U quái buồng trứng là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và khi nào cần phẫu thuật

U quái buồng trứng có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi, đặc biệt là phụ nữ trẻ trong độ tuổi sinh sản. Nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi khám phụ khoa hoặc siêu âm. Việc phát hiện khối u giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ xoắn phần phụ, vỡ u và các biến chứng khác để xác định phương án theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

U quái buồng trứng là gì?

U quái buồng trứng là nhóm u tế bào mầm, hình thành từ các tế bào có khả năng biệt hóa thành nhiều loại mô trưởng thành hoặc chưa trưởng thành. Đây là loại tế bào có khả năng biệt hóa thành nhiều loại mô khác nhau trong cơ thể. Vì vậy, bên trong khối u có thể chứa các thành phần như tóc, da, mô mỡ, xương, sụn hoặc thậm chí răng.

Đa số u quái buồng trứng là u lành tính, đặc biệt là dạng u quái trưởng thành. Phần lớn u quái buồng trứng là u quái trưởng thành lành tính. U quái chưa trưởng thành là một u tế bào mầm ác tính hiếm gặp. Ngoài ra, u quái trưởng thành có thể xuất hiện chuyển dạng ác tính, nhưng tình trạng này hiếm.

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Một số trường hợp được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm vì khối u thường phát triển chậm và ít gây triệu chứng trong giai đoạn đầu.

Mặc dù phần lớn lành tính, u quái buồng trứng vẫn có thể gây ra các biến chứng như xoắn buồng trứng, vỡ u hoặc chèn ép các cơ quan lân cận nếu kích thước lớn. Do đó, việc theo dõi và điều trị theo chỉ định giúp kiểm soát nguy cơ biến chứng; khi cần phẫu thuật, bác sĩ sẽ cân nhắc bảo tồn mô buồng trứng và chức năng sinh sản nếu điều kiện cho phép.

U quái buồng trứng và u nang bì có giống nhau không?

Nhiều người thường sử dụng hai thuật ngữ u quái buồng trứng và u nang bì để chỉ cùng một bệnh. Thực tế, hai khái niệm này có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.

U quái buồng trứng là thuật ngữ chung dùng để chỉ nhóm khối u phát sinh từ tế bào mầm. Trong khi đó, u nang bì là tên gọi thường dùng của u quái trưởng thành dạng nang, cũng là thể bệnh phổ biến.

Bảng dưới đây giúp phân biệt hai khái niệm này:

Ngoài u quái trưởng thành, còn có u quái chưa trưởng thành và một số dạng hiếm gặp khác. Các thể bệnh này có đặc điểm mô học và hướng điều trị khác nhau, vì vậy cần được chẩn đoán chính xác trước khi đưa ra kế hoạch điều trị.

Các loại u quái buồng trứng thường gặp

Dựa trên cấu trúc mô học, u quái buồng trứng được chia thành nhiều nhóm khác nhau.

U quái trưởng thành

Đây là loại phổ biến và chiếm phần lớn các trường hợp. Khối u thường phát triển chậm, đa số lành tính và có thể chứa các mô biệt hóa như tóc, da, tuyến bã, mô mỡ hoặc răng.

Nhiều trường hợp không gây triệu chứng trong thời gian dài và được phát hiện tình cờ khi siêu âm phụ khoa.

U quái chưa trưởng thành

U quái chưa trưởng thành là u tế bào mầm ác tính hiếm gặp, thường xuất hiện ở trẻ em gái và phụ nữ trẻ. Phân độ mô học và giai đoạn bệnh được sử dụng để đánh giá tiên lượng và xác định điều trị.

Phẫu thuật là bước điều trị chính. Việc có cần hóa trị bổ trợ hay chỉ theo dõi sau phẫu thuật phụ thuộc giai đoạn, phân độ mô học, kết quả phẫu thuật và đánh giá của nhóm ung bướu phụ khoa.

