Rối loạn trương lực cơ là bệnh gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Rối loạn trương lực cơ là bệnh gì và có nguy hiểm không? Đây là thắc mắc của nhiều người khi xuất hiện các cử động hoặc tư thế bất thường không kiểm soát được. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, phương pháp chẩn đoán và điều trị tình trạng này.

Rối loạn trương lực cơ là bệnh gì?

Rối loạn trương lực cơ là một nhóm rối loạn vận động đặc trưng bởi các cơn co cơ kéo dài hoặc lặp đi lặp lại ngoài ý muốn. Những cơn co cơ này có thể khiến người bệnh xuất hiện các tư thế bất thường, cử động xoắn vặn hoặc run ở vùng cơ bị ảnh hưởng.

Ở người khỏe mạnh, trương lực cơ giúp duy trì tư thế và hỗ trợ các hoạt động vận động hằng ngày. Khi cơ chế kiểm soát vận động của hệ thần kinh bị rối loạn, các tín hiệu truyền đến cơ không còn phối hợp bình thường, dẫn đến tình trạng co cơ quá mức hoặc không đúng thời điểm.

Rối loạn trương lực cơ có thể chỉ ảnh hưởng đến một nhóm cơ hoặc lan rộng đến nhiều vùng trên cơ thể. Triệu chứng có thể xuất hiện từ từ hoặc đột ngột tùy theo nguyên nhân và có thể thay đổi theo thời gian. Ở một số người, bệnh chỉ gây khó chịu nhẹ, trong khi ở những trường hợp khác, các cơn co cơ có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, công việc và chất lượng cuộc sống.

Cần phân biệt loạn trương lực cơ với chuột rút hoặc các cơn co thắt cơ thoáng qua. Chuột rút thường xuất hiện đột ngột, kéo dài trong thời gian ngắn và có thể liên quan đến vận động quá sức, mất nước hoặc một số rối loạn chuyển hóa. Trong khi đó, loạn trương lực cơ bắt nguồn từ sự bất thường trong kiểm soát vận động của hệ thần kinh, thường gây cử động hoặc tư thế bất thường tái diễn.

Triệu chứng và các dạng rối loạn trương lực cơ

Biểu hiện của rối loạn trương lực cơ rất đa dạng, phụ thuộc vào vị trí cơ bị ảnh hưởng, mức độ bệnh và nguyên nhân gây ra.

Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Co cơ không tự chủ kéo dài hoặc xuất hiện từng cơn.
• Các cử động xoắn vặn hoặc lặp đi lặp lại.
• Tư thế bất thường của đầu, cổ, tay, chân hoặc thân mình.
• Đau, căng hoặc mỏi cơ do co cơ kéo dài.
• Triệu chứng có thể tăng lên khi căng thẳng, mệt mỏi hoặc thực hiện một số động tác nhất định.
• Một số trường hợp triệu chứng giảm khi nghỉ ngơi hoặc áp dụng các động tác hỗ trợ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Dựa vào phạm vi ảnh hưởng, rối loạn trương lực cơ được chia thành nhiều dạng khác nhau:

• Rối loạn trương lực cơ khu trú: Chỉ ảnh hưởng đến một vùng cơ thể, chẳng hạn như cổ, mí mắt hoặc bàn tay.
• Rối loạn trương lực cơ từng đoạn: Ảnh hưởng đến hai hoặc nhiều vùng cơ liền kề.
• Rối loạn trương lực cơ nhiều ổ: Xuất hiện ở nhiều vùng không liền kề nhau.
• Rối loạn trương lực cơ toàn thân: Lan rộng đến nhiều nhóm cơ trên cơ thể, thường ảnh hưởng rõ đến khả năng vận động.

Một số dạng rối loạn trương lực cơ thường gặp gồm:

• Co thắt mí mắt khiến người bệnh chớp mắt liên tục hoặc khó mở mắt.
• Loạn trương lực cơ cổ: Các cơ vùng cổ co không tự chủ, khiến đầu xoay, nghiêng hoặc kéo về một hướng bất thường.
• Loạn trương lực cơ khi viết: Bàn tay hoặc ngón tay xuất hiện co cứng, tư thế bất thường khi cầm bút và viết.
• Loạn trương lực cơ thanh quản: Các cơ kiểm soát dây thanh co bất thường, khiến giọng nói căng, ngắt quãng hoặc thay đổi bất thường.

