Xét nghiệm giun tròn là gì? Khi nào nên thực hiện?

Nhiễm giun tròn là một trong những bệnh lý truyền nhiễm đường tiêu hóa và mô cơ quan phổ biến hàng đầu tại Việt Nam cũng như các nước khu vực nhiệt đới. Việc nắm rõ bản chất xét nghiệm giun tròn, các thời điểm cần thăm khám và thực hiện phương pháp chẩn đoán chuyên sâu sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe toàn diện cho bản thân và gia đình. Hãy cùng tìm hiểu về xét nghiệm giun tròn trong bài viết dưới đây.

Xét nghiệm giun tròn là gì?

Xét nghiệm giun tròn là phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng sử dụng các kỹ thuật xét nghiệm phân, xét nghiệm máu miễn dịch (ELISA) hoặc sinh học phân tử nhằm phát hiện sự có mặt của trứng, ấu trùng, kháng thể hoặc mã di truyền của các loài giun tròn trong cơ thể. Các loài giun tròn thường gặp gây bệnh cho người bao gồm nhiễm giun đũa, nhiễm giun móc, nhiễm giun kim, giun tóc, giun lươn và giun đũa chó/mèo.

Theo số liệu thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế, Việt Nam nằm trong vùng dịch tễ nóng ẩm với tỷ lệ nhiễm các loài ký sinh trùng đường ruột ở trẻ em và người lao động nông nghiệp có thời điểm ghi nhận từ 70% đến 90%. Ký sinh trùng giun tròn sau khi xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống hoặc qua da có thể cư trú tại ruột non, ruột già hoặc di chuyển qua dòng máu đến các cơ quan quan trọng như gan, phổi, mắt và hệ thần kinh trung ương.

Do đó, xét nghiệm giun tròn không chỉ đơn thuần là tìm kiếm giun trong đường ruột mà còn là biện pháp tầm soát toàn diện các phản ứng miễn dịch ngoài ruột. Khi phát hiện sớm bác sĩ có thể đưa ra phác đồ điều trị nội khoa thích hợp, ngăn ngừa các biến chứng ngoại khoa nghiêm trọng như tắc ruột, áp xe gan hay tổn thương võng mạc gây mất thị lực.

Khi nào người bệnh cần thực hiện xét nghiệm giun tròn?

Người bệnh nên thực hiện xét nghiệm giun tròn khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng bất thường liên quan đến đường tiêu hóa, da liễu hoặc thần kinh hoặc khi sống trong vùng dịch tễ có nguy cơ cao. Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế để thăm khám:

Dấu hiệu đường tiêu hóa kéo dài

• Đau bụng âm ỉ: Đau thường tập trung ở vùng quanh rốn hoặc thượng vị, có thể xuất hiện thành từng cơn nhẹ dai dẳng.
• Rối loạn đại tiện: Xuất hiện tình trạng tiêu chảy mạn tính hoặc luân phiên giữa tiêu chảy và táo bón không rõ nguyên nhân.
• Chán ăn và sụt cân: Trẻ em biếng ăn, chậm tăng cân, bụng to bè (bụng giun) trong khi chân tay teo tóp.
• Buồn nôn và đầy hơi: Thường xuyên cảm thấy nặng bụng, buồn nôn sau khi ăn đồ mỡ hoặc đồ tươi sống.

Dấu hiệu ngoài da và dị ứng toàn thân

• Nổi mề đay mãn tính: Mẩn đỏ, ngứa ngáy tái phát nhiều lần mặc dù đã dùng thuốc kháng histamine nhưng không thuyên giảm.
• Vệt ngứa ngoằn ngoèo dưới da: Hiện tượng ấu trùng di chuyển dưới da (gặp trong nhiễm giun móc hoặc giun đũa chó/mèo), tạo thành các đường vằn màu đỏ nổi cao gây ngứa dữ dội.
• Ngứa vùng hậu môn về đêm: Triệu chứng đặc trưng khi nhiễm giun kim, do giun cái di chuyển ra rìa hậu môn để đẻ trứng vào thời điểm nhiệt độ giường ấm áp.

Dấu hiệu toàn thân và biến chứng cơ quan

• Thiếu máu nhược sắc: Cơ thể mệt mỏi, da xanh xao, niêm mạc mắt nhạt màu, hoa mắt chóng mặt do giun móc bám vào niêm mạc ruột hút máu kéo dài.
• Triệu chứng hô hấp bất thường: Ho khan, khó thở, thở khò khè kèm sốt nhẹ (hội chứng Loeffler khi ấu trùng giun đũa di chuyển qua nhu mô phổi).
• Suy giảm thị lực hoặc đau mắt: Mắt đỏ, giảm thị lực một bên do ấu trùng giun đũa chó di chuyển vào võng mạc.

