Siêu âm có phát hiện suy buồng trứng không? Những xét nghiệm đánh giá

Suy buồng trứng (hay suy buồng trứng sớm - Primary Ovarian Insufficiency) là tình trạng buồng trứng giảm hoặc mất chức năng trước 40 tuổi, dẫn đến giảm dự trữ nang noãn, rối loạn nội tiết và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản. Nhiều phụ nữ nghĩ rằng chỉ siêu âm là đủ để phát hiện, nhưng thực tế siêu âm có phát hiện được suy buồng trứng không phụ thuộc vào việc kết hợp với các phương pháp khác. Hiểu rõ điều này giúp bạn chủ động thăm khám, bảo tồn khả năng sinh sản kịp thời.

Siêu âm có phát hiện suy buồng trứng không? 

Siêu âm có phát hiện được suy buồng trứng không? Câu trả lời là có, nhưng không đủ để chẩn đoán xác định. Siêu âm (thường là siêu âm đầu dò âm đạo) là công cụ sàng lọc ban đầu rất hữu ích, giúp bác sĩ quan sát hình thái và hoạt động của buồng trứng. Các dấu hiệu gợi ý suy buồng trứng mà siêu âm có thể phát hiện bao gồm:

• Buồng trứng kích thước nhỏ hơn bình thường (teo nhỏ, giảm thể tích).
• Số lượng nang noãn thứ cấp giảm rõ rệt (thường dưới 5 - 7 nang ở cả hai bên).
• Ít hoặc không thấy nang trứng phát triển theo chu kỳ kinh.

Siêu âm để phát hiện suy buồng trứng chỉ ở mức độ gợi ý, giúp bác sĩ nghi ngờ và chỉ định xét nghiệm sâu hơn. Không thể dựa riêng vào siêu âm để khẳng định hay loại trừ suy buồng trứng, vì tình trạng này chủ yếu là rối loạn chức năng nội tiết, không chỉ là thay đổi hình thái.

Siêu âm phát hiện suy buồng trứng dựa trên những dấu hiệu nào?

Siêu âm đầu dò âm đạo là phương pháp phổ biến nhất để đánh giá buồng trứng, đặc biệt khi thực hiện vào ngày 2 - 5 của chu kỳ kinh (giai đoạn nang noãn thứ cấp dễ quan sát nhất). Bác sĩ sẽ chú ý các yếu tố sau:

Kích thước buồng trứng

Buồng trứng ở phụ nữ độ tuổi sinh sản thường có kích thước khoảng 3 - 5 cm³ thể tích. Khi suy buồng trứng, buồng trứng thường nhỏ hơn, teo lại, giảm thể tích rõ rệt. Đây là dấu hiệu gợi ý suy giảm chức năng kéo dài, nhưng không đặc hiệu (có thể gặp ở phụ nữ lớn tuổi hoặc sau mãn kinh tự nhiên).

Số lượng nang noãn thứ cấp 

Đây là dấu hiệu quan trọng nhất mà siêu âm có thể phát hiện. Nang noãn thứ cấp là những nang nhỏ (2 - 10 mm) có thể nhìn thấy trên siêu âm.

• Bình thường: 8 - 15 nang mỗi bên (tổng 16 - 30 nang).
• Dự trữ buồng trứng thấp: Dưới 5 - 7 nang tổng cộng.

Số lượng nang giảm mạnh là dấu hiệu gợi ý suy buồng trứng sớm, đặc biệt khi kết hợp với tuổi trẻ.

Hoạt động phát triển nang trứng

Trong chu kỳ bình thường, siêu âm theo dõi sẽ thấy nang trứng phát triển dần, có nang trội khoảng 18 - 25 mm trước rụng trứng. Nếu nhiều chu kỳ liên tiếp không thấy nang phát triển hoặc không có nang trội, bác sĩ sẽ nghi ngờ suy buồng trứng.

Lưu ý: Các dấu hiệu trên có thể thay đổi theo chu kỳ kinh, tuổi tác, thể trạng và thời điểm siêu âm. Vì vậy, siêu âm để đánh giá suy buồng trứng chỉ mang tính tham khảo, cần lặp lại hoặc kết hợp xét nghiệm khác để chính xác.

Vì sao siêu âm không đủ để chẩn đoán suy buồng trứng?

