Xét nghiệm RT-PCR là gì? Quy trình và thời điểm cần thực hiện

Xét nghiệm RT-PCR là phương pháp phát hiện virus, vi khuẩn gây bệnh có độ chính xác cao, được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán các bệnh truyền nhiễm. Bài viết này của Tiêm chủng Long Châu sẽ giúp bạn hiểu rõ xét nghiệm RT-PCR là gì, khi nào cần thực hiện nhé!

Xét nghiệm RT-PCR là gì?

RT-PCR là viết tắt của cụm từ Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction, có nghĩa là phản ứng chuỗi polymerase sao chép ngược. Phương pháp này được phát triển dựa trên nguyên lý khuếch đại gen, cho phép phát hiện sự hiện diện của vật liệu di truyền (RNA hoặc DNA) của virus trong mẫu bệnh phẩm.

Khi cơ thể bị nhiễm virus, trong dịch mũi họng, máu, nước bọt hay đờm sẽ chứa vật liệu di truyền của virus. Bằng công nghệ RT-PCR, các chuyên viên xét nghiệm sẽ chuyển RNA của virus thành DNA nhờ enzyme sao chép ngược, sau đó khuếch đại hàng triệu lần để phát hiện ngay cả khi lượng virus còn rất thấp.

Điểm nổi bật của xét nghiệm RT-PCR là độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn sớm, trước khi các triệu chứng rõ ràng xuất hiện. Đây là lý do vì sao RT-PCR được coi là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất hiện nay cho nhiều bệnh truyền nhiễm.

Ưu điểm của xét nghiệm RT-PCR

So với các kỹ thuật xét nghiệm thông thường như test nhanh kháng nguyên, xét nghiệm miễn dịch hoặc các phương pháp soi mẫu dưới kính hiển vi, xét nghiệm RT-PCR vượt trội hơn hẳn về độ chính xác, khả năng phát hiện sớm và tính ứng dụng trong thực tế lâm sàng. Cùng tìm hiểu các ưu điểm của xét nghiệm RT-PCR so với các xét nghiệm thường khác nhé:

• Độ chính xác cao: RT-PCR có thể phát hiện vật liệu di truyền của virus ngay cả khi nồng độ virus trong cơ thể còn rất thấp. Tỷ lệ chính xác của xét nghiệm có thể đạt từ 97% đến 99%, giúp giảm thiểu tối đa khả năng sai lệch kết quả.
• Phát hiện sớm bệnh: Nhờ phát hiện được RNA của virus từ giai đoạn đầu, xét nghiệm RT-PCR giúp bác sĩ xác định bệnh nhân dương tính ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.
• Ứng dụng rộng rãi: Không chỉ dùng trong phát hiện COVID-19, RT-PCR còn được áp dụng trong chẩn đoán nhiều bệnh truyền nhiễm như cúm, sốt xuất huyết, viêm gan B, viêm gan C, HIV, HPV, lao phổi và nhiều bệnh khác.
• Hỗ trợ điều trị: Ngoài việc phát hiện bệnh, xét nghiệm RT-PCR còn giúp bác sĩ theo dõi tiến triển điều trị, đánh giá virus còn tồn tại trong cơ thể hay đã bị tiêu diệt.
• Thời gian trả kết quả nhanh: Với thiết bị hiện đại, nhiều phòng xét nghiệm có thể trả kết quả RT-PCR chỉ trong vài giờ đến 24 giờ, giúp người bệnh tiết kiệm thời gian và thuận tiện trong việc theo dõi sức khỏe.

Khi nào nên thực hiện xét nghiệm RT-PCR?