Ngoài ra, những đối tượng có thói quen ăn rau sống, thịt tái, gỏi cá, người thường xuyên tiếp xúc với đất cát, hoặc hộ gia đình nuôi chó mèo cũng nên chủ động làm xét nghiệm giun tròn định kỳ từ 6 tháng đến 1 năm một lần.

Các phương pháp xét nghiệm giun tròn phổ biến hiện nay

Trong y khoa hiện đại, tùy thuộc vào loài giun tròn nghi ngờ và vị trí ký sinh (trong đường ruột hay di cư trong mô cơ quan), bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định một hoặc phối hợp nhiều phương pháp xét nghiệm giun tròn dưới đây để cho kết quả chính xác nhất:

Xét nghiệm soi phân trực tiếp 

Xét nghiệm phân là phương pháp thường quy và đặc hiệu nhất để chẩn đoán các loài giun tròn ký sinh trong đường tiêu hóa như giun đũa, giun móc, giun tóc.

• Kỹ thuật thực hiện: Mẫu phân tươi của người bệnh được soi dưới kính hiển vi để tìm sự hiện diện của trứng giun, ấu trùng hoặc giun trưởng thành. Các kỹ thuật tiên tiến như Kato-Katz giúp định lượng mật độ trứng giun trên mỗi gam phân.
• Ưu điểm: Chi phí thấp, thực hiện nhanh chóng, xác định trực tiếp tác nhân gây bệnh trong ruột.
• Hạn chế: Không phát hiện được các trường hợp giun ký sinh ngoài đường ruột (như giun đũa chó/mèo di chuyển trong cơ) hoặc giai đoạn ấu trùng chưa đẻ trứng.

Xét nghiệm máu miễn dịch huyết thanh (ELISA)

Xét nghiệm máu tìm kháng thể IgG đặc hiệu là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán các bệnh giun sán di chuyển trong mô như Toxocara canis/cati (giun đũa chó/mèo) hoặc giun lươn.

Kỹ thuật thực hiện: Sử dụng kỹ thuật ELISA để đo mật độ quang học của kháng thể IgG trong máu đối với kháng nguyên của giun.

Cách đọc chỉ số xét nghiệm:

• Chỉ số OD < 0.30: Kết quả âm tính (không phát hiện kháng thể đặc hiệu).
• Chỉ số OD từ 0.30 đến 0.35: Kết quả nghi ngờ (cần thực hiện lại xét nghiệm sau 2 đến 4 tuần để đánh giá động thái kháng thể).
• Chỉ số OD > 0.35: Kết quả dương tính (cơ thể từng hoặc đang phản ứng miễn dịch với ký sinh trùng).

Kết quả dương tính ELISA cần được bác sĩ đối chiếu cẩn thận với triệu chứng lâm sàng vì có thể xảy ra phản ứng chéo giữa các loài ký sinh trùng hoặc lưu vết kháng thể từ đợt nhiễm cũ.

Xét nghiệm công thức máu toàn phần

Xét nghiệm công thức máu giúp đánh giá gián tiếp phản ứng của cơ thể đối với tình trạng nhiễm ký sinh trùng.

• Chỉ số bạch cầu ái toan: Khi ký sinh trùng xâm nhập vào mô hoặc máu, bạch cầu ái toan thường tăng cao đáng kể (tỷ lệ > 7% hoặc số lượng tuyệt đối > 500 tế bào/μL).
• Chỉ số hồng cầu và Hemoglobin: Đánh giá mức độ thiếu máu nhược sắc do giun móc gây ra.

Kỹ thuật sinh học phân tử PCR 

• Xét nghiệm PCR: Chẩn đoán đoạn gen DNA đặc hiệu của ký sinh trùng trong mẫu phân hoặc dịch sinh học, mang lại độ chính xác và độ nhạy rất cao trong các trường hợp khó.

Tóm lại, xét nghiệm giun tròn là phương pháp xét nghiệm thiết thực giúp phát hiện sớm và điều trị triệt để các loài ký sinh trùng gây hại cho cơ thể. Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ như đau bụng kéo dài, nổi mề đay mạn tính hay thiếu máu xanh xao, người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để được thực hiện xét nghiệm và tư vấn phác đồ điều trị an toàn, hiệu quả.