Vẹo cổ là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Nhiều người thường nhầm lẫn vẹo cổ với đau cổ vai gáy thông thường dẫn đến chủ quan trong điều trị. Trên thực tế, vẹo cổ có nhiều nguyên nhân khác nhau, từ tư thế sinh hoạt sai đến bệnh lý cơ - thần kinh và mỗi nguyên nhân sẽ cần hướng xử trí phù hợp. Hiểu đúng về vẹo cổ là bước quan trọng giúp phòng ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. 

Vẹo cổ là gì? 

Vẹo cổ hay trẹo cổ là tình trạng các cơ vùng cổ, đặc biệt là cơ ức đòn chũm, bị co rút hoặc căng cứng bất thường. Sự co thắt này tạo ra một lực kéo khiến đầu bị mất tư thế tự nhiên, cụ thể là nghiêng về phía cơ bị co và thường xoay cằm sang bên đối diện. Tình trạng này có thể xảy ra đột ngột (vẹo cổ cấp tính) hoặc kéo dài dai dẳng (vẹo cổ mãn tính), gây mất thẩm mỹ và hạn chế nghiêm trọng khả năng vận động.

Nhiều người thường nhầm lẫn vẹo cổ với đau cổ vai gáy thông thường, dẫn đến việc chủ quan trong điều trị. Tuy nhiên, chúng có sự khác biệt rõ rệt:

• Đau cổ thông thường: Chủ yếu gây đau nhức, ê ẩm vùng gáy do sai tư thế hoặc làm việc căng thẳng. Quan trọng là đầu vẫn giữ được trục thẳng và bạn vẫn có thể xoay trở dù hơi khó chịu.
• Vẹo cổ: Không chỉ đau, đặc điểm nhận dạng chính là đầu bị lệch hẳn sang một bên. Người bệnh gần như không thể tự đưa đầu về vị trí chính giữa dù cố gắng. Tư thế lệch này thường cố định và chỉ giảm bớt khi nằm nghỉ.

Việc phân biệt này rất quan trọng. Nếu đau cổ thông thường có thể tự khỏi khi nghỉ ngơi thì vẹo cổ cần được can thiệp bằng vật lý trị liệu hoặc y tế để tránh các biến chứng lâu dài về cột sống.

Nguyên nhân gây vẹo cổ thường gặp

Vẹo cổ không tự nhiên xuất hiện mà thường là hệ quả của các tác động cụ thể. Việc xác định đúng nguyên nhân là chìa khóa để lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả.

Nhóm nguyên nhân cơ học và lối sống

Đây là nhóm phổ biến nhất, thường gây ra vẹo cổ cấp tính. Các nguyên nhân cụ thể như sau:

• Sai tư thế khi ngủ: Sử dụng gối quá cao, quá cứng hoặc nằm nghiêng một bên quá lâu khiến cơ cổ bị căng kéo suốt đêm.
• Thói quen sinh hoạt: Cúi đầu xem điện thoại hoặc ngồi làm việc với máy tính sai tư thế trong thời gian dài tạo áp lực cực lớn lên cột sống cổ.
• Nhiễm lạnh đột ngột: Luồng gió máy lạnh trực tiếp hoặc ra lạnh ngay sau khi vận động khiến các mạch máu co lại, gây co cứng cơ đột ngột.

Nhóm nguyên nhân bệnh lý

Nếu tình trạng vẹo cổ kéo dài hoặc tái phát, vẹo cổ có thể do các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn như:

• Vẹo cổ bẩm sinh: Thường gặp ở trẻ sơ sinh do tư thế thai nhi trong tử cung hoặc tổn thương cơ ức đòn chũm trong quá trình sinh nở.
• Thoái hóa cột sống cổ: Các gai xương hoặc đĩa đệm bị tổn thương chèn ép dây thần kinh, gây co thắt cơ thứ phát.
• Viêm nhiễm vùng cổ: Viêm hạch, viêm họng hoặc áp xe có thể khiến các cơ xung quanh co rút như một phản ứng tự vệ của cơ thể.

Dấu hiệu và triệu chứng không nên bỏ qua

Việc phát hiện sớm các triệu chứng vẹo cổ không chỉ giúp giảm đau nhanh chóng mà còn ngăn chặn nguy cơ biến dạng cột sống cổ lâu dài. Các triệu chứng điển hình của vẹo cổ bao gồm:

• Tư thế đầu bất thường: Đầu bị kéo nghiêng về một bên cố định, cằm xoay hướng ngược lại.
• Cứng cơ cục bộ: Các khối cơ vùng cổ (đặc biệt là cơ ức đòn chũm) căng cứng, có thể sờ thấy một dải cơ gồ lên.
• Hạn chế tầm vận động: Cổ bị khóa cứng, gần như không thể quay đầu sang bên đối diện hoặc nhìn ra sau.
• Đau lan tỏa: Cơn đau nhức từ cổ có thể lan xuống bả vai, cánh tay hoặc gây đau đầu dữ dội.
• Dấu hiệu ở trẻ nhỏ: Bé thường xuyên nghiêng đầu một phía, chỉ bú một bên hoặc quấy khóc khi mẹ cố gắng xoay đầu bé sang hướng khác.