U quái đơn bì

Đây là nhóm u hiếm, trong đó khối u chủ yếu được cấu tạo từ một loại mô chuyên biệt. Một ví dụ là u giáp buồng trứng (struma ovarii), một loại u quái đơn bì được cấu tạo chủ yếu bởi mô tuyến giáp.

Mặc dù hiếm gặp, các dạng u này vẫn cần được theo dõi và điều trị theo đánh giá của bác sĩ vì có thể gây triệu chứng hoặc biến chứng trong một số trường hợp.

Nguyên nhân và triệu chứng u quái buồng trứng

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây u quái buồng trứng vẫn chưa được xác định rõ. Các nghiên cứu cho thấy bệnh liên quan đến quá trình phát triển bất thường của tế bào mầm trong thời kỳ phôi thai.

Đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy chế độ ăn uống, sinh hoạt hoặc vận động là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.

Trong giai đoạn đầu, nhiều người bệnh không có triệu chứng rõ ràng. Khi khối u phát triển lớn hơn hoặc gây biến chứng, các dấu hiệu có thể xuất hiện như:

• Đau âm ỉ hoặc tức vùng bụng dưới.
• Cảm giác nặng vùng chậu.
• Bụng to bất thường.
• Tiểu nhiều hoặc tiểu khó do khối u chèn ép bàng quang.
• Táo bón do chèn ép đại tràng.
• Đau khi quan hệ tình dục ở một số trường hợp.

Nếu khối u bị xoắn, người bệnh có thể xuất hiện:

• Đau bụng dữ dội, đột ngột.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Vã mồ hôi.
• Đau tăng nhanh theo thời gian.

Đây là tình trạng cấp cứu ngoại khoa cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để hạn chế nguy cơ hoại tử buồng trứng.

U quái buồng trứng có phải mổ không? Khi nào cần mổ?

Một số u quái trưởng thành dạng nang có hình ảnh điển hình, kích thước phù hợp và không gây triệu chứng có thể được bác sĩ cân nhắc theo dõi bằng siêu âm. Người bệnh không nên tự trì hoãn phẫu thuật hoặc tự xác định lịch theo dõi khi chưa được đánh giá chuyên khoa. Quyết định điều trị sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước khối u, triệu chứng, độ tuổi, nhu cầu sinh sản và nguy cơ biến chứng.

Để đánh giá tình trạng khối u, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp như:

• Siêu âm phụ khoa.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc cắt lớp vi tính (CT) trong một số trường hợp.
• Xét nghiệm dấu ấn ung thư khi nghi ngờ ác tính.
• Đánh giá lâm sàng và tiền sử bệnh.

Phẫu thuật thường được cân nhắc khi:

• Khối u có kích thước lớn.
• Gây đau hoặc chèn ép các cơ quan lân cận.
• Có dấu hiệu xoắn hoặc vỡ u.
• Nghi ngờ ác tính.
• Khối u tăng kích thước nhanh trong quá trình theo dõi.

Hiện nay, phẫu thuật nội soi thường được ưu tiên đối với các trường hợp phù hợp vì có ưu điểm ít xâm lấn, giảm đau sau mổ và thời gian hồi phục nhanh hơn. Trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật mở để đảm bảo an toàn và xử trí triệt để.

Sau điều trị, người bệnh cần tái khám theo lịch hẹn để theo dõi khả năng tái phát, đánh giá chức năng buồng trứng và phát hiện sớm các bất thường nếu có.

U quái buồng trứng là khối u tế bào mầm thường gặp và phần lớn là lành tính. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gây biến chứng như xoắn buồng trứng hoặc vỡ u nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Khi xuất hiện các triệu chứng như đau vùng chậu, bụng dưới hoặc phát hiện khối u qua siêu âm, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Khám phụ khoa định kỳ cũng là biện pháp giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý phụ khoa, trong đó có u quái buồng trứng.