Tay chân miệng tăng mạnh khi mùa mưa, sốt xuất huyết vẫn diễn biến phức tạp

Tại TP.HCM, sốt xuất huyết tiếp tục có xu hướng tăng trong tháng 9, trong khi số ca tay chân miệng tích lũy cũng ở mức cao. Đây là hai bệnh có đường lây truyền khác nhau nhưng đều dễ tạo gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế nếu người dân chủ quan, phát hiện bệnh muộn hoặc chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Số ca tay chân miệng ở mức cao khi trẻ trở lại trường

Theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM, đến hết tuần 37/2026, thành phố ghi nhận 33.822 trường hợp tay chân miệng từ đầu năm. Riêng tuần từ ngày 7 đến 13/9, có 791 ca được ghi nhận, giảm 14,3% so với trung bình 4 tuần trước đó. Dù số mắc trong một tuần có biến động, số ca tích lũy vẫn ở mức cao và bệnh tiếp tục lưu hành trong cộng đồng.

Tay chân miệng thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong môi trường nhà trẻ, mẫu giáo, nơi nhiều trẻ cùng ăn uống, vui chơi và tiếp xúc với đồ dùng chung. Virus có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ bóng nước, phân của người bệnh hoặc qua bàn tay, đồ chơi và các bề mặt bị nhiễm virus. Vì vậy, chỉ một trường hợp mắc bệnh trong lớp cũng có thể tạo nguy cơ lây lan nếu không được phát hiện và xử lý sớm.

Nguy cơ càng đáng lưu ý vào thời điểm đầu năm học khi trẻ tập trung trở lại trường sau kỳ nghỉ. Không chỉ trẻ đi học mới có khả năng mắc bệnh, trẻ nhỏ ở nhà vẫn có thể nhiễm virus thông qua người chăm sóc hoặc tiếp xúc với người bệnh trong gia đình. Một số người nhiễm virus có biểu hiện rất nhẹ hoặc không rõ triệu chứng nhưng vẫn có khả năng truyền virus cho trẻ.

Đa số trường hợp tay chân miệng diễn biến nhẹ và có thể hồi phục, nhưng một số trẻ, đặc biệt trẻ nhỏ, có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, hô hấp, tuần hoàn. EV71 là một trong những tác nhân có liên quan đến các trường hợp bệnh nặng và có thể gây viêm não, viêm thân não, suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn. Do đó, Bộ Y tế đã cấp phép vắc xin Envacgen phòng bệnh tay chân miệng do EV71 cho trẻ em từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi trong năm 2026.

Sốt xuất huyết tiếp tục diễn biến phức tạp trong mùa mưa

Không giống tay chân miệng, sốt xuất huyết lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn mang virus Dengue. Thời tiết mưa nhiều tạo thêm các vật chứa nước đọng, tạo điều kiện cho muỗi sinh sản nếu khu vực sinh sống không được kiểm tra và vệ sinh thường xuyên. Đây là một trong những yếu tố khiến nguy cơ sốt xuất huyết cần được đặc biệt chú ý trong mùa mưa.

Tại TP.HCM, đến tuần 37/2026, sốt xuất huyết đã ghi nhận 32.626 trường hợp từ đầu năm. Riêng tuần 37 có 1.544 ca, tăng 18,1% so với trung bình 4 tuần trước. Các số liệu này cho thấy sốt xuất huyết vẫn đang là vấn đề đáng quan tâm trong thời điểm mưa nhiều hiện nay.

Sốt xuất huyết có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Một số trường hợp ban đầu chỉ có biểu hiện sốt, đau đầu, đau mỏi người hoặc mệt mỏi nên dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện chảy máu, đau bụng, nôn ói nhiều, lừ đừ hoặc các dấu hiệu cảnh báo khác và cần được theo dõi y tế.

Một điểm đặc biệt cần lưu ý là giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường xuất hiện vào khoảng thời gian người bệnh bắt đầu hạ sốt. Việc nhiệt độ cơ thể giảm không đồng nghĩa bệnh đã khỏi hoàn toàn. Nếu chủ quan ở thời điểm này, người bệnh có thể bỏ qua những biểu hiện cảnh báo và chỉ đến bệnh viện khi đã xuất hiện tình trạng nặng.

Tại các cơ sở điều trị ở TP.HCM, sốt xuất huyết nặng vẫn được ghi nhận ở người trưởng thành với các biến chứng như sốc, tổn thương gan, thận, suy hô hấp hoặc suy đa cơ quan. Điều này cho thấy không nên xem sốt xuất huyết là bệnh chỉ đáng lo ở trẻ nhỏ, hoặc cho rằng người lớn có thể tự theo dõi tại nhà trong mọi trường hợp.