Không phải mọi trường hợp nghi ngờ nhiễm bệnh đều cần thực hiện xét nghiệm RT-PCR, bởi đây là kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi thiết bị hiện đại và chi phí cao hơn so với test nhanh thông thường. Tuy nhiên, RT-PCR lại đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, đặc biệt là khi cần phát hiện virus ở giai đoạn sớm hoặc trong những ca bệnh có nguy cơ lây lan cao. Vì vậy, bạn nên chủ động làm xét nghiệm RT-PCR khi rơi vào những tình huống nhất định như:

• Khi có triệu chứng nghi ngờ nhiễm virus: Nếu bạn xuất hiện các dấu hiệu như sốt, ho, đau họng, mất vị giác, khó thở, đau cơ hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định làm xét nghiệm RT-PCR để xác định nguyên nhân do virus gây ra hay không.
• Khi tiếp xúc gần với người nhiễm hoặc nghi nhiễm: Nếu bạn từng tiếp xúc gần (trong vòng 2 mét, không mang khẩu trang) với người có kết quả dương tính với virus, xét nghiệm RT-PCR giúp phát hiện sớm nguy cơ nhiễm bệnh và tránh lây lan cho người khác.
• Khi cần kiểm tra trước phẫu thuật, nhập viện hoặc du lịch: Nhiều bệnh viện và quốc gia yêu cầu kết quả RT-PCR âm tính trước khi tiến hành phẫu thuật, nhập viện, hoặc nhập cảnh để đảm bảo an toàn cho cộng đồng.
• Khi đang điều trị bệnh truyền nhiễm: Đối với bệnh nhân đang điều trị COVID-19, viêm gan, HIV hoặc các bệnh do virus khác, xét nghiệm RT-PCR được sử dụng định kỳ để theo dõi mức độ virus và đánh giá hiệu quả điều trị.
• Khi muốn tầm soát sức khỏe: Một số người có thể chủ động xét nghiệm RT-PCR như một biện pháp tầm soát định kỳ, nhất là những người làm việc trong môi trường dễ lây nhiễm như y tế, hàng không, du lịch, giáo dục hoặc chăm sóc khách hàng.

Quy trình xét nghiệm RT-PCR diễn ra như thế nào?

Quy trình xét nghiệm RT-PCR thường trải qua 4 giai đoạn chính:

Bước 1: Lấy mẫu bệnh phẩm: Tùy vào mục đích xét nghiệm, bác sĩ sẽ chỉ định lấy mẫu dịch tỵ hầu (mũi họng), dịch miệng, nước bọt, máu hoặc đờm. Việc lấy mẫu cần được thực hiện bởi nhân viên y tế được đào tạo để đảm bảo chính xác và tránh gây tổn thương vùng mũi họng.

Bước 2: Tách chiết RNA: Sau khi lấy mẫu, kỹ thuật viên sẽ đưa mẫu vào phòng xét nghiệm để tách chiết RNA của virus, loại bỏ tạp chất và chuẩn bị cho bước phản ứng sao chép ngược.

Bước 3: Phản ứng sao chép ngược và khuếch đại DNA: RNA của virus được chuyển thành DNA nhờ enzyme sao chép ngược. Tiếp đó, DNA này được khuếch đại hàng triệu lần bằng phản ứng PCR, giúp phát hiện sự có mặt của virus dù ở lượng rất nhỏ.

Bước 4: Phân tích và đọc kết quả: Máy xét nghiệm sẽ đọc tín hiệu huỳnh quang sinh ra trong quá trình khuếch đại để xác định mẫu dương tính hay âm tính. Kết quả thường được trả sau vài giờ hoặc trong vòng 24 giờ tùy cơ sở xét nghiệm.

Xét nghiệm RT-PCR là phương pháp phát hiện virus chính xác và đáng tin cậy nhất hiện nay, giúp chẩn đoán sớm, hỗ trợ điều trị và kiểm soát lây lan bệnh truyền nhiễm. Việc hiểu rõ quy trình, chi phí và thời điểm nên làm xét nghiệm sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Nếu có triệu chứng nghi ngờ hoặc cần xác nhận tình trạng nhiễm virus, bạn nên đến cơ sở y tế uy tín để thực hiện xét nghiệm RT-PCR sớm nhất, nhằm đảm bảo kết quả chính xác và được hướng dẫn điều trị phù hợp.

Xem thêm: 

Xét nghiệm PCR giá bao nhiêu​? Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí xét nghiệm PCR

Kết quả xét nghiệm PCR có thể chẩn đoán bệnh gì?