Lồi xương chân răng là gì? Nguyên nhân, biểu hiện và cách xử trí

Nhiều người phát hiện một vùng cứng ở lợi khi đánh răng, soi miệng hoặc vô tình dùng lưỡi chạm vào. Cảm giác cứng như xương có thể khiến người bệnh lo ngại chân răng đang nhô ra hoặc xương hàm phát triển bất thường. Trên thực tế, có nhiều nguyên nhân tạo nên một khối cứng ở vùng lợi, vì vậy không nên chỉ dựa vào hình dạng bên ngoài để tự xác định tình trạng.

Lồi xương chân răng là gì?

“Lồi xương chân răng” chủ yếu là cách gọi phổ thông để mô tả vùng cứng nhô lên ở lợi, thường nằm gần một hoặc nhiều chân răng. Nếu phần nhô thực sự xuất phát từ xương, một khả năng có thể gặp là lồi xương ổ răng.

Lồi xương ổ răng là vùng xương nhô khu trú từ bề mặt xương hàm. Khối thường có mật độ cứng như xương, tương đối nhẵn, không di động và được bao phủ bởi lớp niêm mạc có màu gần giống vùng xung quanh. Lồi xương ở mặt ngoài cung hàm thường được ghi nhận tại vùng răng hàm nhỏ và răng hàm, nhưng vị trí và hình dạng có thể khác nhau giữa từng người.

Đặc điểm thường gặp của dạng lồi xương này là tiến triển chậm và không gây đau. Nhiều người chỉ phát hiện tình cờ trong quá trình vệ sinh răng miệng hoặc khi khám nha khoa. Khi không gây triệu chứng, không ảnh hưởng đến ăn nhai, vệ sinh hay phục hình răng, lồi xương đã được xác định là lành tính thường không cần điều trị.

Dù vậy, một khối cứng ở lợi không đồng nghĩa chắc chắn với lồi xương ổ răng. Những tổn thương xuất phát từ răng, xương hàm hoặc mô xung quanh cũng có thể tạo biểu hiện gần giống. Việc xác định bản chất của khối cần dựa vào thăm khám, sờ kiểm tra và chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.

Biểu hiện của lồi xương chân răng

Lồi xương ổ răng thường không gây triệu chứng rõ rệt nên có thể tồn tại trong thời gian dài trước khi được phát hiện. Khi quan sát hoặc chạm vào vùng này, người bệnh có thể nhận thấy một số đặc điểm gợi ý sau:

• Có khối cứng nhô lên ở lợi: Khối thường có cảm giác rất chắc khi sờ, gần giống phần xương bên dưới và không di động như một số tổn thương mô mềm. Kích thước và hình dạng có thể khác nhau tùy từng trường hợp.
• Bề mặt tương đối nhẵn: Niêm mạc phủ trên vùng xương nhô thường vẫn nguyên vẹn và có màu gần giống niêm mạc xung quanh. Do nằm sát bề mặt xương, vùng này có thể trông gồ lên rõ hơn khi quan sát trong miệng.
• Thường không gây đau: Lồi xương lành tính có thể tồn tại mà không gây đau, sưng hay khó chịu đáng kể. Đây cũng là lý do nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám răng.
• Thay đổi kích thước chậm: Khối xương có thể phát triển hoặc trở nên rõ hơn trong thời gian dài thay vì tăng kích thước nhanh trong vài ngày. Một khối lớn nhanh cần được kiểm tra để tìm nguyên nhân khác.
• Có thể bị trầy xước hoặc loét: Lớp niêm mạc phủ trên vùng xương nhô có thể bị chấn thương khi tiếp xúc với thức ăn cứng, sắc hoặc chịu cọ xát lặp lại. Khi đó, người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc xót dù bản thân khối xương không gây đau.
• Gây vướng khi kích thước lớn: Một số khối lồi lớn có thể khiến thức ăn dễ mắc lại, gây khó khăn khi vệ sinh răng miệng hoặc ảnh hưởng đến việc sử dụng một số loại phục hình tháo lắp.

Những dấu hiệu trên chỉ mang tính gợi ý. Khối cứng kèm đau, sưng, chảy máu, loét kéo dài hoặc tăng kích thước nhanh không nên tự xem là lồi xương lành tính.

Nguyên nhân gây lồi xương chân răng

Nguyên nhân chính xác của lồi xương ổ răng hiện chưa được xác định đầy đủ. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố như đặc điểm di truyền, sự phát triển của xương hàm và tác động cơ học lên răng - xương hàm. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để xác định một yếu tố riêng lẻ là nguyên nhân trực tiếp gây lồi xương ở tất cả trường hợp. 

