Thang điểm Apgar là gì? Các tiêu chí và cách tính thang điểm Apgar

Ngay sau khi chào đời, trẻ sơ sinh cần được đánh giá nhanh để xác định khả năng thích nghi với môi trường bên ngoài. Thang điểm Apgar là phương pháp được sử dụng phổ biến, dựa trên 5 tiêu chí gồm nhịp tim, hô hấp, trương lực cơ, phản xạ và màu sắc da. Kết quả đánh giá giúp nhân viên y tế nhận biết tình trạng ban đầu và đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Thang điểm Apgar là gì?

Thang điểm Apgar là một hệ thống đánh giá nhanh tình trạng sức khỏe của trẻ sơ sinh tại mốc 1 phút và 5 phút sau khi chào đời. Điểm số thấp không nhất thiết gây lo ngại lâu dài vì nó chỉ phản ánh trạng thái tức thời của trẻ. Kết quả này giúp nhân viên y tế xác định trẻ có cần hỗ trợ hồi sức hay không, nhưng không dùng để dự báo phát triển tương lai của trẻ.

Việc đánh giá tại mốc 1 phút giúp nhân viên y tế xác định mức độ trẻ chịu đựng quá trình sinh nở. Trong khi đó, điểm số tại mốc 5 phút cho biết khả năng thích nghi của trẻ với môi trường bên ngoài tử cung. Ngoài ra, điểm số tại mốc 5 phút còn dùng để đo lường mức độ đáp ứng của trẻ nếu cần thực hiện các biện pháp hồi sức ngay sau sinh.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, nhân viên y tế có thể thực hiện đánh giá thêm tại mốc 10 phút sau khi sinh. Hệ thống này được bác sĩ Virginia Apgar giới thiệu vào năm 1952 nhằm tiêu chuẩn hóa việc đánh giá trẻ sơ sinh trên toàn thế giới.

Các tiêu chí và cách tính thang điểm Apgar

Điểm Apgar được tính dựa trên 5 tiêu chí sức khỏe cơ bản, mỗi tiêu chí được chấm từ 0 đến 2 điểm. Tổng điểm tối đa trẻ có thể đạt được là 10 điểm.

Chi tiết 5 thành phần đánh giá bao gồm:

• Nhịp tim (Pulse): Đây là tiêu chí quan trọng nhất. Trẻ được 0 điểm nếu không có nhịp tim, 1 điểm nếu nhịp tim dưới 100 lần/phút và 2 điểm nếu nhịp tim trên 100 lần/phút.
• Hô hấp (Breathing effort): Đánh giá nỗ lực thở của trẻ. Trẻ đạt 0 điểm nếu không thở, 1 điểm nếu thở chậm, yếu hoặc khóc rên, và 2 điểm nếu thở tốt, khóc to.
• Trương lực cơ (Muscle tone): Đánh giá mức độ cử động và co cơ của trẻ. Trẻ đạt 0 điểm nếu cơ mềm nhão/buông thõng, 1 điểm nếu tay chân có co gập nhẹ, và 2 điểm nếu vận động tích cực.
• Phản xạ (Reflexes): Đánh giá phản ứng của trẻ đối với kích thích. Trẻ đạt 0 điểm nếu không có phản ứng, 1 điểm nếu nhăn mặt, và 2 điểm nếu khóc to, ho hoặc hắt hơi.
• Màu da (Appearance): Đánh giá sắc thái da của trẻ. Trẻ đạt 0 điểm nếu toàn thân xanh xao/nhợt nhạt, 1 điểm nếu thân hồng nhưng chi xanh, và 2 điểm nếu toàn thân hồng.

Theo hướng dẫn hồi sức sơ sinh, nhân viên y tế sẽ tiếp tục đánh giá điểm Apgar mỗi 5 phút một lần (tại các mốc 10, 15 và 20 phút) trong trường hợp điểm Apgar tại mốc 5 phút dưới 7 điểm. Việc đánh giá liên tục này nhằm theo dõi sát sao hiệu quả của các biện pháp can thiệp tim phổi. Quá trình chấm lại thường sẽ dừng lại khi trẻ đạt được mức điểm từ 7 trở lên hoặc theo quyết định lâm sàng của bác sĩ. Quá trình chấm lại thường sẽ dừng lại khi trẻ đạt được mức điểm từ 7 trở lên.