Suy buồng trứng là rối loạn chức năng nội tiết và dự trữ nang noãn, không chỉ là bất thường hình thái. Siêu âm chỉ đánh giá được “hình thức bên ngoài” của buồng trứng, không thể đo lường:

• Hoạt động nội tiết thực sự (sản xuất hormone).
• Chất lượng nang noãn còn lại.
• Dự trữ buồng trứng ở mức độ tế bào (số lượng nang nguyên thủy).

Do đó, nhiều trường hợp siêu âm buồng trứng gần như bình thường nhưng xét nghiệm nội tiết lại cho thấy suy buồng trứng rõ rệt, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Ngược lại, một số trường hợp buồng trứng nhỏ nhưng chức năng vẫn tốt. 

Muốn chẩn đoán suy buồng trứng, cần làm thêm xét nghiệm gì ngoài siêu âm?

Để chẩn đoán chính xác theo chuẩn y khoa, bác sĩ luôn kết hợp siêu âm với:

Xét nghiệm AMH (Anti-Müllerian Hormone)

Đây là phương pháp phản ánh trực tiếp dự trữ nang noãn của buồng trứng. Nồng độ AMH thấp hơn so với tuổi được xem là dấu hiệu gợi ý dự trữ buồng trứng suy giảm, tuy nhiên kết quả cần được bác sĩ diễn giải dựa trên độ tuổi, triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm đi kèm. Hiện nay, đây được xem là xét nghiệm quan trọng nhất trong đánh giá chức năng buồng trứng và có thể thực hiện vào bất kỳ ngày nào trong chu kỳ kinh.

Xét nghiệm hormone sinh dục

FSH thường tăng cao kéo dài (trên 10 - 15 mIU/mL, đặc biệt trên 25 mIU/mL) là dấu hiệu nội tiết điển hình của suy buồng trứng. LH có thể tăng hoặc vẫn bình thường, nhưng tỷ lệ FSH/LH không được sử dụng để chẩn đoán tình trạng này. Estradiol (E2) thường giảm do buồng trứng không còn sản xuất đủ nội tiết tố.

Theo dõi kinh nguyệt và triệu chứng lâm sàng

Phụ nữ có thể xuất hiện vô kinh thứ phát, kinh thưa hoặc mất kinh trước 40 tuổi, kèm theo các biểu hiện giống tiền mãn kinh như bốc hỏa, mất ngủ, khô âm đạo hoặc giảm ham muốn. Chẩn đoán suy buồng trứng chỉ được xác định khi có đầy đủ bằng chứng lâm sàng và cận lâm sàng, bao gồm AMH thấp, FSH tăng cao và siêu âm có dấu hiệu gợi ý, chứ không dựa đơn thuần vào kết quả siêu âm.

Khi nào nên đi siêu âm và kiểm tra suy buồng trứng?

Phụ nữ nên khám chuyên khoa sản phụ khoa - nội tiết sinh sản khi có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Kinh nguyệt không đều, thưa hoặc mất kinh trước 40 tuổi.
• Khó mang thai sau 6 - 12 tháng quan hệ đều đặn không tránh thai.
• Có tiền sử hóa trị, xạ trị, phẫu thuật buồng trứng hoặc bệnh tự miễn.
• Gia đình có người thân (mẹ, chị em) bị suy buồng trứng sớm.
• Xuất hiện triệu chứng giống tiền mãn kinh sớm (bốc hỏa, khô âm đạo…).

Phát hiện sớm suy buồng trứng giúp chủ động kế hoạch sinh sản: Trữ noãn, IVF kịp thời hoặc điều trị thay thế hormone nếu cần.

Siêu âm có phát hiện suy buồng trứng không? Có thể phát hiện dấu hiệu gợi ý nhưng không thể chẩn đoán xác định. Siêu âm chỉ là bước sàng lọc ban đầu, giúp đánh giá kích thước buồng trứng, số lượng nang noãn và hoạt động nang trứng. Để kết luận chính xác suy buồng trứng, cần kết hợp xét nghiệm AMH, hormone nội tiết (FSH, LH, Estradiol) và đánh giá lâm sàng bởi bác sĩ chuyên khoa. Nếu bạn nghi ngờ suy giảm chức năng buồng trứng, đừng chỉ dựa vào kết quả siêu âm mà hãy thăm khám đầy đủ tại cơ sở y tế uy tín để có hướng theo dõi và bảo tồn khả năng sinh sản phù hợp. Phát hiện sớm chính là chìa khóa để tăng cơ hội làm mẹ!