Mức độ ảnh hưởng của bệnh ở mỗi người không giống nhau. Một số trường hợp chỉ gặp khó khăn trong các hoạt động tinh tế, trong khi những người khác có thể bị hạn chế vận động đáng kể.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây rối loạn trương lực cơ

Không phải mọi trường hợp rối loạn trương lực cơ đều xác định được nguyên nhân. Dựa vào cơ chế hình thành, bệnh thường được chia thành hai nhóm chính.

Rối loạn trương lực cơ nguyên phát

Đây là nhóm bệnh không liên quan đến các bệnh lý thần kinh khác hoặc tổn thương cấu trúc não rõ ràng. Một số trường hợp có liên quan đến yếu tố di truyền, trong khi nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể.

Rối loạn trương lực cơ thứ phát

Tình trạng này xảy ra do các bệnh lý hoặc yếu tố làm tổn thương hệ thần kinh, bao gồm:

• Đột quỵ.
• Chấn thương sọ não.
• Bệnh Parkinson.
• Bệnh Huntington.
• Bại não.
• Viêm não.
• Thiếu oxy não.
• Tác dụng không mong muốn của một số thuốc.
• Ngộ độc một số hóa chất hoặc kim loại nặng.

Ngoài nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh như:

• Có người thân mắc rối loạn trương lực cơ.
• Khởi phát bệnh từ nhỏ.
• Tiền sử tổn thương hệ thần kinh.
• Mắc một số bệnh lý thần kinh mạn tính.

Việc xác định nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và tiên lượng diễn tiến của bệnh.

Rối loạn trương lực cơ được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Khi nghi ngờ rối loạn trương lực cơ, bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử, đánh giá triệu chứng và khám thần kinh để xác định đặc điểm các cơn co cơ cũng như mức độ ảnh hưởng đến vận động.

Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định thêm các xét nghiệm nhằm tìm nguyên nhân hoặc loại trừ các bệnh lý khác, bao gồm:

• Xét nghiệm máu.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) não.
• Xét nghiệm di truyền khi nghi ngờ bệnh có yếu tố di truyền.
• Các thăm dò thần kinh khác nếu cần.

Mục tiêu điều trị là giảm mức độ co cơ, cải thiện khả năng vận động, giảm đau và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Các phương pháp điều trị có thể bao gồm:

• Điều trị bằng thuốc: Một số thuốc giúp giảm co cơ hoặc cải thiện dẫn truyền thần kinh theo chỉ định của bác sĩ.
• Tiêm botulinum toxin: Thường được áp dụng đối với rối loạn trương lực cơ khu trú nhằm làm giảm co cơ tại vùng bị ảnh hưởng.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Giúp cải thiện tầm vận động, tăng khả năng phối hợp cơ và duy trì chức năng vận động.
• Kích thích não sâu: Có thể được cân nhắc ở một số người bệnh nặng hoặc không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác.

Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, vị trí tổn thương và thời điểm bắt đầu điều trị. Vì vậy, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và tái khám đúng hẹn để được đánh giá kết quả điều trị.

Người mắc rối loạn trương lực cơ cần lưu ý gì?

Bên cạnh điều trị, việc xây dựng lối sống phù hợp có thể giúp kiểm soát triệu chứng và hạn chế ảnh hưởng của bệnh đến sinh hoạt hằng ngày.

Người bệnh nên lưu ý:

• Tuân thủ đúng phác đồ điều trị được bác sĩ chỉ định.
• Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều dùng.
• Tái khám đúng lịch để theo dõi diễn tiến bệnh.
• Thực hiện các bài tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Duy trì vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe.
• Ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng kéo dài vì stress có thể làm triệu chứng nặng hơn ở một số người.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối nhằm duy trì sức khỏe tổng thể.
• Thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện triệu chứng mới hoặc tác dụng không mong muốn của thuốc.

Ngoài ra, người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ khi các cơn co cơ ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc hoặc gây đau kéo dài. Việc điều chỉnh kế hoạch điều trị kịp thời có thể giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Rối loạn trương lực cơ là một rối loạn vận động gây co cơ không tự chủ, dẫn đến các cử động hoặc tư thế bất thường. Bệnh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và ảnh hưởng đến khả năng vận động ở nhiều mức độ. 

Mặc dù chưa phải mọi trường hợp đều có thể điều trị khỏi hoàn toàn, việc chẩn đoán sớm, điều trị phù hợp và tuân thủ theo dõi lâu dài có thể giúp kiểm soát triệu chứng, cải thiện chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nếu xuất hiện các biểu hiện co cơ bất thường kéo dài, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn.