Rách cơ chóp xoay vai: Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả

Nhiều người có thói quen chủ quan với các cơn đau vai âm ỉ kéo dài, tự ý mua thuốc uống có thể che lấp triệu chứng và làm chậm việc thăm khám. Việc tiếp tục vận động quá sức khi vai còn đau mới có thể làm tổn thương nặng hơn ở một số trường hợp. Việc thấu hiểu nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị hiện đại sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ khớp vai có cấu trúc chỏm - ổ chảo quan trọng này.

Tìm hiểu chung về tình trạng rách cơ chóp xoay vai 

Chóp xoay vai là một cấu trúc đặc biệt bao gồm 4 cơ chính đó là cơ trên gai, cơ dưới gai, cơ tròn bé và cơ dưới vai. Nhóm cơ này tạo thành một vòng bít bao bọc xung quanh khớp vai, giữ nhiệm vụ cố định chỏm xương cánh tay nằm vững chắc trong ổ chảo đồng thời hỗ trợ các động tác nâng tay qua đầu, xoay vai, dạng cánh tay và thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường ngày (như chải tóc, mặc áo, ném bóng).

Phân loại mức độ tổn thương

Dựa vào mức độ tổn thương của các sợi gân, bệnh lý này được chia làm hai loại chính:

Rách bán phần: Loại đứt này không làm đứt hoàn toàn gân khỏi xương. Nó được gọi là đứt một phần vì vết rách chỉ xuyên qua một phần độ dày của gân. Gân vẫn còn dính vào xương, nhưng mỏng hơn bình thường.

Rách toàn phần: Với loại rách này, một phần gân bị tách rời khỏi xương. Gồm 2 loại: 

• Khi chỉ một phần nhỏ của gân bị tách rời khỏi xương, nó được gọi là rách không hoàn toàn nhưng vẫn có độ dày.
• Khi gân bị tách rời hoàn toàn khỏi xương, nó được gọi là rách hoàn toàn nhưng vẫn có độ dày. Với vết rách hoàn toàn nhưng vẫn có độ dày, về cơ bản sẽ có một lỗ hổng trong gân.

Mức độ nguy hiểm của bệnh

Rách cơ chóp xoay vai là một tổn thương cấu trúc thực thể, khác hoàn toàn với tình trạng viêm gân vai (gân chỉ bị viêm, chưa xuất hiện đứt rách các sợi gân). Bao xơ gân cơ chóp xoay rất nghèo mạch máu nuôi dưỡng, do đó một khi đã rách, chúng hầu như không tái tạo hoàn toàn cấu trúc gân như ban đầu.

Nếu người bệnh bỏ qua giai đoạn vàng để điều trị bảo tồn, tổn thương sẽ tiến triển thành rách toàn phần, gây yếu vai kéo dài, hạn chế biên độ vận động, teo cơ chóp xoay vai do bất động và cuối cùng dẫn đến thoái hóa khớp vai thứ phát cực kỳ nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây rách cơ chóp xoay vai

Rách cơ chóp xoay vai có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó, không thể không kể đến các nguyên nhân phổ biến sau đây:

Chấn thương cấp tính

Rách cơ chóp xoay vai thường gặp ở người trẻ tuổi do các tác động ngoại lực mạnh và đột ngột như:

• Té ngã trong tư thế chống tay hoặc đập mạnh vai xuống đất khi chơi thể thao (đá bóng, cầu lông, tennis).
• Chấn thương do tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động.
• Cố sức nâng một vật quá nặng sai tư thế một cách đột ngột.

Thoái hóa mạn tính theo tuổi tác

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở người trên 40 tuổi. Theo thời gian, lượng máu nuôi dưỡng đến hệ gân cơ giảm dần kết hợp với áp lực mài mòn cơ học tích tụ hàng ngày khiến gân chóp xoay bị xơ hóa, mỏng đi và dễ rách dù chỉ gặp một lực tác động rất nhẹ.

Vận động quá tải lặp đi lặp lại

Những người làm các công việc hoặc chơi các môn thể thao đòi hỏi phải giơ tay cao quá đầu thường xuyên sẽ khiến gân chóp xoay liên tục bị cọ xát vào mỏm cùng vai. Chẳng hạn như:

• Nghề nghiệp: Thợ sơn tường, công nhân bốc vác, thợ mộc, thợ xây/lắp đặt thiết bị.
• Thể thao: Vận động viên bơi lội, tennis, cầu lông, bóng rổ, tập gym cử tạ nặng sai kỹ thuật.