Nhận biết dấu hiệu bất thường để đi khám sớm

Các triệu chứng ban đầu không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ mức độ bệnh, vì vậy việc theo dõi diễn tiến vẫn rất quan trọng. Ở trẻ mắc tay chân miệng, bên cạnh sốt và các tổn thương trên da, phụ huynh nên để ý những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày như trẻ giật mình nhiều, quấy khóc khác thường, lừ đừ, run tay chân hoặc nôn ói. Nếu trẻ có thêm biểu hiện bất thường về vận động hay hô hấp, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.

Ở người mắc sốt xuất huyết, tình trạng bệnh cũng có thể thay đổi nhanh, nhất là trong giai đoạn bắt đầu giảm sốt. Nếu người bệnh xuất hiện đau bụng nhiều, nôn ói liên tục, chảy máu bất thường, mệt lả, lừ đừ, tay chân lạnh, khó thở hoặc tiểu ít, gia đình cần đưa đến cơ sở y tế để được kiểm tra thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà. Việc hết sốt không nên được xem là dấu hiệu chắc chắn cho thấy bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm.

Trong quá trình chăm sóc người bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, gia đình cũng không nên chỉ dựa vào một triệu chứng riêng lẻ để đánh giá mức độ bệnh. Khi sốt kéo dài, triệu chứng tăng lên hoặc xuất hiện biểu hiện khác thường so với ban đầu, người bệnh nên được nhân viên y tế thăm khám để xác định nguyên nhân và hướng dẫn theo dõi phù hợp. Riêng với sốt xuất huyết, việc tự ý truyền dịch hoặc sử dụng thuốc không đúng cách có thể gây thêm rủi ro, do đó không nên tự điều trị theo kinh nghiệm.

Chủ động phòng bệnh khi mùa mưa và năm học mới cùng diễn ra

Khi mùa mưa trùng với thời điểm trẻ trở lại trường, gia đình và nhà trường cần duy trì đồng thời các biện pháp phòng tay chân miệng và sốt xuất huyết. Một số việc nên được thực hiện thường xuyên gồm:

• Giữ vệ sinh tay và đồ dùng: Trẻ và người chăm sóc nên rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã hoặc chăm sóc trẻ. Đồ chơi, bàn ghế và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc cũng cần được vệ sinh định kỳ, nhất là khi có trường hợp mắc tay chân miệng.
• Hạn chế lây lan trong trường học: Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc tay chân miệng, phụ huynh nên cho trẻ nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với những trẻ khác. Nhà trường cũng cần tăng cường vệ sinh lớp học, đồ dùng chung và theo dõi những trẻ tiếp xúc gần với người bệnh.
• Loại bỏ nơi muỗi sinh sản: Các vật dụng có thể chứa nước như chậu, xô, chai lọ, lốp xe, khay nước và vật phế thải quanh nhà cần được kiểm tra thường xuyên. Nước đọng nên được loại bỏ, dụng cụ chứa nước cần đậy kín để hạn chế môi trường cho muỗi phát triển.
• Phòng muỗi đốt: Mặc quần áo dài, ngủ màn và sử dụng sản phẩm xua muỗi theo hướng dẫn có thể giúp giảm nguy cơ bị muỗi truyền virus Dengue đốt. Các biện pháp này cần được duy trì cả ban ngày, không chỉ vào ban đêm.
• Chủ động tiêm chủng: Vắc xin phòng sốt xuất huyết và vắc xin phòng tay chân miệng do EV71 bổ sung thêm một giải pháp chủ động phòng bệnh cho những nhóm thuộc độ tuổi được khuyến cáo. Tuy nhiên, tiêm chủng không thay thế các biện pháp vệ sinh, kiểm soát muỗi và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây.

Phòng bệnh cần được duy trì liên tục thay vì chỉ thực hiện khi số ca mắc bắt đầu tăng cao. Sự phối hợp giữa gia đình, trường học và cộng đồng, từ giữ vệ sinh, kiểm soát muỗi đến chủ động tiêm chủng khi phù hợp, sẽ giúp giảm nguy cơ lây lan và hạn chế những trường hợp bệnh diễn tiến nặng.

Nếu cần tư vấn về vắc xin phòng sốt xuất huyết hoặc tay chân miệng, người dân có thể đến Tiêm chủng Long Châu để được nhân viên y tế tư vấn về độ tuổi, lịch tiêm và những lưu ý trước khi tiêm. Việc tiêm chủng sẽ được tư vấn dựa trên tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng của từng người.

Tình hình tay chân miệng tăng mạnh khi mùa mưa, sốt xuất huyết vẫn diễn biến phức tạp cho thấy việc phòng bệnh cần được thực hiện liên tục thay vì chỉ chờ đến khi số ca mắc tăng cao. Gia đình nên chú ý vệ sinh, kiểm soát muỗi, theo dõi sức khỏe trẻ sau khi trở lại trường và đưa người bệnh đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Chủ động phòng ngừa từ gia đình, trường học đến cộng đồng sẽ góp phần giảm nguy cơ lây lan và hạn chế các trường hợp bệnh chuyển nặng.