăn: Với các xét nghiệm đánh giá đường huyết sau ăn, cần ăn đúng thời điểm theo yêu cầu để kết quả phản ánh chính xác.
• Giữ tâm lý thoải mái: Căng thẳng, stress có thể làm thay đổi đường huyết, vì vậy hãy giữ tinh thần thư giãn trước khi xét nghiệm.

Tóm lại, xét nghiệm tiểu đường đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm, chẩn đoán và theo dõi hiệu quả kiểm soát đường huyết. Việc chủ động xét nghiệm định kỳ, đặc biệt với những người có nguy cơ cao, không chỉ giúp phòng ngừa bệnh tiến triển mà còn góp phần hạn chế các biến chứng nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.