Yếu tố di truyền và đặc điểm phát triển của xương

Một số người có khuynh hướng hình thành những vùng xương nhô trong khoang miệng. Yếu tố di truyền và đặc điểm phát triển của xương hàm được xem là những khả năng có thể góp phần vào quá trình này.

Tuy nhiên, không phải người có người thân bị lồi xương cũng sẽ gặp tình trạng tương tự. Sự hình thành lồi xương được cho là phức tạp và chưa thể giải thích hoàn toàn bằng yếu tố di truyền.

Tác động của lực nhai

Lực tác động lên răng và xương hàm trong thời gian dài có thể liên quan đến sự thay đổi của xương để thích nghi với hoạt động ăn nhai. Vì vậy, lực nhai từng được xem là một yếu tố có khả năng góp phần vào sự hình thành lồi xương ở một số người.

Tuy nhiên, mối liên hệ này chưa được xác định rõ. Hiện chưa đủ cơ sở để khẳng định lực nhai mạnh, nghiến răng hoặc siết chặt răng là nguyên nhân trực tiếp gây lồi xương ổ răng.

Thay đổi xương trong quá trình chỉnh nha

Trong quá trình chỉnh nha, răng dịch chuyển dưới tác động của lực và xương ổ răng cũng có sự tái cấu trúc tương ứng. Ở một số trường hợp, những thay đổi này có thể làm bề mặt xương trở nên gồ hoặc nhô rõ hơn.

Tuy nhiên, không nên xem chỉnh nha là nguyên nhân phổ biến gây lồi xương ổ răng. Nếu xuất hiện một vùng cứng nhô lên ở lợi trong hoặc sau khi niềng răng, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ điều trị để xác định đó là thay đổi của xương ổ răng hay một tình trạng khác.

Cần làm gì khi bị lồi xương chân răng?

Không phải cứ phát hiện vùng xương nhô ở lợi là cần phẫu thuật. Cách xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân, kích thước, triệu chứng và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng. Một số biện pháp thường được cân nhắc gồm:

• Khám nha khoa để xác định nguyên nhân: Nha sĩ có thể quan sát, sờ kiểm tra vị trí khối lồi và đánh giá răng cùng các mô xung quanh. X-quang hoặc phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác có thể được chỉ định nếu cần đánh giá cấu trúc xương hoặc phân biệt với tổn thương khác.
• Theo dõi nếu khối lành tính và không có triệu chứng: Khi đã được xác định là lồi xương lành tính, khối nhỏ, ổn định và không ảnh hưởng chức năng thường không cần loại bỏ. Người bệnh có thể tiếp tục theo dõi trong các lần khám răng định kỳ.
• Duy trì vệ sinh răng miệng: Vùng xương nhô có thể tạo vị trí khiến thức ăn và mảng bám dễ lưu lại. Chải răng đúng cách và làm sạch vùng xung quanh giúp bảo vệ lợi cũng như các răng kế cận.
• Tránh làm tổn thương vùng niêm mạc: Nếu khối xương thường xuyên bị cọ xát, nên hạn chế tác động trực tiếp của thức ăn quá cứng hoặc sắc vào khu vực này. Loét tái diễn hoặc vết loét lâu lành cần được kiểm tra thay vì tự xử lý kéo dài tại nhà.
• Phẫu thuật khi có chỉ định: Tạo hình hoặc loại bỏ phần xương nhô có thể được cân nhắc nếu khối gây đau do chấn thương lặp lại, loét tái diễn, cản trở vệ sinh, ảnh hưởng chức năng hoặc gây khó khăn cho việc làm và sử dụng phục hình răng. Quyết định can thiệp cần dựa trên đánh giá trực tiếp của bác sĩ.

Người bệnh nên đi khám sớm nếu khối mới xuất hiện và lớn nhanh, đau hoặc sưng, chảy máu, loét kéo dài hay có những thay đổi khác thường. Những biểu hiện này không đủ để xác định nguyên nhân tại nhà và có thể cần được đánh giá thêm.

Hiểu rõ lồi xương chân răng giúp bạn nhận biết đặc điểm của tình trạng này, phân biệt với một số bất thường ở nướu và chủ động theo dõi sức khỏe răng miệng. Nếu vùng lồi xuất hiện kèm đau, sưng, viêm hoặc thay đổi bất thường, bạn nên đến cơ sở nha khoa để được thăm khám, xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.