Xạ hình xương là gì? Đối tượng nào cần chụp xạ hình xương?

Xạ hình xương là phương pháp quan trọng giúp phát hiện xem ung thư, chẳng hạn như ung thư vú hoặc ung thư tuyến tiền liệt, đã lan tới xương hay chưa. Vậy chụp xạ hình xương là gì? Những lưu ý nào quan trọng khi chụp xạ hình xương?

Xạ hình xương là gì?

Xạ hình xương là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh thuộc lĩnh vực y học hạt nhân, được sử dụng để phát hiện và theo dõi các bệnh lý liên quan đến xương. Kỹ thuật này dựa trên hình ảnh được tạo ra từ một lượng nhỏ chất đánh dấu phóng xạ, kết hợp với thiết bị ghi hình chuyên dụng có khả năng phát hiện bức xạ, giúp bác sĩ quan sát và đánh giá cấu trúc bên trong cơ thể, đặc biệt là hệ xương.

Dược chất phóng xạ thường được tập trung nhiều hơn tại những vùng xương đang có sự thay đổi hoặc tổn thương. Nhờ đó, xạ hình xương có thể hỗ trợ xác định nguyên nhân gây đau xương trong những trường hợp chưa tìm được căn nguyên rõ ràng. Các nguyên nhân này có thể bao gồm nhiễm trùng xương hoặc tổn thương do chấn thương mà các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thông thường như X-quang khó phát hiện.

Kỹ thuật xạ hình xương SPECT/CT chẩn đoán bệnh gì?

Kỹ thuật xạ hình này cho phép thu được hình ảnh chi tiết về cả cấu trúc lẫn chức năng của hệ xương, hỗ trợ bác sĩ trong việc chẩn đoán chính xác các vấn đề về xương, bao gồm:

• Ung thư xương: Xác định chính xác vị trí, kích thước và mức độ lan rộng của ung thư, đồng thời phát hiện khả năng di căn từ các cơ quan khác đến xương.
• Loãng xương: Đánh giá tình trạng mất mật độ xương và nguy cơ gãy xương trong tương lai.
• Viêm khớp: Xác định vị trí tổn thương và mức độ viêm tại các khớp.
• Gãy xương: Đánh giá mức độ nghiêm trọng của các vết gãy và theo dõi tiến trình hồi phục xương.
• Nhiễm trùng xương: Xác định vị trí và mức độ của các ổ nhiễm trùng trong xương.
• Chấn thương: Đánh giá mức độ tổn thương do chấn thương và giám sát quá trình hồi phục.

Đối tượng nào cần chụp xạ hình xương?

Những trường hợp nên thực hiện xạ hình xương bao gồm:

• Phát hiện di căn xương từ các loại ung thư như vú, tiền liệt tuyến, phổi, thận, tuyến giáp…
• Phân biệt giữa viêm xương (osteomyelitis) hoặc hoại tử xương với các bệnh lý viêm mô liên kết.
• Phát hiện và đánh giá tình trạng hoại tử vô mạch của xương.
• Đánh giá các chấn thương xương, tình trạng đau xương, hoặc bệnh lý xương liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
• Phát hiện và đánh giá các bệnh lý khớp.
• Kiểm tra sự tồn tại và ổn định của xương ghép.
• Đánh giá hiệu quả của quá trình điều trị.
• Xác định vị trí chính xác để tiến hành sinh thiết xương.

Ai chống chỉ định chụp xạ hình xương?

Những trường hợp cần thận trọng hoặc không nên thực hiện xạ hình xương:

• Không có chống chỉ định tuyệt đối.
• Phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Người bệnh vừa chụp X-quang có sử dụng thuốc cản quang trong vòng 24 giờ hoặc vừa thực hiện các xét nghiệm Y học hạt nhân khác.

Chụp xạ hình xương có nguy hiểm không?

Chụp xạ hình xương không gây nguy hiểm. Mặc dù phương pháp này sử dụng chất đánh dấu phóng xạ để tạo hình ảnh, mức phơi nhiễm phóng xạ đối với cơ thể thấp hơn nhiều so với chụp CT. Chất đánh dấu phóng xạ hầu như không gây hại và sẽ được cơ thể đào thải hoàn toàn trong vòng 24 giờ, không để lại di chứng hay rủi ro lâu dài.