Yếu tố nguy cơ

Bên cạnh những nguyên nhân phổ biến nêu trên, một số yếu tố nguy cơ dưới đây cũng góp phần làm tăng tỷ lệ rách cơ chóp xoay vai:

• Thói quen hút thuốc lá (làm co mạch, giảm máu nuôi gân);
• Thừa cân béo phì;
• Các bệnh lý nền như tiểu đường.

Dấu hiệu nhận biết rách cơ chóp xoay vai

Triệu chứng ban đầu của rách chóp xoay thường dễ nhầm lẫn với các cơn đau cơ thông thường, tuy nhiên bạn có thể nhận diện thông qua các dấu hiệu đặc trưng sau:

• Đau nhói vùng vai: Đau âm ỉ ở mặt ngoài hoặc mặt trước vai, có thể lan xuống cánh tay nhưng không vượt quá khuỷu tay.
• Đau tăng khi vận động: Đau nhói bừng lên khi giơ tay qua đầu, xoay tay ra sau lưng (mặc áo, gãi lưng) hoặc nhấc vật dụng.
• Đau dữ dội về đêm: Cơn đau tăng mạnh khi nằm ngủ nghiêng, đè ép lên bên vai tổn thương, gây mất ngủ.
• Yếu cơ rõ rệt: Tay mất lực, khó nâng/cầm nắm ngay cả các vật nhẹ như ấm nước, bát cơm. Giai đoạn nặng có thể gây teo cơ vai.
• Khớp vai kêu bất thường: Có tiếng lục cục, lạo xạo hoặc ken két bên trong khớp khi xoay hoặc vận động cánh tay.

Điều trị rách cơ chóp xoay vai như thế nào?

Mục tiêu điều trị rách cơ chóp xoay vai là giảm đau, phục hồi chức năng vai và ngăn tổn thương tiến triển. Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người mà bác sĩ sẽ đưa ra hướng điều trị phù hợp. Các phương pháp điều trị rách cơ chóp xoay vai bao gồm:

Điều trị bảo tồn:

• Nghỉ ngơi: Ngừng chơi thể thao, dừng các động tác giơ tay cao quá đầu. Đeo đai treo tay vài ngày đầu nếu đau cấp theo chỉ dẫn của bác sĩ.
• Chườm lạnh: Chườm đá 15 - 20 phút/lần, ngày 3 - 4 lần để giảm sưng nề và kháng viêm tại chỗ.
• Dùng thuốc (Theo đơn): Sử dụng thuốc giảm đau (Paracetamol), thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) để cắt cơn viêm. Việc lựa chọn thuốc, liều và thời gian sử dụng cần theo bác sĩ/dược sĩ.
• Vật lý trị liệu: Tập kéo giãn nhẹ nhàng để tránh biến chứng cứng khớp vai (đóng băng khớp), sau đó tập tăng sức mạnh hệ cơ xung quanh để hỗ trợ phần gân bị rách.

Phẫu thuật:

• Chỉ định khi: Phẫu thuật được cân nhắc khi đau và suy giảm chức năng còn đáng kể sau điều trị không phẫu thuật phù hợp; vết rách lớn, yếu vai rõ; nhu cầu vận động cao; hoặc rách cấp do chấn thương. Thời điểm phải cá thể hóa.
• Thời gian phục hồi: Đeo nẹp cố định vai 4 - 6 tuần sau mổ. Tập vật lý trị liệu sớm. Phục hồi sinh hoạt cơ bản sau 4 - 6 tháng; chơi lại thể thao sau 6 - 12 tháng.

Rách cơ chóp xoay vai là bệnh lý cơ xương khớp phổ biến, có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống nếu không điều trị đúng cách. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu như đau vai kéo dài, yếu tay hoặc khó vận động sẽ giúp người bệnh được can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ rách nặng và teo cơ. Bên cạnh điều trị y tế, duy trì lối sống khoa học và tập luyện phù hợp đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi và bảo vệ khớp vai lâu dài.

Xem thêm:

• Rách sụn viền khớp vai: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả
• Chấn thương vai: Cách nhận biết, xử lý và phục hồi hiệu quả