Dù phần lớn vẹo cổ cấp tính có thể cải thiện sau vài ngày, bạn không được chủ quan và cần đến gặp bác sĩ ngay nếu gặp các tình trạng sau:

• Về thời gian: Tình trạng không thuyên giảm sau 48 - 72 giờ dù đã nghỉ ngơi và chườm ấm.
• Triệu chứng thần kinh: Đau kèm theo tê bì, châm chích ở cánh tay hoặc yếu cơ tay.
• Triệu chứng toàn thân: Sốt cao, sưng hạch cổ, chóng mặt hoặc buồn nôn (có thể là dấu hiệu nhiễm trùng hoặc viêm màng não).
• Trường hợp đặc biệt: Vẹo cổ xuất hiện ngay sau một chấn thương vùng đầu - cổ hoặc ở trẻ em có dấu hiệu lệch mặt rõ rệt.

Lưu ý: Thăm khám sớm giúp bác sĩ loại trừ các tổn thương thực thể nghiêm trọng và đưa ra phác đồ vật lý trị liệu phù hợp, tránh để lại di chứng thẩm mỹ.

Các phương pháp điều trị vẹo cổ hiện nay

Tùy vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp. Tuy nhiên, nguyên tắc chung là ưu tiên các biện pháp bảo tồn (không xâm lấn) trước khi cân nhắc các can thiệp chuyên sâu.

Điều trị không dùng thuốc

Đây là hướng điều trị đầu tay, an toàn và hiệu quả với đa số trường hợp:

• Nghỉ ngơi và chườm nóng vùng cổ: Tránh vận động mạnh, dùng khăn ấm chườm 15 - 20 phút/lần.
• Vật lý trị liệu: Các bài tập kéo giãn cơ cổ dưới hướng dẫn chuyên viên giúp phục hồi vận động.
• Điều chỉnh tư thế: Ngồi thẳng lưng, màn hình máy tính ngang tầm mắt, chọn gối ngủ phù hợp.

Điều trị bằng thuốc (theo chỉ định y tế)

Khi đau nhiều, bác sĩ có thể chỉ định bạn sử dụng một số loại thuốc như:

• Thuốc giảm đau thông thường (paracetamol) hoặc thuốc giãn cơ.
• Thuốc chống viêm nếu có viêm nhiễm kèm theo.

Lưu ý quan trọng: Không tự ý mua thuốc giãn cơ hoặc giảm đau dùng kéo dài mà không có chỉ định vì có thể gây tác dụng phụ không mong muốn.

Khi nào cần can thiệp chuyên sâu?

Hầu hết vẹo cổ không cần can thiệp lớn nhưng một số trường hợp đặc biệt như vẹo cổ bẩm sinh nặng ở trẻ em không đáp ứng vật lý trị liệu, vẹo cổ mãn tính kéo dài kèm biến chứng thần kinh hoặc thoái hóa nặng cần can thiệp chuyên sâu. Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp chuyên sâu hơn sau khi đánh giá kỹ lưỡng.

Phòng ngừa vẹo cổ và chăm sóc cổ đúng cách

Phòng ngừa luôn tốt hơn điều trị. Một số thói quen đơn giản dưới đây có thể giúp bạn giảm đáng kể nguy cơ vẹo cổ.

Thói quen sinh hoạt giúp giảm nguy cơ vẹo cổ

Thay đổi những thói quen nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày chính là cách bền vững nhất để bảo vệ cột sống và ngăn ngừa các cơn đau co thắt tái phát.

• Ngồi làm việc đúng tư thế: Lưng thẳng, vai thả lỏng, nghỉ giải lao 5 - 10 phút mỗi giờ.
• Chọn gối ngủ phù hợp: Gối không quá cao (khoảng 8 - 10cm), hỗ trợ tốt vùng cổ.
• Tránh nhiễm lạnh: Quàng khăn khi ra gió, điều chỉnh điều hòa phù hợp.
• Hạn chế cúi đầu xem điện thoại lâu: Giữ điện thoại ngang tầm mắt.

Bài tập cổ nhẹ nhàng tại nhà

Bạn có thể thực hiện các động tác đơn giản hàng ngày để giữ cơ cổ dẻo dai:

• Xoay cổ chậm rãi: Quay đầu sang trái - phải, mỗi bên giữ 10 giây.
• Nghiêng cổ nhẹ: Nghiêng đầu sang vai trái - phải, giữ nhẹ nhàng.
• Kéo cằm về sau: Tạo cằm kép để kéo giãn cơ phía sau cổ.

Thực hiện 5 - 10 phút mỗi ngày, động tác chậm rãi, không ép buộc nếu thấy đau.

Vẹo cổ là tình trạng thường gặp nhưng không nên xem nhẹ, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Việc nhận biết sớm, hiểu đúng nguyên nhân và điều trị phù hợp sẽ giúp giảm đau, phục hồi vận động cổ và ngăn ngừa biến chứng lâu dài. Khi có dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và theo dõi đúng cách. Chăm sóc cổ đúng cách ngay từ hôm nay sẽ giúp bạn duy trì sức khỏe tốt hơn!