Người bệnh sau khi chụp không cần cách ly với người khác, vì lượng phóng xạ còn lại trong cơ thể rất thấp và nhanh chóng biến mất.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cảm thấy sưng hoặc đau nhẹ tại vị trí tiêm tĩnh mạch, nhưng các triệu chứng này thường biến mất nhanh chóng và không gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Quy trình chụp xạ hình xương

Chuẩn bị cho bệnh nhân

Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ nếu đã sử dụng thuốc chứa bismuth (ví dụ như Pepto-Bismol) hoặc đã chụp X-quang với vật liệu tương phản bari trong vòng khoảng 4 ngày, vì các chất này có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Nên mặc quần áo rộng rãi, tháo bỏ trang sức; trong quá trình chụp, người bệnh có thể được yêu cầu mặc áo choàng y tế.

Xạ hình xương thường không thực hiện cho phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú để tránh nguy cơ phơi nhiễm bức xạ. Người bệnh cần thông báo tình trạng này với bác sĩ. Với phụ nữ đang cho con bú, nên tạm ngừng khoảng 1 - 2 ngày và loại bỏ phần sữa tiết ra trong thời gian đó, vì chất đánh dấu phóng xạ có thể đi vào sữa mẹ.

Tiêm chất đánh dấu phóng xạ

Một lượng nhỏ chất phóng xạ được tiêm vào tĩnh mạch ở bàn tay hoặc cánh tay. Thời gian chờ trước khi chụp quét phụ thuộc vào mục đích chụp.

Một số hình ảnh có thể được chụp ngay sau khi tiêm, nhưng hình ảnh chính thường được chụp sau 2 - 4 giờ để xương hấp thu chất đánh dấu.

Người bệnh được khuyến khích uống nước nhiều trong thời gian chờ và đi tiểu trước khi chụp để loại bỏ phần chất đánh dấu chưa hấp thu.

Phương pháp ghi hình

Người bệnh nằm yên trên bàn, máy quét hoặc camera sẽ di chuyển quanh cơ thể để thu nhận hình ảnh. Quá trình này có thể kéo dài đến 1 giờ và hoàn toàn không đau.

Trong một số trường hợp, quét xạ hình được thực hiện theo nhiều giai đoạn, bao gồm chụp hình ngay sau tiêm và chụp lại 3 - 5 giờ sau.

Bác sĩ có thể yêu cầu chụp bổ sung SPECT (cắt lớp vi tính phát xạ đơn photon) để quan sát chi tiết những vùng xương sâu hoặc khó nhìn thấy. Trong quá trình SPECT, camera sẽ xoay quanh cơ thể để ghi hình ảnh.

Đọc kết quả cho bệnh nhân

Thường không cần chăm sóc đặc biệt vì xạ hình xương hiếm khi gây tác dụng phụ.

Người bệnh nên uống nhiều nước trong 1 - 2 ngày tiếp theo để chất đánh dấu phóng xạ được đào thải hoàn toàn; lượng phóng xạ còn lại thường hết sau khoảng 2 ngày.

Bác sĩ sẽ đánh giá bản quét để phát hiện các vùng chuyển hóa xương bất thường, thể hiện dưới dạng “điểm nóng” (tối) hoặc “điểm lạnh” (nhạt).

Mặc dù xạ hình rất nhạy trong phát hiện sự khác biệt về chuyển hóa xương, nhưng thường không đủ để xác định nguyên nhân. Nếu phát hiện điểm nóng, người bệnh có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm khác để xác định nguyên nhân chính xác.

Những lưu ý khi chụp xạ hình xương

Những lưu ý cho người bệnh khi thực hiện chụp xạ hình xương:

• Nếu bạn đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai, hãy thông báo với bác sĩ trước khi chụp, vì chất đánh dấu phóng xạ có thể ảnh hưởng đến thai nhi tương tự như tia X.
• Nếu bạn đang cho con bú, tạm ngừng cho bú trong 1 - 2 ngày sau khi chụp, do chất phóng xạ có thể đi vào sữa mẹ. Phần sữa tiết ra trong thời gian này nên được loại bỏ.
• Nếu bạn đang dùng một số loại thuốc như thuốc xổ bari hoặc Pepto-Bismol, hãy thông báo với bác sĩ, vì các thành phần này có thể làm sai lệch kết quả chụp xạ hình xương.

Phương pháp xạ hình xương hỗ trợ bác sĩ trong việc phát hiện các vấn đề về xương và xác định xem ung thư đã xuất hiện hoặc di căn đến xương hay chưa. Bên cạnh đó, phương pháp này còn giúp đánh giá hiệu quả điều trị ung thư xương. Bài viết này cung cấp cho bệnh nhân những thông tin cơ bản về xạ hình xương cũng như những điểm cần lưu ý quan trọng khi thực hiện.