Ý nghĩa của kết quả thang điểm Apgar

Điểm Apgar phản ánh tình trạng lâm sàng tức thời và nhu cầu can thiệp y tế ngay sau sinh thay vì dự báo sức khỏe lâu dài, còn mức điểm tại phút thứ 5 thường được dùng để phân loại mức độ sức khỏe của trẻ.

Theo tiêu chuẩn đánh giá, ý nghĩa các mức điểm tại mốc 5 phút như sau:

• Từ 7 đến 10 điểm: Được coi là mức bình thường.
• Từ 4 đến 6 điểm: Được coi là mức trung gian.
• Từ 0 đến 3 điểm: Được coi là mức thấp.

Một số yếu tố có thể khiến trẻ có điểm Apgar thấp, bao gồm sinh khó, phẫu thuật lấy thai hoặc có dịch trong đường thở của trẻ. Đặc biệt, tình trạng sinh non (prematurity) là một yếu tố làm tăng nguy cơ có điểm Apgar thấp.

Khi trẻ có điểm số thấp, nhân viên y tế sẽ lập tức áp dụng các biện pháp hỗ trợ hồi sức như làm sạch đường thở, kích thích vật lý hoặc hỗ trợ hô hấp (cung cấp oxy) để giúp nhịp tim và nhịp thở của bé ổn định trở lại. Điểm Apgar tại mốc 5 phút phản ánh mức độ đáp ứng của trẻ đối với các biện pháp hồi sức này. Đa số trẻ có điểm thấp ở mốc 1 phút sẽ đạt mức gần bình thường vào mốc 5 phút.

Hạn chế của thang điểm Apgar và lưu ý khi sử dụng

Cha mẹ không nên dựa vào điểm Apgar đơn lẻ để tự kết luận về tình trạng bệnh lý hoặc khả năng phát triển của con. Đây là công cụ hỗ trợ lâm sàng nhanh, không phải là xét nghiệm chẩn đoán xác định.

Những lưu ý quan trọng khi đọc kết quả bao gồm:

• Không dùng để kết luận ngạt sơ sinh: Điểm Apgar thấp đơn thuần không đồng nghĩa với việc trẻ bị thiếu oxy não nghiêm trọng (ngạt sơ sinh). Theo các hướng dẫn nhi khoa, để chẩn đoán tình trạng này, bác sĩ cần dựa vào sự kết hợp của nhiều yếu tố khác như: Kết quả xét nghiệm máu cuống rốn (cho thấy nhiễm toan chuyển hóa nặng), điểm Apgar thấp kéo dài quá 5-10 phút, và trẻ có các biểu hiện bất thường về thần kinh rõ rệt (như hôn mê, co giật hoặc giảm trương lực cơ cơ bản).
• Không dùng để dự báo phát triển cá nhân: Điểm Apgar không được thiết kế để dự đoán sức khỏe tương lai của trẻ. Rủi ro khuyết tật phát triển thần kinh từ ngạt khi sinh thường bị đánh giá cao hơn thực tế.
• Không dùng để quyết định thời điểm hồi sức: Nhân viên y tế không đợi đến khi có điểm Apgar mới quyết định hồi sức. Điểm Apgar dùng để đánh giá nhu cầu và hiệu quả của hồi sức hơn là công cụ ra quyết định bắt đầu can thiệp.

Để hiểu rõ hơn về tình trạng của con, cha mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ về diễn biến sau sinh. Thay vì chỉ hỏi về con số, cha mẹ có thể đặt các câu hỏi như: "Con đã đáp ứng với các biện pháp hỗ trợ như thế nào?", "Hiện tại các chỉ số hô hấp và tim mạch của con đã ổn định chưa?" hoặc "Con có cần theo dõi đặc biệt trong những ngày tới không?".

Việc theo dõi sát sao diễn biến lâm sàng và thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín, như hệ thống chăm sóc sức khỏe của Long Châu, sẽ giúp cha mẹ an tâm hơn về sự phát triển của trẻ.

Thang điểm Apgar là công cụ đánh giá nhanh giúp nhân viên y tế kịp thời hỗ trợ trẻ sơ sinh trong những phút đầu đời, nhưng không dùng để dự báo sức khỏe lâu dài. Cha mẹ hãy hỏi bác sĩ nhi khoa nếu con có điểm số thấp tại mốc 1 phút, đồng thời tập trung vào sự cải thiện ở mốc 5 phút và các đánh giá lâm sàng tiếp theo, và khi có bất kỳ thắc mắc nào về hồ sơ sinh, cha mẹ cần trao đổi chi tiết với bác sĩ nhi khoa để nhận được tư vấn cá nhân hóa cho trẻ.